दक्षयज्ञे मुनिदेवसमागमः / The Gathering of Sages and Gods at Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एकदा तु मुने तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन सुरर्षयः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଏକଥର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମହାଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେ ସମୟରେ ଦୀକ୍ଷିତ ଯଜମାନ ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 2

महर्षयोऽखिलास्तत्र निर्जराश्च समागताः । यद्यज्ञकरणार्थं हि शिवमायाविमोहितः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ଓ ଅମର ଦେବଗଣ ସମବେତ ହେଲେ। ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

अगस्त्यः कश्यपोत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः । दधीचिर्भगवान् व्यासो भारद्वाजोऽथ गौतमः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ, କଶ୍ୟପ, ଉତ୍ରି, ବାମଦେବ ଓ ଭୃଗୁ; ପୂଜ୍ୟ ଦଧୀଚି, ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ଗୌତମ—ଏହି ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 4

पैलः पराशरो गर्गो भार्गवः ककुपस्सितः । सुमंतुत्रिककंकाश्च वैशंपायन एव च

ପୈଲ, ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, କକୁପସ୍ସିତ; ସୁମନ୍ତୁ, ତ୍ରିକକଙ୍କ ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 5

एते चान्ये च बहवो मुनयो हर्षिता ययु । मम पुत्रस्य दक्षस्य सदारास्ससुता मखम्

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମୁନି ହର୍ଷିତ ମନେ ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ—ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଥିଲେ ଏବଂ କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 6

तथा सर्वे सुरगणा लोकपाला महोदयाः । तथोपनिर्जरास्सर्वे स्वापकारबलान्विताः

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ମହୋଦୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଆସିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟାନୁକୂଳ ବଳରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 7

सत्यलोकात्समानीतो नुतोहं विश्वकारकः । ससुतस्स परीवारो मूर्तवेदापिसंयुतः

ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ମୁଁ—ପ୍ରକଟ ବିଶ୍ୱର କର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା—ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହେଲି; ପୁତ୍ରସହ, ପରିବାର‑ପାର୍ଷଦସହ, ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବେଦମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ।

Verse 8

वैकुंठाच्च तथा विष्णुस्संप्रार्थ्य विविधादरात् । सपार्षदपरीवारस्समानीतो मखं प्रति

ତାପରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଦରସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା; ସେ ପାର୍ଷଦ‑ପରିବାରସହ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆଣାଗଲେ। (ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମହାଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଅଂଶ ନେନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞର ପରମ ଫଳ ଶେଷେ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର।)

Verse 9

एवमन्ये समायाता दक्षयज्ञं विमोहिताः । सत्कृतास्तेन दक्षेन सर्वे ते हि दुरात्मना

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଲେ, ମୋହାନ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ। ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲା।

Verse 10

भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि तेभ्यो दत्तानि तेन वै

ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଭବନଗୁଡ଼ିକ—ମହାର୍ଘ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିଶାଳ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲା।

Verse 11

तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथायोग्यं च संस्थिताः । सन्मानिता अराजंस्ते सकला विष्णुना मया

ସେଇ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଧାମରେ ସେମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ମୋ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ—ଦ୍ୱାରା ସର୍ବପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ପାଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 12

वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तदा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः

ସେତେବେଳେ କନଖଲ ତୀର୍ଥରେ ମହାଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା। ତେବେ ଦକ୍ଷ ଭୃଗୁ ଆଦି ତପୋଧନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜ (ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ) ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 13

अधिष्ठाता स्वयं विष्णुस्सह सर्वमरुद्गणैः । अहं तत्राऽभवं ब्रह्मा त्रयीविधिनिदर्शकः

ସେଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତା ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ। ଏବଂ ମୁଁ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ଥିଲି—ବେଦତ୍ରୟର ବିଧି ନିଦର୍ଶକ।

Verse 14

तथैव सर्वदिक्पाला द्वारपालाश्च रक्षकाः । सायुधास्सपरीवाराः कुतूहलकरास्सदा

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଦିକ୍ପାଳ, ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ରକ୍ଷକମାନେ—ଆୟୁଧଧାରୀ ଏବଂ ପରିବାରସହିତ—ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଓ ନିରନ୍ତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ-କୌତୁହଳ ଜଗାଉଥିଲେ।

