दिव्य-भवन-छत्र-निर्माणः तथा देवसमाह्वानम् (Divine Pavilion and Canopy; Summoning the Gods)

Verse 1

राम उवाच । एकदा हि पुरा देवि शंभुः परमसूतिकृत् । विश्वकर्माणमाहूय स्वलोके परतः परे

ରାମ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକଥର ପରମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶମ୍ଭୁ, ପରାତ୍ପର ନିଜ ସ୍ୱଲୋକରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ।

Verse 2

स्वधेनुशालायां रम्यं कारयामास तेन च । भवनं विस्तृतं सम्यक् तत्र सिंहासनं वरम्

ନିଜ ଗୋଶାଳାରେ ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରମ୍ୟ, ସୁସଜ୍ଜିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭବନ ଭଲଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେହି ପ୍ରଶସ୍ତ ନିବାସରେ ଉତ୍ତମ ସିଂହାସନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ।

Verse 3

तत्रच्छत्रं महादिव्यं सर्वदाद्भुत मुत्तमम् । कारयामास विघ्नार्थं शंकरो विश्वकर्मणा

ସେଠାରେ ଶଙ୍କର ଵିଘ୍ନନିବାରଣ ନିମିତ୍ତେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଅଦ୍ଭୁତ, ମହାଦିବ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଛତ୍ର ତିଆରି କରାଇଲେ।

Verse 4

शक्रादीनां जुहावाशु समस्तान्देवतागणान् । सिद्धगंधर्वनागानुपदे शांश्च कृत्स्नशः

ସେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏବଂ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ପରିବାର ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡାକିଲେ।

Verse 5

देवान् सर्वानागमांश्च विधिं पुत्रैर्मुनीनपि । देवीः सर्वा अप्सरोभिर्नानावस्तुसमन्विताः

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପବିତ୍ର ଆଗମମାନ, ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ନାନା ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 6

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनयन्मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ନାଗାଧିପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କନ୍ୟାମାନେ—ଷୋଳ ଓ ଷୋଳ—ବିବାହାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଆଣାଗଲେ।

Verse 7

वीणामृदंगप्रमुखवाद्यान्नानाविधान्मुने । उत्सवं कारयामास वादयित्वा सुगायनैः

ହେ ମୁନେ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନାନାବିଧ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ, ସୁଗାୟକମାନଙ୍କ ମଧୁର ଗାନ ସହିତ ସେ ମହୋତ୍ସବ କରାଇଲେ।

Verse 8

राजाभिषेकयोग्यानि द्रव्याणि सकलौषधैः । प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुभांश्च पूरितान्

ସେ ରାଜାଭିଷେକଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତୀର୍ଥଜଳରେ ପୂରିତ ପାଞ୍ଚ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ—ଶୁଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ସହ ଶିବଙ୍କ ସଗୁଣ ସେବାରେ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ।

Verse 9

तथान्यास्संविधा दिव्या आनयत्स्वगणैस्तदा । ब्रह्मघोषं महारावं कारयामास शंकरः

ତେବେ ଶଙ୍କର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଣିଲେ ଏବଂ ମହାରବମୟ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ ଉଠାଇଲେ।

Verse 10

अथो हरिं समाहूय वैकुंठात्प्रीतमानसः । तद्भक्त्या पूर्णया देवि मोदतिस्म महेश्वरः

ତାପରେ ପ୍ରୀତମନ ମହେଶ୍ୱର ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ହରିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ହେ ଦେବୀ, ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 11

सुमुहूर्ते महादेवस्तत्र सिंहासने वरे । उपवेश्य हरिं प्रीत्या भूषयामास सर्वशः

ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହାଦେବ ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ପ୍ରୀତିସହ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ।

Verse 12

आबद्धरम्यमुकुटं कृतकौतुकमंगलम् । अभ्यषिंचन्महेशस्तु स्वयं ब्रह्मांडमंडपे

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡପର ମଙ୍ଗଳ ସଭାମଣ୍ଡପରେ, ସୁନ୍ଦର ମୁକୁଟ ବାନ୍ଧି କୌତୁକ-ମଙ୍ଗଳ ବିଧି ସମାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 13

