नभोवाणी-दक्ष-निन्दा तथा सती-माहात्म्य-प्रतिपादनम् / The Celestial Voice Rebukes Dakṣa and Proclaims Satī’s Greatness

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे तत्र नभोवाणी मुनीश्वर । अवोचच्छृण्वतां दक्षसुरादीनां यथार्थतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଆକାଶବାଣୀ ହେଲା; ଦକ୍ଷ, ଦେବଗଣ ଆଦି ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସେ ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲା।

Verse 2

व्योमवाण्युवाच । रे रे दक्ष दुराचार दंभाचारपरायण । किं कृतं ते महामूढ कर्म चानर्थकारकम्

ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ରେ ରେ ଦକ୍ଷ! ଦୁରାଚାରୀ, ଦମ୍ଭାଚାରରେ ଲିନ! ହେ ମହାମୂଢ, ତୁମେ କ’ଣ କରିଦେଲ? ତୁମର ଏହି କର୍ମ ଅନର୍ଥକାରକ।

Verse 3

न कृतं शैवराजस्य दधीचेर्वचनस्य हि । प्रमाणं तत्कृते मूढ सर्वानंदकरं शुभम्

ହେ ମୂଢ, ଶୈବରାଜ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ବଚନକୁ ତୁମେ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନାହ। ସେଇ ଉପଦେଶ ଶୁଭ ଓ ସର୍ବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପବିତ୍ର ପ୍ରମାଣ।

Verse 4

निर्गतस्ते मखाद्विप्रः शापं दत्त्वा सुदुस्सहम् । ततोपि बुद्धं किंचिन्नो त्वया मूढेन चेतसि

ସେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ଯଜ୍ଞରୁ ବାହାରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତଥାପି, ହେ ମୂଢଚିତ୍ତ, ତୁମେ କିଛିମାତ୍ର ବୁଝିଲେ ନାହିଁ; ମନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋହରେ ଅଛି।

Verse 5

ततः कृतः कथं नो वै स्वपुत्र्यास्त्वादरः परः । समागतायास्सत्याश्च मंगलाया गृहं स्वतः

ତେବେ ଆମେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଦର କିପରି ନ ଦେବୁ? ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୃହକୁ ସତୀ ସ୍ୱୟଂ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

Verse 6

सतीभवौ नार्चितौ हि किमिदं ज्ञानदुर्बल । ब्रह्मपुत्र इति वृथा गर्वितोसि विमोहितः

ହେ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ! ତୁମେ ଶିବ ଓ ସତୀଙ୍କୁ କାହିଁକି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲ ନାହିଁ? ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ମାତ୍ରେ ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବରେ ଫୁଲି, ମୋହିତ ହୋଇଛ।

Verse 7

सा सत्येव सदाराध्या सर्वा पापफलप्रदा । त्रिलोकमाता कल्याणी शंकरार्द्धांगभागिनी

ସେଇ ସତୀ ନିଜେ ସଦା ଆରାଧ୍ୟ; ସେ ସମସ୍ତ ପାପଫଳକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ସେ ତ୍ରିଲୋକମାତା କଲ୍ୟାଣୀ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗଭାଗିନୀ।

Verse 8

सा सत्येवार्चिता नित्यं सर्वसौभाग्यदायिनी । माहेश्वरी स्वभक्तानां सर्वमंगलदायिनी

ସେଇ ଦେବୀ ସତ୍ୟା ନିତ୍ୟ ପୂଜିତା; ସେ ସର୍ବ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ମାହେଶ୍ୱରୀ ରୂପେ ସେ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 9

सा सत्येवार्चिता नित्यं संसारभयनाशिनी । मनोभीष्टप्रदा दैवी सर्वोपद्रवहारिणी

ସତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍କପଟ ଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଆରାଧିତ ହେଲେ ସେଇ ଦେବୀ ସଂସାରଭୟକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ସେ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ରୂପେ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ବିଘ୍ନ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 10

सा सत्येवार्चिता नित्यं कीर्तिसंपत्प्रदायिनी । परमा परमेशानी भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

ସେଇ ପରମ ଦେବୀ—ସତୀ ସ୍ୱୟଂ—ସତ୍ୟଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଆରାଧିତ ହେଲେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ସେ ପରମା ପରମେଶାନୀ; ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟର ଦାତ୍ରୀ।

