व्योमवाणी-श्रवणं, गणानां शरणागमनं, सती-दाह-वृत्तान्तः — Hearing the Heavenly Voice; The Gaṇas Seek Refuge; Account of Satī’s Self-Immolation
ଅଧ୍ୟାୟ ୩୨ରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ସଂଘର୍ଷ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ‘ବ୍ୟୋମବାଣୀ’ (ଦିବ୍ୟ ଘୋଷଣା)ର ପରିଣାମ, ଦକ୍ଷାଦିମାନେ କ’ଣ କଲେ ଏବଂ ପରାଜିତ ଶିବଗଣ କେଉଁଠି ଗଲେ—ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞସଭାସଦମାନେ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ମୌନ ରହନ୍ତି ଓ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୃଗୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ପଛୁଆ ହୋଇଥିବା ବୀର ଗଣମାନେ ପୁନଃ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଣମାନେ ଶରଣ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତି—ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦର୍ପ, ସତୀଙ୍କ ଅପମାନ, ଶିବଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭାଗ ନିଷେଧ, କଠୋର ବଚନ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଅବମାନ। ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରୁ ବଞ୍ଚିତ ଦେଖି ସତୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ପିତୃନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ୱଦେହଦାହ—ଏହା ଶକ୍ତିର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଘଟଣା ଭାବେ ଗର୍ବିତ କର୍ମକାଣ୍ଡର ଶୂନ୍ୟତା ପ୍ରକାଶ କରେ। ଅଧ୍ୟାୟଟି ଶିବଶରଣାଗତି, ଦିବ୍ୟ ଅପମାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଅଧର୍ମ ଯଜ୍ଞର କର୍ମ-ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପରିଣାମ ଉପରେ ଜୋର ଦିଏ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं दक्षः किमकार्षीत्तदाऽबुधः । अन्ये च कृतवंतः किं ततश्च किमभूद्वद
ନାରଦ କହିଲେ—ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ଅବୁଧ ଦକ୍ଷ କ’ଣ କଲେ? ଅନ୍ୟମାନେ କ’ଣ କଲେ? ତାପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, କୁହ।
Verse 2
पराजिताः शिवगणा भृगुमंत्रबलेन वै । किमकार्षुः कुत्र गतास्तत्त्वं वद महामते
ଭୃଗୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଶିବଗଣ ନିଶ୍ଚୟ ପରାଜିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ କ’ଣ କଲେ ଏବଂ କେଉଁଠି ଗଲେ? ହେ ମହାମତେ, ସତ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमगिरं सर्वे विस्मिताश्च सुरादयः । नावोचत्किंचिदपि ते तिष्ठन्तस्तु विमोहिताः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଆକାଶରୁ ଉଠିଥିବା ସେଇ ବାଣୀ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେଠି ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ଏକ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 4
पलायमाना ये वीरा भृगुमंत्रबलेन ते । अवशिष्टा श्शिवगणाश्शिवं शरणमाययुः
ଭୃଗୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଦବିତ ହୋଇ ଯେ ବୀରମାନେ ପଳାଇଥିଲେ, ସେଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଶିବଗଣ ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 5
सर्वं निवेदयामासू रुद्रायामिततेजसे । चरित्रं च तथाभूतं सुप्रणम्यादराच्च ते
ସେମାନେ ଆଦରପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କରି ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କଲେ ଏବଂ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।
Verse 6
गणा ऊचुः । देवदेव महादेव पाहि नश्शरणागतान् । संशृण्वादरतो नाथ सती वार्तां च विस्तरात्
ଗଣମାନେ କହିଲେ: ହେ ଦେବାଦିଦେବ ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତ ଆମମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ନାଥ, ସତୀଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଓ ଆଦରର ସହ ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 7
गर्वितेन महेशानदक्षेन सुदुरात्मना । अवमानः कृतस्सत्याऽनादरो निर्जरैस्तथा
ଅହଂକାରୀ ଓ ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଦ୍ୱେଷ ରଖି ସତୀଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନାଦର କଲେ।
Verse 8
तुभ्यं भागमदात्रो स देवेभ्यश्च प्रदत्तवान् । दुर्वचांस्यवदत्प्रोच्चैर्दुष्टो दक्षस्सुगर्वितः
ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବୀ ଦକ୍ଷ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଦେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏବଂ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
