उत्पातवर्णनम् / Description of Portents at Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एवं प्रचलिते चास्मिन् वीरभद्रे गणान्विते । दुष्टचिह्नानि दक्षेण दृष्टानि विबुधैरपि

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଗଣସହିତ ବୀରଭଦ୍ର ଏଭଳି ପ୍ରଚଳିତ ହେବାବେଳେ, ଦକ୍ଷ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶସୂଚକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ।

Verse 2

उत्पाता विविधाश्चासन् वीरभद्रे गणान्विते । त्रिविधा अपि देवर्षे यज्ञविध्वंससूचकाः

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଗଣସହିତ ବୀରଭଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେବାମାତ୍ରେ ନାନାବିଧ ଉତ୍ପାତ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ତ୍ରିବିଧ ମଧ୍ୟ—ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସର ସୂଚକ ଥିଲା।

Verse 3

दक्षवामाक्षिबाहूरुविस्पंदस्समजायत । नानाकष्टप्रदस्तात सर्वथाऽशुभसूचकः

ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବାମ ଆଖି, ବାହୁ ଓ ଊରୁ କମ୍ପିଲା। ହେ ପ୍ରିୟ! ଏହା ସର୍ବଥା ଅଶୁଭର ସୂଚକ, ନାନା କଷ୍ଟଦାୟକ ଥିଲା।

Verse 4

भूकंपस्समभूत्तत्र दक्षयागस्थले तदा । दक्षोपश्यच्च मध्याह्ने नक्षत्राण्यद्भुतानि च

ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଭୂକମ୍ପ ହେଲା। ଏବଂ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

दिशश्चासन्सुमलिनाः कर्बुरोभूद्दिवाकरः । परिवेषसहस्रेण संक्रांतश्च भयंकरः

ଦିଗମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଲିନ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଓ ମନ୍ଦ ହେଲା; ସହସ୍ର ପରିବେଷରେ ଘେରା ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପରି ହେଲା।

Verse 6

नक्षत्राणि पतंति स्म विद्युदग्निप्रभाणि च । नक्षत्राणामभूद्वक्रा गतिश्चाधोमुखी तदा

ତେବେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ପରି ଝଲମଲ କରି ପଡୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଗତି ବକ୍ର ହେଲା ଓ ତଳମୁଖୀ ହୋଇଗଲା।

Verse 7

गृध्रा दक्ष शिरः स्पृष्ट्वा समुद्भूताः सहस्रशः । आसीद्गृध्रपक्षच्छायैस्सच्छायो यागमंडपः

ଗୃଧ୍ରମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଛିନ୍ନ ଶିରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ସହସ୍ରଶଃ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷଛାୟାରେ ଯାଗମଣ୍ଡପ ଘନ ଅଶୁଭ ଛାୟାରେ ଢାକିଗଲା।

Verse 8

ववाशिरे यागभूमौ क्रोष्टारो नेत्रकस्तदा । उल्कावृष्टिरभूत्तत्र श्वेतवृश्चिकसंभवा

ତେବେ ଯାଗଭୂମିରେ ଶୃଗାଳମାନେ ହୁଙ୍କାର କଲେ, ଚକ୍ଷୁଗୋଚରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ସେଠାରେ ଶ୍ୱେତ ବୃଶ୍ଚିକଜନ୍ମ ଭଳି ଉଲ୍କାବୃଷ୍ଟି ହେଲା॥

Verse 9

खरा वाता ववुस्तत्र पांशुवृष्टिसमन्विताः । शलभाश्च समुद्भूता विवर्तानिलकंपिताः

ସେଠାରେ ଧୂଳିବୃଷ୍ଟି ସହିତ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା। ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାୟୁର ଝଟକାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଟିଡ଼ିପୋକର ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା॥

Verse 10

रीतैश्च पवनै रूर्द्ध्वं स दक्षाध्वरमंडपः । दैवान्वितेन दक्षेण यः कृतो नूतनोद्भुतः

ତେବେ ଉଚ୍ଛୃଙ୍ଖଳ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନଗୁଡ଼ିକ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦକ୍ଷ ନିର୍ମିତ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ନୂତନ ଦକ୍ଷ-ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲେ।

Verse 11

वेमुर्दक्षादयस्सर्वे तदा शोणितमद्भुतम् । वेमुश्च मांसखण्डानि सशल्यानि मुहुर्मुहुः

ତେବେ ଦକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ରକ୍ତଧାରା ବାନ୍ତି କଲେ; ଏବଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଶଲ୍ୟ-କଣ୍ଟକ ଲାଗିଥିବା ମାଂସଖଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଗାଳିଲେ—ଶିବାପରାଧଜନିତ ବିନାଶର ଭୟଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 12

सकंपाश्च बभूवुस्ते दीपा वातहता इव । दुःखिताश्चाभवन्सर्वे शस्त्रधाराहता इव

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାତାହତ ଦୀପମାନଙ୍କ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରାରେ କଟାହୋଇଥିବା ପରି ସମସ୍ତେ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 13

तदा निनादजातानि बाष्पवर्षाणि तत्क्षणे । प्रातस्तुषारवर्षीणि पद्मानीव वनांतरे

ତେବେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିବା ସହିତ ଅଶ୍ରୁବର୍ଷା ହେଲା—ବନାନ୍ତରେ ପ୍ରଭାତର ତୁଷାରବର୍ଷାରେ ପଦ୍ମମାନେ ଟପଟପ କରି ଭିଜିଯାଉଥିବା ପରି।