Verse 11

सा सत्येव जगद्धात्री जगद्रक्षणकारिणी । अनादिशक्तिः कल्पान्ते जगत्संहारकारिणी

ସେଇ ସତୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତ୍ଧାତ୍ରୀ ଓ ବିଶ୍ୱରକ୍ଷିକା। ସେ ଅନାଦି ଶକ୍ତି; କଳ୍ପାନ୍ତେ ସେଇ ଜଗତ୍ସଂହାରକାରିଣୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

सा सत्येव जगन्माता विष्णु माताविलासिनी । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवह्न्यर्कदेवादिजननी स्मृता

ସେଇ ସତୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗନ୍ମାତା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାତା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ସେ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କର ଜନନୀ ଭାବେ ସେ ସ୍ମୃତ।

Verse 13

सा सत्येव तपोधर्मदातादिफलदायिनी । शंभुशक्तिर्महादेवी दुष्टहंत्री परात्परा

ସେଇ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପା; ତପ, ଧର୍ମ ଓ ଦାନାଦିର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସେ ମହାଦେବୀ—ଦୁଷ୍ଟହନ୍ତ୍ରୀ, ପରାତ୍ପରା।

Verse 14

ईदृग्विधा सती देवी यस्य पत्नी सदा प्रिया । तस्यै भागो न दत्तस्ते मूढेन कुविचारिणा

ଏପରି ସତୀ ଦେବୀ ଯିଏ ଶିବଙ୍କର ସଦା ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପରି କୁବିଚାରୀ ଏବଂ ମୂଢ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଦେଲ ନାହିଁ।

Verse 15

शंभुर्हि परमेशानस्सर्वस्वामी परात्परः । विष्णुब्रह्मादिसंसेव्यः सर्वकल्याणकारकः

ନିଶ୍ଚୟ ଶମ୍ଭୁ ପରମେଶାନ, ସର୍ବସ୍ୱାମୀ ଓ ପରାତ୍ପର। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ସେ ସର୍ବ କଲ୍ୟାଣର କାରଣ।

Verse 16

तप्यते हि तपः सिद्धैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः । युज्यते योगिभिर्योगैरेतद्दर्शनकांक्षिभिः

ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ତପ କରନ୍ତି; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନକାମୀ ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗସାଧନାରେ ଲଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

अनंतधनधान्यानां यागादीनां तथैव च । दर्शनं शंकरस्यैव महत्फलमुदाहृतम्

ଅନନ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଯାଗାଦି କର୍ମମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହିଁ ମହାଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 18

शिव एव जगद्धाता सर्वविद्यापतिः प्रभुः । आदिविद्यावरस्वामी सर्वमंगलमंगलः

ଶିବ ହିଁ ଜଗଦ୍ଧାତା, ସର୍ବବିଦ୍ୟାର ପତି ପ୍ରଭୁ। ସେ ଆଦି-ପରମ ବିଦ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ସର୍ବ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ।

Verse 19

तच्छक्तेर्न कृतो यस्मात्सत्करोद्य त्वया खल । अतएवाऽध्वरस्यास्य विनाशो हि भविष्यति

ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ଆଜି ତୁମେ ସେଇ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି (ଶିବ-ଶକ୍ତି)ଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କରିନାହ; ତେଣୁ ଏହି ଯଜ୍ଞର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 20

अमंगलं भवत्येव पूजार्हाणामपूजया । पूज्यमाना च नासौ हि यतः पूज्यतमा शिवा

ପୂଜାର୍ହ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଅମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ପୂଜା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ପୂଜିତା ନୁହେଁ, କାରଣ ଶିବା ଦେବୀ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟା।

Verse 21

सहस्रेणापि शिरसां शेषो यत्पादजं रजः । वहत्यहरहः प्रीत्या तस्य शक्तिः शिवा सती

ସହସ୍ରଶିର ଶେଷ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରେମରେ ବହନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସତୀ—ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଶିବା—ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତି।

Verse 22

यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । विष्णुविष्णुत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती

ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି ଆଦରସହ ପୂଜା କରି ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସତୀ।

Verse 23

यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नस्तस्य शंभोः प्रिया सती

ସେଇ ପାଦପଦ୍ମକୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି ଆଦରସହ ପୂଜା କରି ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସତୀ ସେଇ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା।

Verse 24

यत्पादपद्ममनिशं ध्यात्वा संपूज्य सादरम् । इन्द्रादयो लोकपालाः प्रापुस्स्वं स्वं परं पदम्

ତାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦକୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି ଏବଂ ସାଦରେ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 25

जगत्पिता शिवश्शक्तिर्जगन्माता च सा सती । सत्कृतौ न त्वया मूढ कथं श्रेयो भविष्यति

ଶିବ ଜଗତ୍‌ପିତା, ଶକ୍ତି—ସେଇ ସତୀ—ଜଗନ୍ମାତା। ହେ ମୂଢ! ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସତ୍କାର ନକର, ତେବେ ତୁମର ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କିପରି ହେବ?