Verse 9
ततो दृष्ट्वा न ते भागं यज्ञेऽकुप्यत्सती प्रभो । विनिंद्य बहुशस्तातमधाक्षीत्स्वतनुं तदा
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଜ୍ଞରେ ଆପଣଙ୍କ ଭାଗ ନଥିବା ଦେଖି ସତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନିନ୍ଦା କରି, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଶରୀરକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
Verse 10
गणास्त्वयुतसंख्याका मृतास्तत्र विलज्जया । स्वांगान्याछिद्य शस्त्रैश्च क्रुध्याम ह्यपरे वयम्
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଣ ଲଜ୍ଜା ହେତୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏବଂ ଆମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେହି କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କାଟି ପକାଇଲୁ।
Verse 11
तद्यज्ञे ध्वंसितुं वेगात्सन्नद्धास्तु भयावहाः । तिरस्कृता हि भृगुणा स्वप्रभावाद्विरोधिना
ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ସେମାନେ ମହାବେଗରେ ଧାଇଲେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଓ ଭୟାନକ; କାରଣ ଭୃଗୁ ନିଜ ପ୍ରଭାବବଳେ ବିରୋଧୀ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ।
Verse 12
ते वयं शरणं प्राप्तास्तव विश्वंभर प्रभो । निर्भयान् कुरु नस्तस्माद्दयमानभवाद्भयात्
ହେ ବିଶ୍ୱଂଭର ପ୍ରଭୋ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ; ତେଣୁ କୃପାକରି ଆମକୁ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତୁ—ସେଇ ନିର୍ଦୟଜନ ଜନିତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Verse 13
अपमानं विशेषेण तस्मिन् यज्ञे महाप्रभो । दक्षाद्यास्तेऽखिला दुष्टा अकुर्वन् गर्विता अति
ହେ ମହାପ୍ରଭୋ! ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ବିଶେଷଭାବେ ଅପମାନ କଲେ; ଦକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ସେ କାମ କରିଥିଲେ।
Verse 14
इत्युक्तं निखिलं वृत्तं स्वेषां सत्याश्च नारद । तेषां च मूढबुद्धीनां यथेच्छसि तथा कुरु
ଏହିପରି, ହେ ନାରଦ! ସତ୍ୟା ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ନିଜ ବିଷୟର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ କହିଦେଲା; ଏବେ ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ମୋହଗ୍ରସ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ କର।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्तस्य स्वगणानां वचः प्रभुः । सस्मार नारदं सर्वं ज्ञातुं तच्चरितं लघु
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଓ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଜାଣିବାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
Verse 16
आगतस्त्वं द्रुतं तत्र देवर्षे दिव्यदर्शन । प्रणम्य शंकरं भक्त्या सांजलिस्तत्र तस्थिवान्
ହେ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ ଦେବର୍ଷି! ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲ; ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲ।
Verse 17
त्वां प्रशस्याथ स स्वामी सत्या वार्त्तां च पृष्टवान् । दक्षयज्ञगताया वै परं च चरितं तथा
ତାପରେ ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସତୀଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପଚାରିଲେ; ବିଶେଷକରି ସେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଯେ ପରମ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ସେଥିର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।
Verse 18
पृष्टेन शंभुना तात त्वयाश्वेव शिवात्मना । तत्सर्वं कथितं वृतं जातं दक्षाध्वरे हि यत्
ହେ ତାତ! ଶମ୍ଭୁ ପଚାରିବା ସହିତ, ଶିବାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମେ ଦକ୍ଷାଧ୍ୱରରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୀଘ୍ର କହିଦେଲ।
Verse 19
तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं मुने तत्त्वन्मुखोदितम् । चुकोपातिद्रुतं रुद्रो महारौद्रपराक्रमः
ହେ ମୁନେ! ତୁମ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ସେଇ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଈଶ୍ୱର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମହାରୌଦ୍ର ପରାକ୍ରମୀ ରୁଦ୍ର ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୋଷରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 20