दत्तवान्निखिलैश्वर्यं यन्नैजं नान्यगामि यत् । ततस्तुष्टाव तं शंभुस्स्वतंत्रो भक्तवत्सलः

ସେ ନିଜର ସମଗ୍ର ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ଯାହା ସ୍ୱକୀୟ ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଯାଏନାହିଁ—ଦାନ କରିଥିବାରୁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 14

ब्रह्माणं लोककर्तारमवोचद्वचनं त्विदम् । व्यापयन्स्वं वराधीनं स्वतंत्रं भक्तवत्सलः

ତାପରେ ସେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ—“ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ; ତଥାପି ବରଦାନର ହେତୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ତାହାର ନିୟମାଧୀନ କରେ। ସଦା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବତ୍ସଳ।”

Verse 15

महेश उवाच । अतः प्रभृति लोकेश मन्निदेशादयं हरिः । मम वंद्य स्वयं विष्णुर्जातस्सर्वश्शृणोति हि

ମହେଶ କହିଲେ—“ହେ ଲୋକେଶ! ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଏହି ହରି ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଚାଲିବ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଦନୀୟ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସବୁକିଛି ଶୁଣନ୍ତି।”

Verse 16

सर्वैर्देवादिभिस्तात प्रणमत्वममुं हरिम् । वर्णयंतु हरिं वेदा ममैते मामिवाज्ञया

ହେ ତାତ, ସମସ୍ତ ଦେବାଦିଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ବେଦମାନେ ହରିଙ୍କୁ ହିଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁନ୍ତୁ—ଏମାନେ ମୋର; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋତେ ଯେପରି ଆଦେଶ କରିଛି ବୋଲି ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 17

राम उवाच । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रोऽनमद्वै गरुडध्वजम् । विष्णुभक्तिप्रसन्नात्मा वरदो भक्तवत्सलः

ରାମ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ଗରୁଡଧ୍ୱଜ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ‑ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର ପ୍ରସନ୍ନ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଓ ବରଦାତା ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନତ ହେଲେ।

Verse 18

ततो ब्रह्मादिभिर्देवैः सर्वरूपसुरैस्तथा । मुनिसिद्धादिभिश्चैवं वंदितोभूद्धरिस्तदा

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ, ନାନାରୂପ ସୁରଗଣମାନେ, ଏବଂ ମୁନି‑ସିଦ୍ଧ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ବନ୍ଦନା କରାଗଲା।

Verse 19

ततो महेशो हरयेशंसद्दिविषदां तदा । महावरान् सुप्रसन्नो धृतवान्भक्तवत्सलः

ତେବେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହେଶ ହରି, ଈଶ ଓ ସମବେତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମହାବର ଦାନ କଲେ।

Verse 20

महेश उवाच । त्वं कर्ता सर्वलोकानां भर्ता हर्ता मदाज्ञया । दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम्

ମହେଶ କହିଲେ—ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମର ଦାତା ଏବଂ ଦୁର୍ନୟକାରୀଙ୍କ ଶାସ୍ତା।

Verse 21

जगदीशो जगत्पूज्यो महाबलपराक्रमः । अजेयस्त्वं रणे क्वापि ममापि हि भविष्यसि

ତୁମେ ଜଗଦୀଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପୂଜ୍ୟ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ। ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଜେୟ ରହିବ; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 22

शक्तित्रयं गृहाण त्वमिच्छादि प्रापितं मया । नानालीलाप्रभावत्वं स्वतंत्रत्वं भवत्रये

ଇଚ୍ଛା ଆଦି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏହି ତ୍ରୟ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ, ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମର ସ୍ୱାଧୀନ ସାର୍ବଭୌମ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଓ ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିବା ସାମର୍ଥ୍ୟ ହେଉ।

Verse 23

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

ହେ ହରି! ନିଶ୍ଚୟ ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବି। କିନ୍ତୁ ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପରମ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରଦାନ କରିବି।

Verse 24

मायां चापि गृहाणेमां दुःप्रणोद्यां सुरादिभिः । यया संमोहितं विश्वमचिद्रूपं भविष्यति