Verse 26

दौर्भाग्यं त्वयि संक्रांतं संक्रांतास्त्वयि चापदः । यौ चानाराधितौ भक्त्या भवानीशंकरौ च तौ

ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି, ଆପଦାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି; କାରଣ ଭକ୍ତିରେ ତୁମେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ—ଭବାନୀ ଓ ଶଙ୍କର—ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିନାହ।

Verse 27

अनभ्यर्च्य शिवं शंभुं कल्याणं प्राप्नुयामिति । किमस्ति गर्वो दुर्वारस्स गर्वोद्य विनश्यति

“ଶିବ-ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା ନକରି ମଙ୍ଗଳ ଶ୍ରେୟ କିପରି ମିଳିବ?” ତେବେ ଅଦମ୍ୟ ଗର୍ବ କ’ଣ? ସେଇ ଗର୍ବ ଆଜିଏ ଉଠି ନଶିଯାଏ।

Verse 28

सर्वेशविमुखो भूत्वा देवेष्वेतेषु कस्तव । करिष्यति सहायं तं न ते पश्यामि सर्वथा

ସର୍ବେଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିମୁଖ ହେଲେ, ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମର ସହାୟ ହେବ? ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ସହାୟ କରିବାକୁ ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 29

यदि देवाः करिष्यंति साहाय्यमधुना तव । तदा नाशं समाप्स्यंति शलभा इव वह्निना

ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଏବେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବେ—ଅଗ୍ନିରେ ପଡୁଥିବା ଶଲଭ ପରି।

Verse 30

ज्वलत्वद्य मुखं ते वै यज्ञध्वंसो भवत्वति । सहायास्तव यावंतस्ते ज्वलंत्वद्य सत्वरम्

ଆଜି ତୁମ ମୁହଁ ଜ୍ୱଳିଉ; ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେଉ। ତୁମର ଯେତେ ସହାୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଜି ତୁରନ୍ତ ଦହିଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 31

अमराणां च सर्वेषां शपथोऽमंगलाय ते । करिष्यंत्यद्य साहाय्यं यदेतस्य दुरात्मनः

ତୁମ ଅମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅମରଙ୍କ ଶପଥ ସ୍ଥିର ହେବ—ଆଜି ସେମାନେ ଏହି ଦୁରାତ୍ମାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ।

Verse 32

निर्गच्छंत्वमरास्स्वोकमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा

ଦେବତାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରୁ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ; ନହେଲେ ଆଜି ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 33

निर्गच्छंत्वपरे सर्वे मुनिनागादयो मखात् । अन्यथा भवतां नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा

ମୁନି, ନାଗ ଆଦି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଏହି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଯାଅ। ନଚେତ୍ ଆଜି ତୁମମାନଙ୍କର ସର୍ବପ୍ରକାର ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 34

निर्गच्छ त्वं हरे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा

ହେ ହରି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରୁ ବାହାରିଯାଅ। ନଚେତ୍ ଆଜି ତୁମର ସର୍ବଥା ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।

Verse 35

निर्गच्छ त्वं विधे शीघ्रमेतदध्वरमंडपात् । अन्यथा भवतो नाशो भविष्यत्यद्य सर्वथा

ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରୁ ବାହାରିଯାଅ। ନଚେତ୍ ଆଜି ତୁମର ସର୍ବଥା ନାଶ ଅବଶ୍ୟ ହେବ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वाध्वरशालायामखिलायां सुसंस्थितान् । व्यरमत्सा नभोवाणी सर्वकल्याणकारिणी

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି, ସମଗ୍ର ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ସୁସଂସ୍ଥିତ ଭାବେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବକଲ୍ୟାଣକାରିଣୀ ନଭୋବାଣୀ ନିରବ ହେଲା।

Verse 37

तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं सर्वे हर्यादयस्सुराः । अकार्षुर्विस्मयं तात मुनयश्च तथा परे

ସେଇ ନଭୋବାଣୀ ଶୁଣି ହରି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଏବଂ, ହେ ତାତ, ମୁନିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ।

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने नभोवाणीवर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ସତୀଖଣ୍ଡରେ, ସତୀ-ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ନଭୋବାଣୀବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।