उत्पाट्यैकां जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फालयामास रुषा पर्वतस्य तदोपरि
ଲୋକସଂହାରକ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଜଟାରୁ ଗୋଟିଏ ଜଟା ଉପାଡ଼ି, ସେଇ ପର୍ବତ ଉପରେ ତାହାକୁ ଜୋରେ ଆଘାତ କରି ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
Verse 21
तोदनाच्च द्विधा भूता सा जटा च मुने प्रभोः । संबभूव महारावो महाप्रलयभीषणः
ହେ ମୁନି, ଆଘାତ ପଡିବା ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେଇ ଜଟା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା; ତାପରେ ମହାପ୍ରଳୟ ସମ ଭୟଙ୍କର ମହାଗର୍ଜନ ଉଠିଲା।
Verse 22
तज्जटायास्समुद्भूतो वीरभद्रो महाबलः । पूर्वभागेन देवर्षे महाभीमो गणाग्रणीः
ହେ ଦେବର୍ଷି, ସେଇ ଜଟାରୁ ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ଉଦ୍ଭବିଲେ—ଅତିଭୀମ ରୂପଧାରୀ, ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ—ପୂର୍ବଭାଗରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 23
स भूमिं विश्वतो वृत्त्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम् । प्रलयानलसंकाशः प्रोन्नतो दोस्सहस्रवान्
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଘେରି, ତାହାଠାରୁ ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଅତ୍ୟୁନ୍ନତ, ଏବଂ ସହସ୍ର ଭୁଜାଧାରୀ—ଅଦମ୍ୟ।
Verse 24
कोपनिश्वासतस्तत्र महारुद्रस्य चेशितुः । जातं ज्वराणां शतकं संनिपातास्त्रयोदश
ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧମୟ ନିଶ୍ୱାସରୁ ଜ୍ୱରମାନଙ୍କ ଶତକ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶ ସନ୍ନିପାତ-ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିଲା।
Verse 25
महाकाली समुत्पन्ना तज्जटापरभा गतः । महाभयंकरा तात भूतकोटिभिरावृता
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ସେହି ଜଟାଜନିତ ତେଜ ଧାରଣ କରି ମହାକାଳୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଭୂତଗଣର କୋଟି କୋଟି ସମୂହରେ ଘେରା ଥିଲେ।
Verse 26
सर्वे मूर्त्तिधराः क्रूराः स्वर लोकभयंकराः । स्वतेजसा प्रज्वलंतो दहंत इव सर्वतः
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ, କ୍ରୂର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର। ନିଜ ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସବୁଦିଗରେ ସବୁକିଛି ଦହୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
Verse 27
अथ वीरो वीरभद्रः प्रणम्य परमेश्वरम् । कृतांजलिपुटः प्राह वाक्यं वाक्यविशारदः
ତାପରେ ବୀର ବୀରଭଦ୍ର ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କରଯୋଡି—ବାକ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ—ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 28
वीरभद्र उवाच । महारुद्र महारौद्र सोमसूर्याग्निलोचन । किं कर्तव्यं मया कार्यं शीघ्रमाज्ञापय प्रभो
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲା—ହେ ମହାରୁଦ୍ର, ହେ ମହାରୌଦ୍ର! ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି—ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ।
Verse 29
शोषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव सिंधवः । पेषणीयाः किमीशान क्षणार्द्धेनैव पर्वताः
ହେ ଈଶାନ! କ’ଣ ଅଛି ଯାହା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ? ଅର୍ଧକ୍ଷଣରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଷ୍କ କରାଯାଇପାରିବ; ଅର୍ଧକ୍ଷଣରେ ପର୍ବତମାନେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇପାରିବ।
Verse 30
क्षणेन भस्मसात्कुर्यां ब्रह्मांडमुत किं हर । क्षणेन भस्मसात्कुर्याम्सुरान्वा किं मुनीश्वरान्
ହେ ହର! ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭସ୍ମସାତ୍ କରିପାରେ—ତାହାରେ କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ଏକ କ୍ଷଣରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମସାତ୍ କରିପାରେ।
Verse 31
व्याश्वासः सर्वलोकानां किमु चार्यो हि शंकर । कर्तव्य किमुतेशान सर्वप्राणिविहिंसनम्
ଯଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅଳ୍ପ ଅବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ତେବେ ହେ ଶଙ୍କର, ସତ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ତାହା କେତେ ଅଧିକ ଅନୁଚିତ! ହେ ଈଶାନ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ହିଂସା କରିବା କିପରି ‘କର୍ତ୍ତବ୍ୟ’ ହେବ?
