वीरभद्रस्य गमनप्रस्थानम् — Vīrabhadra’s Departure for Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् । वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶ୍ରୀମହେଶଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଆଦରପୂର୍ବକ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୀରଭଦ୍ର ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 2

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । प्रचचाल ततः शीघ्रं वीरभद्रो मखं प्रति

ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କରି ବୀରଭଦ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୀଘ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଚାଲିଲେ।

Verse 3

शिवोथ प्रेषयामास शोभार्थं कोटिशो गणान् । तेन सार्द्धं महावीरान्मलयानलसन्निभान्

ତାପରେ ଶୋଭା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୈଭବ ପାଇଁ ଶିବ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି ଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହ ମଲୟବାୟୁର ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହାବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 4

अथ ते वीरभद्रस्य पुरतः प्रबला गणाः । पश्चादपि ययुर्वीराः कुतूहलकरा गणाः

ତାପରେ ସେହି ପ୍ରବଳ ଗଣମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗରେ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ପଛରେ ମଧ୍ୟ ବୀର ଗଣଦଳ ଚାଲିଲା, ଯାହାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟମିଶ୍ରିତ କୁତୂହଳ ଜଗାଇଲା।

Verse 5

वीरभद्रसमेता येगणाश्शतसहस्रशः । पार्षदाः कालकालस्य सर्वे रुद्रस्वरूपिणः

ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଶତସହସ୍ର ଗଣ ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ ଶିବଙ୍କ ପାର୍ଷଦ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ।

Verse 6

गणैस्समेतः किलतैर्महात्मा स वीरभद्रो हरवेषभूषणः । सहस्रबाहुर्भुजगाधिपाढ्यो ययौ रथस्थः प्रबलोतिभीकरः

ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ବୀରଭଦ୍ର—ହରଙ୍କ ବେଶ ଓ ଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ—ସହସ୍ରବାହୁ, ନାଗାଧିପତିମାନଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରରେ ସମୃଦ୍ଧ, ରଥାରୂଢ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଅତିଭୀକର ଭାବେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 7

नल्वानं च सहस्रे द्वे प्रमाणं स्यंदनस्य हि । अयुतेनैव सिंहानां वाहनानां प्रयत्नतः

ସେହି ରଥର ପରିମାଣ ଦୁଇ ହଜାର ନଲ୍ୱ ଥିଲା; ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେହି ପରିବାରରେ ଦଶ ହଜାର ସିଂହ ମଧ୍ୟ ବାହନରୂପେ ଥିଲେ।

Verse 8

तथैव प्रबलाः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजास्तत्र सहस्रशः

ସେହିପରି ଅନେକ ପ୍ରବଳ ସିଂହ ପାର୍ଶ୍ୱରକ୍ଷକ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସହସ୍ରଶଃ ବାଘ, ମକର, ମାଛ ଓ ଗଜ ଥିଲେ।

Verse 9

वीरभद्रे प्रचलिते दक्षनाशाय सत्वरम् । कल्पवृक्षसमुत्सृष्टा पुष्पवृष्टिरभूत्तदा

ବୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷନାଶ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଚଳିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ନିସ୍ସୃତ ହେବା ପରି ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା।

Verse 10

तुष्टुवुश्च गणा वीर शिपिविष्टे प्रचेष्टितम् । चक्रुः कुतूहलं सर्वे तस्मिंश्च गमनोत्सवैः

ହେ ବୀର, ଗଣମାନେ ଶିପିବିଷ୍ଟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚେଷ୍ଟାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସବ ଭାବି କୁତୂହଳ କଲେ।

Verse 11

काली कात्यायिनीशानी चामुंडा मुंडमर्दिनी । भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा

ସେ କାଳୀ, କାତ୍ୟାୟନୀ, ଈଶାନୀ; ଚାମୁଣ୍ଡା—ଅସୁରସଂହାରିଣୀ; ମୁଣ୍ଡମର୍ଦିନୀ—ମୁଣ୍ଡକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା; ଭଦ୍ରକାଳୀ ଓ ଭଦ୍ରା—ମଙ୍ଗଳମୟୀ; ତ୍ୱରିତା—ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷାଦାତ୍ରୀ; ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 12

एताभिर्नवदुर्गाभिर्महाकाली समन्विता । ययौ दक्षविनाशाय सर्वभूतगणैस्सह

ଏହି ନବଦୁର୍ଗାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ମହାକାଳୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସହିତ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

डाकिनी शाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । कूष्मांडाः पर्पटा श्चैव चटका ब्रह्मराक्षसाः

ଡାକିନୀ, ଶାକିନୀ ଏବଂ ଭୂତଗଣ—ପ୍ରମଥ ଓ ଗୁହ୍ୟକ—ସହ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ପର୍ପଟ, ଚଟକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 14

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च दक्षयज्ञविनाशकाः । निर्ययुस्त्वरितं वीराश्शिवाज्ञाप्रतिपालकाः

ଭୈରବ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ—ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିନାଶକ ବୀରମାନେ—ଶିବାଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 15

तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्टिगणान्वितम् । निर्ययौ सहसा क्रुद्धं दक्षयज्ञं विनाशितुम्

ସେହିପରି ଚଉଷଠି ଗଣସହିତ ଯୋଗିନୀଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧେ ହଠାତ୍ ନିର୍ଗତ ହେଲା, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ।

Verse 16

तेषां गणानां सर्वेषां संख्यानं शृणु नारद । महाबलवतां संघोमुख्यानां धैर्यशालिनाम्

ହେ ନାରଦ, ସେହି ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଶୁଣ; ସେମାନେ ମହାବଳବାନ, ସଂଘମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଧୈର୍ୟଶାଳୀ।

Verse 17

अभ्ययाच्छंकुकर्णश्च दशकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतो ष्टाभिरेव

ତାପରେ ଗଣେଶ୍ୱର ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଦଶ କୋଟି ଗଣ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। କେକରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ସହ ଆସିଲେ, ଏବଂ ବିକୃତ ଏକା ଅଷ୍ଟ କୋଟି ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 18

चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वाङ्गको वीरस्तथैव विकृताननः

ବିଶାଖ ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ସହ, ପାରିୟାତ୍ରିକ ନବ ସହ ଆସିଲେ। ତଥା ବୀର ସର୍ବାଙ୍ଗକ ଷଡ୍‌ ସହ, ବିକୃତାନନ ମଧ୍ୟ ଷଡ୍‌ ସହ ଆସିଲେ।

Verse 19

ज्वालकेशो द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिः समदज्जीमान् दुद्रभोष्टाभिरेव च

ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଜ୍ୱାଲକେଶ ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି ସହ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ସମଦଜ୍ଜୀମାନ ସପ୍ତ କୋଟି ସହ, ଦୁଦ୍ରଭୋଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟ କୋଟି ସହ ଆସିଲେ।

Verse 20

पंचभिश्च कपालीशः षड्भिस्संदारको गणः । कोटिकोटिभिरेवेह कोटिकुण्डस्तथैव च

ଏଠାରେ କପାଳୀଶ ପଞ୍ଚ (ଦଳ) ସହ, ସଂଦାରକ ନାମକ ଗଣ ଷଡ୍‌ (ଦଳ) ସହ ଆସିଲେ। ଏବଂ କୋଟିକୁଣ୍ଡ ତ କୋଟି-କୋଟି ଗଣସହିତ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 21

विष्टंभोऽष्टाभिर्वीरैः कोटिभिर्गणसप्तमः । सहस्रकोटिभिस्तात संनादः पिप्पलस्तथा

ହେ ତାତ, ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ ଗଣ ‘ବିଷ୍ଟମ୍ଭ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାରେ ଆଠ କୋଟି ବୀର ଗଣ ଅଛନ୍ତି। ‘ସନ୍ନାଦ’ ଓ ‘ପିପ୍ପଲ’ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର କୋଟି ଗଣଙ୍କ ନାୟକ।

Verse 22

आवेशनस्तथाष्टाभिरष्टाभिश्चंद्रतापनः । महावेशः सहस्रेण कोटिना गणपो वृतः

ଆବେଶନ ଆଠ ଗଣ ସହ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରତାପନ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଆଠ ଗଣ ସହ; ଗଣପତି ମହାବେଶ ସହସ୍ର-କୋଟି ଗଣରେ ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 23

कुण्डी द्वादशकोटीभिस्तथा पर्वतको मुने । विनाशितुं दक्षयज्ञं निर्ययौ गणसत्तम

ହେ ମୁନେ, କୁଣ୍ଡୀ ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି ଗଣ ସହ ଏବଂ ପର୍ବତକ ମଧ୍ୟ; ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣ ନିର୍ୟୟ କଲେ।

Verse 24

कालश्च कालकश्चैव महाकालस्तथैव च । कोटीनां शतकेनैव दक्षयज्ञं ययौ प्रति

କାଳ, କାଳକ ଏବଂ ମହାକାଳ—ଏମାନେ ଶତ କୋଟି ଗଣ ସହ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଗଲେ।

Verse 25

अग्निकृच्छतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः

ସେ ‘ଅଗ୍ନିକୃଚ୍ଛତ-କୋଟ୍ୟ’ ଭାବେ, ଏବଂ ‘କୋଟ୍ୟଗ୍ନିମୁଖ’ ଭାବେ—ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ; ‘କୋଟ୍ୟାଦିତ୍ୟମୂର୍ଧା’—ଯାହାଙ୍କ ଶିର ଅସଂଖ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ; ଏବଂ ‘ଘନାବହ’—ଘନ ମେଘବାହକ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 26

सन्नाहश्शतकोट्या च कोट्या च कुमुदो गणः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या गणाधिपः

ସନ୍ନାହ ଶତ କୋଟି ସହ ଆସିଲେ, ଏବଂ କୁମୁଦ ଗଣ ଏକ କୋଟି ସହ। ଅମୋଘ ଓ କୋକିଳ ମଧ୍ୟ—ଦୁହେଁ ଗଣାଧିପ—କୋଟି କୋଟି ଅନୁଚର ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 27