Verse 15

उपतस्थे स्वयं यज्ञस्सुरूपस्तस्य चाध्वरे । सर्वे महामुनिश्रेष्ठाः स्वयं वेदधराऽभवन्

ସେଇ ଯଜ୍ଞାଧ୍ୱରରେ ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞଦେବ ସୁନ୍ଦର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସ୍ୱତଃ ବେଦଧାରକ ଓ ବେଦପ୍ରତିଷ୍ଠାକ ହେଲେ।

Verse 16

तनूनपादपि निजं चक्रे रूपं सहस्रशः । हविषा ग्रहणायाशु तस्मिन् यज्ञे महोत्सवे

ସେଇ ମହାଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବରେ ହବିଷ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ତନୂନପାତ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ରୂପକୁ ସହସ୍ର ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 17

अष्टाशीतिसहस्राणि जुह्वति सह ऋत्विजः । उद्गातारश्चतुषष्टि सहस्राणि सुरर्षयः

ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଅଠାଏଁଶି ହଜାର ଲୋକ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ; ଏବଂ ଚଉଷଠି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଋଷି-ଉଦ୍ଗାତା ଏକସ୍ୱରେ ସାମଗାନ କଲେ।

Verse 18

अध्वर्यवोथ होतारस्तावन्तो नारदादयः । सप्तर्षयस्समा गाथाः कुर्वंति स्म पृथक्पृथक्

ତେବେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ହୋତୃ ଯାଜକମାନେ—ନାରଦ ଆଦିଙ୍କ ସହ—ସପ୍ତଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେହି ପବିତ୍ର ସଭାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ମଧୁର ସ୍ତୁତିଗାଥା ରଚି ପାଠ କଲେ।

Verse 19

गंधर्वविद्याधरसिद्धसंघानादित्यसंघान् सगणान् सयज्ञान् । संख्यावरान्नागचरान् समस्तान् वव्रे स दक्षो हि महाध्वरे स्वे

ନିଜ ମହାଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସଂଘ; ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଳ; ବିଭିନ୍ନ ଗଣ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମୀ; ଏବଂ ନାଗଜାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିନାହିଁ—ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 20

द्विजर्षिराजर्षिसुरर्षिसंघा नृपास्समित्राः सचिवास्स सैन्याः । वसुप्रमुख्या गणदेवताश्च सर्वे वृतास्तेन मखोपवेत्त्राः

ଦ୍ୱିଜଋଷି, ରାଜଋଷି ଓ ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ସଂଘ; ମିତ୍ର, ସଚିବ ଓ ସେନା ସହିତ ନୃପମାନେ; ଏବଂ ବସୁମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଗଣଦେବତାମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଯଜ୍ଞର ଆଦରଣୀୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 21

दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो रेजे कृतस्वस्त्ययनो भृशम्

ତେବେ ଦକ୍ଷ ଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ହେଲେ; କୌତୁକ-ମଙ୍ଗଳ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ମ ଶୁଭରୂପେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶିଲେ, କ୍ଷେମାଶୀର୍ବାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ।

Verse 22

तस्मिन् यज्ञे वृतश्शंभुर्न दक्षेण दुरात्मना । कपालीति विनिश्चित्य तस्य यज्ञार्हता न हि

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ। ‘ସେ କପାଳୀ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶିବ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 23

कपालिभार्येति सती दयिता स्वसुतापि च । नाहूता यज्ञविषये दक्षेणागुणदर्शिना

କପାଳୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୁଣ ନ ଦେଖି ଦୋଷ ଦେଖୁଥିବା ଦକ୍ଷ ସତୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ।

Verse 24

एवं प्रवर्तमाने हि दक्षयज्ञे महोत्सवे । स्वकार्यलग्नास्तत्रासन् सर्वे तेऽध्वरसंमताः

ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଅଧ୍ୱରରେ ସମ୍ମତ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ନିଜ-ନିଜ କର୍ମରେ ଲୀନ ଥିଲେ।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरेऽदृष्ट्वा तत्र वै शंकरं प्रभुम् । प्रोद्विग्नमानसश्शैवो दधीचो वाक्यमब्रवीत्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ମନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ଶୈବ ଋଷି ଦଧୀଚି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 26

दधीच उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं देवर्षिप्रमुखा मुदा । कस्मान्नैवागतश्शंभुरस्मिन् यज्ञे महोत्सवे

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ହେ ଦେବର୍ଷିପ୍ରମୁଖମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଯଜ୍ଞ-ମହୋତ୍ସବକୁ ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ) କାହିଁକି ସର୍ବଥା ଆସିଲେ ନାହିଁ?