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे वीरभद्रोत्पत्तिशिवोपदेशवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ବୀରଭଦ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଶିବୋପଦେଶ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ବତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 33
यत्र यत्कार्यमुद्दिश्य प्रेषयिष्यसि मां प्रभो । तत्कार्यं साधयाम्येव सत्वरं त्वत्प्रसादतः
ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ପ୍ରେଷଣ କରିବେ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ-ବଳରେ ମୁଁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ର ସାଧନ କରିବି।
Verse 34
क्षुद्रास्तरंति लोकाब्धिं शासनाच्छंकरस्य ते । हरातोहं न किं तर्तुं महापत्सागरं क्षमः
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୁଚ୍ଛ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ର ତରିଯାନ୍ତି। ତେବେ ହରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ମୁଁ ଏହି ମହାବିପତ୍ତି-ସମୁଦ୍ର କାହିଁକି ତରିପାରିବି ନାହିଁ?
Verse 35
त्वत्प्रेषिततृणेनापि महत्कार्यं मयत्नतः । क्षणेन शक्यते कर्तुं शंकरात्र न संशयः
ହେ ଶଙ୍କର! ଆପଣ ପଠାଇଥିବା ଏକ ତୃଣମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅୟତ୍ନରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 36
लीलामात्रेण ते शंभो कार्यं यद्यपि सिद्ध्यति । तथाप्यहं प्रेषणीयो तवैवानुग्रहो ह्ययम्
ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାମାତ୍ରରେ ଯଦିଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତଥାପି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଯାଉଛି—ଏହା ମୋ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ହିଁ।
Verse 37
शक्तिरेतादृशी शंभो ममापि त्वदनुग्रहात् । विना शक्तिर्न कस्यापि शंकर त्वदनुग्रहात्
ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଏପରି ଶକ୍ତି ମୋତେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ମିଳିଛି। ହେ ଶଙ୍କର! ଶକ୍ତି ବିନା କାହାରି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ; ସବୁ କିଛି ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ହିଁ ଚାଲେ।
Verse 38
त्वदाज्ञया विना कोपि तृणादीनपि वस्तुतः । नैव चालयितुं शक्तस्सत्यमेतन्न संशयः
ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା କେହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ତୃଣାଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଚଳାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 39
शंभो नियम्यास्सर्वेपि देवाद्यास्ते महेश्वर । तथैवाहं नियम्यस्ते नियंतुस्सर्वदेहिनाम्
ହେ ଶମ୍ଭୋ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଦେବତା ଆଦି ସମସ୍ତେ ତୁମ ନିୟମ ଓ ଶାସନର ଅଧୀନ। ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଧୀନ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପରମ ନିୟନ୍ତା।
Verse 40
प्रणतोस्मि महादेव भूयोपि प्रणतोस्म्यहम् । प्रेषय स्वेष्ट सिद्ध्यर्थं मामद्य हर सत्वरम्
ହେ ମହାଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି; ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ହେ ହର, ମୋର ପରମ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଜି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ନିୟତ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରେଷଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 41
स्पंदोपि जायते शंभो सख्यांगानां मुहुर्मुहुः । भविष्यत्यद्य विजयो मामतः प्रेषय प्रभो
ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୋ ସହଚରମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ପୁନଃପୁନଃ କମ୍ପନ ଜାଗୁଛି। ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ବିଜୟ ହେବ; ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏଠାରୁ ପ୍ରେଷଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 42
हर्षोत्साहविशेषोपि जायते मम कश्चन । शंभो त्वत्पादकमले संसक्तश्च मनो मम
ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୋ ମନରେ ଏକ ବିଶେଷ ହର୍ଷ ଓ ଉତ୍ସାହ ଜାଗିଉଠିଛି, ଏବଂ ମୋର ମନ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତ ହୋଇଛି।
Verse 43
भविष्यति प्रतिपदं शुभसंतानसंततिः
ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଭ ସନ୍ତାନର ଅବିରତ ପରମ୍ପରା ଉଦ୍ଭବ ହେବ।
Verse 44
तस्यैव विजयो नित्यं तस्यैव शुभमन्वहम् । यस्य शंभौ दृढा भक्तिस्त्वयि शोभनसंश्रये
ଯାହାର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଅଛି, ହେ ଶୋଭନ ଆଶ୍ରୟ! ତାହାରି ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ବିଜୟ, ତାହାରି ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଭ ଅଛି।
Verse 45
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं तद्वचः श्रुत्वा संतुष्टो मंगलापतिः । वीरभद्र जयेति त्वं प्रोक्ताशीः प्राह तं पुनः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏପରି କହାଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମଙ୍ଗଳାପତି (ଶିବ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ—“ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ଜୟୀ ହେଉ!”
Verse 46
महेश्वर उवाच । शृणु मद्वचनं तात वीरभद्र सुचेतसा । करणीयं प्रयत्नेन तद्द्रुतं मे प्रतोषकम्
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ତାତ ବୀରଭଦ୍ର, ସୁଚେତନ ମନେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ପ୍ରୟାସରେ କର; ଶୀଘ୍ର କର—ସେହିଟା ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ଦେବ।
Verse 47
यागं कर्तुं समुद्युक्तो दक्षो विधिसुतः खलः । मद्विरोधी विशेषेण महागर्वोऽबुधोऽधुना
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି। ସେ ବିଶେଷତଃ ମୋର ବିରୋଧୀ; ଏବେ ସେ ମହାଗର୍ବରେ ଫୁଲି ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛି।
Verse 48
तन्मखं भस्मसात्कृत्वा सयागपरिवारकम् । पुनरायाहि मत्स्थानं सत्वरं गणसत्तम
ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ତାହାର ସମଗ୍ର ଯାଗ-ପରିବାର ସହିତ ଭସ୍ମସାତ୍ କରି, ହେ ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁନର୍ବାର ମୋ ଧାମକୁ ଆସ।
Verse 49
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
ଦେବ ହେଉନ୍ତୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ହେଉନ୍ତୁ, ଯକ୍ଷ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଜିହିଁ, ହଠାତ୍ ଓ ବିଳମ୍ବ ବିନା, ଭସ୍ମସାତ୍ କର।
Verse 50
तत्रास्तु विष्णुर्ब्रह्मा वा शचीशो वा यमोपि वा । अपि चाद्यैव तान्सर्वान्पातयस्व प्रयत्नतः
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉନ୍ତୁ କି ବ୍ରହ୍ମା, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ କି ଯମ—ଆଜିହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପତନ କରାଇଦିଅ।
Verse 51
सुरा भवंतु गंधर्वा यक्षा वान्ये च केचन । तानप्यद्यैव सहसा भस्मसात्कुरु सत्वरम्
ସେମାନେ ଦେବ ହେଉନ୍ତୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ହେଉନ୍ତୁ, ଯକ୍ଷ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଜିହିଁ, ହଠାତ୍ ଓ ବିଳମ୍ବ ବିନା, ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କର।
Verse 52
दधीचिकृतमुल्लंघ्य शपथं मयि तत्र ये । तिष्ठंति ते प्रयत्नेन ज्वालनीयास्त्वया ध्रुवम्