ଏହି ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର—ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିବା ଦୁଷ୍କର। ଏହାଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅଚେତନ-ରୂପେ, ଜଡ-ସ୍ୱରୂପେ ପ୍ରତୀତ ହେବ।

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवियोगो नाम पंचविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ସତୀବିୟୋଗ’ ନାମକ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 26

हृदयं मम यो रुद्रस्स एवाहं न संशयः । पूज्यस्तव सदा सोपि ब्रह्मादीनामपि ध्रुवम्

ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେ ରୁଦ୍ର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ସେଇ ମୁଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ତୁମ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 27

अत्र स्थित्वा जगत्सर्वं पालय त्वं विशेषतः । नानावतारभेदैश्च सदा नानोति कर्तृभिः

ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୁମେ ବିଶେଷତଃ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷା କର। ସଦା ନାନା ଅବତାରଭେଦରେ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ (କାର୍ଯ୍ୟ) ସମ୍ପାଦନ କର।

Verse 28

मम लोके तवेदं व स्थानं च परमर्द्धिमत् । गोलोक इति विख्यातं भविष्यति महोज्ज्वलम्

ମୋ ଲୋକରେ ଏହିଏ ତୁମର ନିବାସସ୍ଥାନ ହେବ—ପରମ ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହା ‘ଗୋଲୋକ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ, ମହାଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୌରବରେ।

Verse 29

भविष्यंति हरे ये तेऽवतारा भुवि रक्षकाः । मद्भक्तास्तान् ध्रुवं द्रक्ष्ये प्रीतानथ निजाद्वरात

ହେ ହରି, ଭୂମିରେ ରକ୍ଷକ ହେବାକୁ ତୁମର ଯେ ଭବିଷ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ହେବେ—ଯଦି ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରୀତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବି ଏବଂ ନିଜ କୃପାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ବର ଦେବି।

Verse 30

राम उवाच । अखंडैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरस्स्वयम् । कैलासे स्वगणैस्तस्मिन् स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

ରାମ କହିଲେ—ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଅଖଣ୍ଡ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱୟଂ ହର, ଉମାପତି, ସେଇ କୈଲାସରେ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 31

तदाप्रभृति लक्ष्मीशो गोपवेषोभवत्तथा । अयासीत्तत्र सुप्रीत्या गोपगोपोगवां पतिः

ସେହି ସମୟରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଗୋପବେଶ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ—ଗୋପମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ଗୋଧନର ଅଧିପତି।

Verse 32

सोपि विष्णुः प्रसन्नात्मा जुगोप निखिलं जगत् । नानावतारस्संधर्ता वनकर्ता शिवाज्ञया

ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ନାନା ଅବତାରରେ ଧାରକ ହୋଇ, ଶିବାଜ୍ଞାନୁସାରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 33

इदानीं स चतुर्द्धात्रावातरच्छंकराज्ञया । रामोहं तत्र भरतो लक्ष्मणश्शत्रुहेति च

ଏବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଚତୁର୍ଧା ଅବତରିଲେ; ସେଠାରେ ମୁଁ ରାମ ହେଲି, ଏବଂ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 34

अथ पित्राज्ञया देवि ससीतालक्ष्मणस्सति । आगतोहं वने चाद्य दुःखितौ दैवतो ऽभवम्

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ—ହେ ସତୀ—ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବନକୁ ଆସିଲି; ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ, ଯେନେ ଦୈବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇଛି।

Verse 35

निशाचरेण मे जाया हृता सीतेति केनचित् । अन्वेष्यामि प्रियां चात्र विरही बंधुना वने

କେହି ନିଶାଚର ମୋର ଜାୟା—ସୀତାଙ୍କୁ—ହରଣ କରିନେଇଛି। ପ୍ରିୟାବିରହରେ, ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁ ସହ ଏହି ବନରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବି।

Verse 36

दर्शनं ते यदि प्राप्तं सर्वथा कुशलं मम । भविष्यति न संदेहो मातस्ते कृपया सति

ଯଦି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା, ତେବେ ମୋର ସର୍ବଥା କୁଶଳ ନିଶ୍ଚିତ। ହେ ମାତା, ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଥିଲେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 37