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे यज्ञप्रारंभो नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ଯଜ୍ଞପ୍ରାରମ୍ଭ” ନାମ ସପ୍ତବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 28

येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि भवंति शंसन्ति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान् पुराणो वृषध्वजो नीलगलः परेशः

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଘଟେ, ଯାହାଙ୍କୁ ମହାବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଇ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ନୀଳଗଳ ପରେଶ୍ୱର ଏଠାରେ ସର୍ବଥା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 29

अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिगतानि दक्षः । त्रिपंचकेनाप्यथ मंगलानि भवंति सद्यः परतः पुराणि

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳକୁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ—ସେହିପରି ‘ତ୍ରି-ପଞ୍ଚକ’ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ; ପରେ ପୁରାତନ ପୁଣ୍ୟଫଳ କ୍ରମେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 30

तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेशितुः । त्वरितं ब्रह्मणा वापि विष्णुना प्रभुविष्णुना

ଏହେତୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଆହ୍ୱାନ ତୁମେ ନିଜେ କରିବା ଉଚିତ। ଶୀଘ୍ର କର—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 31

इन्द्रेण लोकपालैश्च द्विजैस्सिद्धैस्सहाधुना । सर्वथाऽऽनयनीयोसौ शंकरो यज्ञपूर्त्तये

ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକପାଳମାନେ, ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସହ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ (ଏଠାକୁ) ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 32

सर्वैर्भवद्भिर्गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः । दाक्षायण्या समं शम्भुमानयध्वं त्वरान्विताः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଅ। ଦାକ୍ଷାୟଣୀଙ୍କ ସହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।

Verse 33

तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छम्भुना परमात्मना । अत्रागतेन देवेशास्सांबेन परमात्मना

ସେହି ପରମାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏ। କାରଣ ଦେବେଶ ପରମାତ୍ମା ଅମ୍ବା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 34

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ह्यानेतव्यो वृषध्वजः

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ନାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଆହ୍ୱାନ କରି ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 35

समागते शंकरेऽत्र पावनो हि भवेन्मखः । भविष्यत्यन्यथाऽपूर्णः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ଏଠାରେ ଶଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚୟ ପାବନ ହୁଏ; ନହେଲେ ଏହା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ—ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो रोषसमन्वितः । उवाच त्वरितं मूढः प्रहसन्निव दुष्टधीः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ମୂଢ ଓ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲା, ଯେନେ ଉପହାସରେ ହସୁଛି।

Verse 37

मूलं विष्णुर्देवतानां यत्र धर्मस्सनातनः । समानीतो मया सम्यक् किमूनं यज्ञकर्मणि

‘ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁ; ତାଙ୍କ ସହିତ ସନାତନ ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଏଠାକୁ ଆଣିଛି—ତେବେ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ କ’ଣ ଅଭାବ?’

Verse 38

यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणि विविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः

‘ଯାହାରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମ—ସବୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।’ (ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ବୈଦିକ ବିଧିମାନେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ ହେଲେ ମାତ୍ର ସ୍ଥିରତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।)

Verse 39

सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैस्सोपनिषद्भिश्च विविधैरागमैस्सह

ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଅବତରିଲେ; ବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଗମ-ଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ।

Verse 40

तथा सुरगणैस्साकमागतस्सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः

ସେହିପରି ଦେବଗଣ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; ଏବଂ ପାପମୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 41

येये यज्ञोचिताश्शांताः पात्रभूतास्समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञास्सर्वे यूयं दृढव्रताः

ଏଠାରେ ସମାଗତ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ—ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ଆଚରଣଶୀଳ, ପାତ୍ରଭୂତ, ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ—ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ।

Verse 42

अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्र ब्रह्मणा नोदितेन हि

“ତାହେଲେ ଆମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ହେ ବିପ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରିଦେଇଛି।”