Verse 14

दक्षाद्यक्षीणि जातानि ह्यकस्माद्विशदान्यपि । निशायां कमलाश्चैव कुमुदानीव संगवे

ଦକ୍ଷ ଆଦିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁମାନେ ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ କ୍ଷୀଣ, ଫିକା ଓ ତେଜହୀନ ହୋଇଗଲେ; ଦିନେ ଫୁଟୁଥିବା କମଳମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ରାତିରେ ମ୍ଲାନ—ପ୍ରଭାତେ କୁମୁଦ ଯେପରି ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ—ସେପରି ଲାଗିଲେ।

Verse 15

असृग्ववर्ष देवश्च तिमिरेणावृता दिशः । दिग्दाहोभूद्विशेषेण त्रासयन् सकलाञ्जनान्

ତେବେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ରକ୍ତବର୍ଷା ହେଲା, ଦିଗମାନେ ତିମିରରେ ଆବୃତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦିଗ୍ଦାହ ଜ୍ୱଳିଉଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା।

Verse 16

एवं विधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः । भयमापेदिरेऽत्यंतं मुने विष्ण्वादिकास्तदा

ଏପରି ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ଦେବଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟସତ୍ତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ହେ ମୁନି, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।

Verse 17

भुवि ते मूर्छिताः पेतुर्हा हताः स्म इतीरयन् । तरवस्तीरसंजाता नदीवेगहता इव

‘ହାୟ! ଆମେ ହତ ହେଲୁ!’ ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି ସେମାନେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ଯେପରି ବନ୍ୟାର ବେଗରେ ନଦୀତଟର ଗଛ ଉପଡ଼ି ପଡ଼େ।

Verse 18

पतित्वा ते स्थिता भूमौ क्रूराः सर्पा हता इव । कंदुका इव ते भूयः पतिताः पुनरुत्थिताः

ପଡ଼ି ସେମାନେ ଭୂମିରେ ହତ ହୋଇଥିବା କ୍ରୂର ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ପଡ଼ିରହିଲେ; ପୁଣି ବଲ୍‌ ପରି ଛାଳ ମାରି ବାରମ୍ବାର ପଡ଼ିଲେ ଓ ଉଠିଲେ।

Verse 19

ततस्ते तापसंतप्ता रुरुदुः कुररी इव । रोदनध्वनिसंक्रातोरुक्तिप्रत्युक्तिका इव

ତାପସ ଓ ଶୋକର ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ରୋଦନଧ୍ୱନି ଆକାଶରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପରି—ଡାକ ଓ ପ୍ରତିଡାକ ଭଳି—ଗୁଞ୍ଜିଲା।

Verse 20

सवैकुंठास्ततस्सर्वे तदा कुंठितशक्तयः । स्वस्वोपकंठमाकंठं लुलुठुः कमठा इव

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ—ନିଜନିଜ ବୈକୁଣ୍ଠାଦି ଧାମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଶକ୍ତି କୁଣ୍ଠିତ ହୋଇଗଲା। ନିଜନିଜ ସ୍ଥାନ ନିକଟେ କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଢଳି, କଚ୍ଛପମାନଙ୍କ ପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଲେ।

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र संजाता चाशरीरवाक् । श्रावयत्यखिलान् देवान्दक्षं चैव विशेषतः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ଅଖିଳ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ବିଶେଷତଃ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 22

आकाशवाण्युवाच । धिक् जन्म तव दक्षाद्य महामूढोसि पापधीः । भविष्यति महद्दुःखमनिवार्यं हरोद्भवम्

ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—“ଧିକ୍ ତୋର ଜନ୍ମକୁ, ହେ ଦକ୍ଷାଦି! ତୁ ମହାମୂଢ, ପାପବୁଦ୍ଧି। ହର (ଶିବ) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଅନିବାର୍ୟ ମହାଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।”

Verse 23

हाहापि नोत्र ये मूढास्तव देवादयस्थिताः । तेषामपि महादुःखं भविष्यति न संशयः

“ହାହା! ଏଠାରେ ତୋର ପକ୍ଷରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ମୂଢ ଦେବାଦିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମହାଦୁଃଖ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 24

ब्रह्मोवाच तच्छ्रुत्वाकाशवचनं दृष्ट्वारिष्टानि तानि च । दक्षः प्रापद्भयं चाति परे देवादयोपि ह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି ଏବଂ ସେହି ଅରିଷ୍ଟ-ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟ ପାଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଦେବାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 25

वेपमानस्तदा दक्षो विकलश्चाति चेतसि । अगच्छच्छरणं विष्णोः स्वप्रभोरिंदिरापतेः

ତେବେ ଦକ୍ଷ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଏବଂ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଳ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦିରାପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 26

सुप्रणम्य भयाविष्टः संस्तूय च विचेतनः । अवोचद्देवदेवं तं विष्णुं स्वजनवत्सलम्

ସେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କଲା; ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सती खंडे दुश्शकुनदर्शनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଦୁଶ୍ଶକୁନଦର୍ଶନ’ ନାମକ ଚଉତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।