काष्ठागूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशी वृषभस्तथा । सुमन्त्रको गणाधीशस्तथा तात सुनिर्ययौ

ତାପରେ କାଷ୍ଠାଗୂଢ ଚଉଷଠି (ଅନୁଚର) ସହ, ସୁକେଶୀ ଓ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ହେ ପ୍ରିୟ, ଗଣମାନଙ୍କ ନେତା ସୁମନ୍ତ୍ରକ—ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ନିର୍ୟାତ କଲେ।

Verse 28

काकपादोदरः षष्टिकोटिभिर्गणसत्तमः । तथा सन्तानकः षष्टिकोटिभिर्गणपुंगवः

କାକପାଦୋଦର—ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଗଣ ସହ ପରିବୃତ ଥିଲେ। ଏହିପରି ସନ୍ତାନକ—ଗଣପୁଙ୍ଗବ—ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଗଣ ସହ ଥିଲେ।

Verse 29

महाबलश्च नवभिः कोटिभिः पुंगवस्तथा

ମହାବଳ ମଧ୍ୟ ନବ କୋଟି ବଳବାନ ପୁଙ୍ଗବ-ବୀର ସହ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 30

मधुपिंगस्तथा तात गणाधीशो हि निर्ययौ । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च

ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ମଧୁପିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନିର୍ୟାତ କଲେ, ଏବଂ ଗଣାଧୀଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନୀଳ ନବ୍ବେ କୋଟି (ଅନୁଚର) ସହ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 31

निर्ययौ शतकोटीभिश्चतुर्वक्त्रो गणाधिपः । काष्ठागूढेश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा

ତେବେ ଗଣାଧିପ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର ଶତକୋଟି ଗଣ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଦିଗ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ଚଉଷଠି ଗଣ ସହ ସୁକେଶ ଓ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 32

विरूपाक्षश्च कोटीनां चतुःषष्ट्या गणेश्वरः । तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च गणाधिपः

ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୂପାକ୍ଷ କୋଟି କୋଟି ଗଣଙ୍କର ଗଣେଶ୍ୱର; ଚଉଷଠି ଦଳର ଗଣେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ। ତାଳକେତୁ, ଷଡାସ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚାସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗଣାଧିପ।

Verse 33

संवर्तकस्तथा चैव कुलीशश्च स्वयं प्रभुः । लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने

ସେ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଓ କୁଳୀଶ—ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ; ଦୀପ୍ତାତ୍ମା ଲୋକାନ୍ତକ, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି।

Verse 34

गणो भृंगीरिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस्तथा । अशनिर्भालकश्चैव चतुःषष्ट्या सह्स्रकः

ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭୃଙ୍ଗୀରିଟି ଥିଲେ, ଦେବଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ଅଶନି ଓ ଭାଳକ ମଧ୍ୟ—ଚଉଷଠି ହଜାର ଗଣ ସହିତ।

Verse 35

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंश तिभिर्वृतः । वीरेशो ह्यभ्ययाद्वीरः वीरभद्र शिवाज्ञया

କୋଟିକୋଟି ଓ ସହସ୍ରସହସ୍ର ଗଣମାନଙ୍କର, ଶତ ଓ ବିଂଶତିର ଶ୍ରେଣୀରେ ପରିବୃତ ଯୋଦ୍ଧାଧିପତି ବୀରଭଦ୍ର ଶିବାଜ୍ଞାରେ ବୀରତାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 36

भूतकोटिसहस्रैस्तु प्रययौ कोटिभिस्त्रिभिः । रोमजैः श्वगणै श्चैव तथा वीरो ययौ द्रुतम्

ସହସ୍ରକୋଟି ଭୂତଗଣ ସହ, ଅଧିକ ତିନି କୋଟି; ରୋମଜ ଗଣ ଓ ଶ୍ୱଗଣ (କୁକୁରଦଳ) ସହିତ ସେ ବୀର ଦ୍ରୁତେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 37

तदा भेरीमहानादः शंखाश्च विविधस्वनाः । जटाहरोमुखाश्चैव शृंगाणि विविधानि च

ତେବେ ଭେରୀର ମହାନାଦ ଉଠିଲା; ଶଙ୍ଖମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲେ; ଜଟାହାର-ରୋମୁଖ ଆଦି ବାଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶୃଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବାଜିଲା।

Verse 38

ते तानि विततान्येव बंधनानि सुखानि च । वादित्राणि विनेदुश्च विविधानि महोत्सवे

ସେଇ ମହୋତ୍ସବରେ ଶୁଭ ତୋରଣ-ବନ୍ଧନ ଆଦି ପ୍ରସାରିତ ହେଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।

Verse 39

वीरभद्रस्य यात्रायां सबलस्य महामुने । शकुनान्यभवंस्तत्र भूरीणि सुखदानि च

ହେ ମହାମୁନି, ବୀରଭଦ୍ର ନିଜ ସେନାସହ ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିଲେ, ସେଠାରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଶକୁନ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ଯାହା ସୁଖ ଓ ସଫଳତା ଦେଲା।