Verse 43

हरोऽकुलीनोसौ विप्र पितृमातृविवर्जितः । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः

ହେ ବିପ୍ର! ସେହି ହର ‘ଅକୁଳୀନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ପିତା‑ମାତାବିହୀନ। ସେ ଏକା ଭୂତ‑ପ୍ରେତ‑ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଜୟ ଅଧିପତି; ଜୟ କରିବା କଠିନ।

Verse 44

आत्मसंभावितो मूढ स्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्न योग्योसौ नानीतो हि मयाऽधुना

ସେ ଆତ୍ମଗର୍ବୀ, ମୂଢ, ଅହଂକାରରେ ସ୍ତବ୍ଧ, ହଠମୌନୀ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ। ଏହି ପବିତ୍ର କର୍ମରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିନାହିଁ।

Verse 45

तस्मात्त्वमीदृशं वाक्यं पुनर्वाच्यं न हि क्वचित् । सर्वेर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्

ଏହିହେତୁ ଏପରି କଥା ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କହିବ ନାହିଁ। ବରଂ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମୋର ଏହି ମହାୟଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ସତ୍ୟରେ ସଫଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବ।

Verse 46

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचो वाक्यमब्रवीत् । सर्वेषां शृण्वतां देवमुनीनां सारसं युतम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଧୀଚି ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମୁନି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ବାକ୍ୟ ସାରସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 47

दधीच उवाच । अयज्ञोयं महाजातो विना तेन शिवेन हि । विनाशोपि विशेषेण ह्यत्र ते हि भविष्यति

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ସେଇ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ବିନା କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ମହା ‘ଅଯଜ୍ଞ’ ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ।

Verse 48

एवमुक्त्वा दधीचोसावेक एव विनिर्गतः । यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ

ଏପରି କହି ମୁନି ଦଧୀଚି ଏକାକୀ ବାହାରିଗଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟରୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 49

ततोन्ये शांकरा ये च मुख्याश्शिवमतानुगाः । निर्ययुस्स्वाश्रमान् सद्यश्शापं दत्त्वा तथैव च

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଶାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ—ଶିବମତର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଅନୁଗାମୀ—ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ସତ୍ୱର ବାହାରିଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଶାପ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 50

मुनौ विनिर्गते तस्मिन् मखादन्येषु दुष्टधीः । शिवद्रोही मुनीन् दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्

ସେଇ ମୁନି ବାହାରିଗଲାପରେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଓ ଶିବଦ୍ରୋହୀ ଦକ୍ଷ ହସିହସି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 51

दक्ष उवाच । गतः शिवप्रियो विप्रो दधीचो नाम नामतः । अन्ये तथाविधा ये च गतास्ते मम चाध्वरात्

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ଶିବପ୍ରିୟ, ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଧୀଚି ଚାଲିଗଲା; ଏବଂ ସେହି ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 52

एतच्छुभतरं जातं संमतं मे हि सर्वथा । सत्यं ब्रवीमि देवेश सुराश्च मुनयस्तथा

ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭତର ହୋଇଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ସର୍ବଥା ସମ୍ମତ କରୁଛି। ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହୁଛନ୍ତି।

Verse 53

विनष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः । वेदबाह्या दुराचारास्त्याज्यास्ते मखकर्मणि

ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ବିନଷ୍ଟ, ଯେମାନେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ମିଥ୍ୟାବାଦରେ ରତ ଓ ଖଳ—ଯେମାନେ ବେଦମାର୍ଗବାହ୍ୟ ହୋଇ ଦୁରାଚାର କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ।

Verse 54

वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः । यज्ञं मे सफलं विप्रास्सुराः कुर्वंतु माऽचिरम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବେଦବିଧାନରେ ରତ; ତୁମମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ବିଷ୍ଣୁ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ମୋର ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य शिवमायाविमोहिताः । यन्मखे देवयजनं चक्रुस्सर्वे सुरर्षयः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଦେବଯଜନ କଲେ।

Verse 56

इति तन्मखशापो हि वर्णितो मे मुनीश्वर । यज्ञविध्वंसयोगोपि प्रोच्यते शृणु सादरम्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେଇ ଶାପକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି; ଏବେ ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିବା କ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ କହୁଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।