ଯେମାନେ ସେଠାରେ ଦଧୀଚି କୃତ ବ୍ରତ-ଶପଥକୁ ଲଂଘି ମୋ ପ୍ରତି ବୈରଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି—ତୁମ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ (ଦଣ୍ଡିତ) କର।
Verse 53
प्रमथाश्चागमिष्यंति यदि विष्ण्वादयो भ्रमात् । नानाकर्षणमंत्रेण ज्वालयानीय सत्वरम्
ପ୍ରମଥମାନେ ଆସିଲେ, କିମ୍ବା ଭ୍ରମବଶତଃ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ—ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣ-ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର (ରକ୍ଷା) ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 54
ये तत्रोल्लंघ्य शपथं मदीयं गर्विताः स्थिताः । ते हि मद्द्रोहिणोऽतस्तान् ज्वालयानलमालया
ଯେମାନେ ସେଠାରେ ମୋର ଶପଥ-ବ୍ରତକୁ ଲଂଘି ଗର୍ବରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ମୋର ଦ୍ରୋହୀ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ଦଗ୍ଧ କର।
Verse 55
सपत्नीकान्ससारांश्च दक्षयागस्थलस्थितान् । प्रज्वाल्य भस्मसात्कृत्वा पुनरायाहि सत्वरम्
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସମଗ୍ର ପରିବାର/ପରିକର ସହ—ଦହନ କରି ଭସ୍ମସାତ କର, ଏବଂ ପୁଣି ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଫେରିଆ।
Verse 56
तत्र त्वयि गते देवा विश्वाद्य अपि सादरम् । स्तोष्यंति त्वां तदाप्याशु ज्वालया ज्वालयैव तान्
ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ବିଶ୍ୱଦେବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବ ଆଦରରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବେ। ତଥାପି ତୁମ ଜ୍ୱାଳାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦହ—ହଁ, ସତ୍ୱର ଦହ।
Verse 57
देवानपि कृतद्रोहान् ज्वालामालासमाकुलः । ज्वालय ज्वलनैश्शीघ्रं माध्यायाध्यायपालकम्
ଦ୍ରୋହ କରିଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଘେରା ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନିରେ ସତ୍ୱର ଦହ, ହେ ବେଦପାଠ ଓ ତାହାର କ୍ରମର ପାଳକ।
Verse 58
दक्षादीन्सकलांस्तत्र सपत्नीकान्सबांधवान् । प्रज्वाल्य वीर दक्षं नु सलीलं सलिलं पिब
ହେ ବୀର, ସେଠାରେ ସଂହାରାଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରି ଦକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ—ଦହ କର; ପରେ କ୍ରୀଡାଭାବେ ଜଳ ପିଅ।
Verse 59
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो रोषताम्राक्षो वेदमर्यादपालकः । विरराम महावीरं कालारिस्सकलेश्वरः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତନେତ୍ର ଥିବା ସେ ମହାବୀର, ବେଦମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପାଳକ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଓ କାଳ (ମୃତ୍ୟୁ)ର ଶତ୍ରୁ, ବିରତ ହୋଇ ରହିଲେ।
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Dakṣa’s sacrifice: the devas’ bewilderment after a heavenly proclamation, the defeated gaṇas retreating and taking refuge in Śiva, and the gaṇas recounting Satī’s self-immolation due to Dakṣa’s insult and Śiva’s denied share.
It frames the Dakṣa-yajña not merely as a quarrel but as a doctrinal demonstration that sacrifice without reverence to Rudra is spiritually defective; Satī’s act functions as a śakti-driven correction of cosmic order and a condemnation of ego-based ritualism.
Bhṛgu’s mantra-bala (ritual/mantric power) is contrasted with Śiva’s role as ultimate refuge; the ‘vyoma-vāṇī’ underscores supra-human divine governance, while Satī’s śakti is shown as transformative power capable of overturning sacrificial authority.