सीताप्राप्तिवरो देवि भविष्यति न संशयः । तं हत्वा दुःखदं पापं राक्षसं त्वदनुग्रहात्

ହେ ଦେବୀ, ସୀତାପ୍ରାପ୍ତିର ବର ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଦୁଃଖଦ ସେହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରି (ଏହା ସିଦ୍ଧ ହେବ)।

Verse 38

महद्भाग्यं ममाद्यैव यद्यकार्ष्टां कृपां युवाम् । यस्मिन् सकरुणौ स्यातां स धन्यः पुरुषो वरः

ଆଜି ମୋର ମହାଭାଗ୍ୟ, ଯଦି ଆପଣମାନେ ଉଭୟ କୃପା କରିଛନ୍ତି। ଯାହାପ୍ରତି ଆପଣମାନେ ଉଭୟ କରୁଣାମୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ପୁରୁଷ ଧନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 39

इत्थमाभाष्य बहुधा सुप्रणम्य सतीं शिवाम् । तदाज्ञया वने तस्मिन् विचचार रघूद्वहः

ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାର କଥା କହି, ଶିବାତ୍ମିକା ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସତୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେହି ବନରେ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 40

अथाकर्ण्य सती वाक्यं रामस्य प्रयतात्मनः । हृष्टाभूत्सा प्रशंसन्ती शिवभक्तिरतं हृदि

ସଂଯତ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସତୀ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ହୃଦୟରେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ହୋଇ ସେ ଅନ୍ତରରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 41

स्मृत्वा स्वकर्म मनसाकार्षीच्छोकं सुविस्तरम् । प्रत्यागच्छदुदासीना विवर्णा शिवसन्निधौ

ନିଜ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସତୀ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଶୋକ ଆଣିଲେ। ପରେ ଉଦାସ ଓ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ପୁଣି ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଫେରିଆସିଲେ।

Verse 42

अचिंतयत्पथि सा देवी संचलंती पुनः पुनः । नांगीकृतं शिवोक्तं मे रामं प्रति कुधीः कृता

ପଥରେ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀ ପୁଣି ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ— “ଶିବଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ କୁବୁଦ୍ଧି କରିଛି।”

Verse 43

किमुत्तरमहं दास्ये गत्वा शंकरसन्निधौ । इति संचिंत्य बहुधा पश्चात्तापोऽभवत्तदा

“ଶଙ୍କରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ ମୁଁ କେଉଁ ଉତ୍ତର ଦେବି?” ଏଭଳି ବହୁବାର ଚିନ୍ତା କରି ସେତେବେଳେ ସେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 44

गत्वा शंभुसमीपं च प्रणनाम शिवं हृदा । विषण्णवदना शोकव्याकुला विगतप्रभा

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ସେ ହୃଦୟପୂର୍ବକ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତାହାର ମୁଖ ବିଷଣ୍ଣ; ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ତାହାର ପ୍ରଭା ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା।

Verse 45

अथ तां दुःखितां दृष्ट्वा पप्रच्छ कुशलं हरः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या तत्परीक्षा कृता कथम्

ତାହାପରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ହର (ଶିବ) କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ପ୍ରେମରେ କହିଲେ—“ତୁମର ସେଇ ପରୀକ୍ଷା କିପରି କରାଗଲା?”

Verse 46

श्रुत्वा शिववचो नाहं किमपि प्रणतानना । सती शोकविषण्णा सा तस्थौ तत्र समीपतः

ଶିବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସତୀ, ଭକ୍ତିଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, କିଛି କହିପାରିଲା ନାହିଁ। ଶୋକରେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ତାହାଁ ପାଖେଇ ଦାଁଡି ରହିଲା।

Verse 47

अथ ध्यात्वा महेशस्तु बुबोध चरितं हृदा । दक्षजाया महायोगी नानालीला विशारदः

ତାପରେ ମହେଶ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା (ସତୀ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣାକ୍ରମ ବୁଝିଲେ। ସେ ମହାଯୋଗୀ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଅନ୍ତରେ ସବୁ ଅବଗତ ହେଲେ।

Verse 48

सस्मार स्वपणं पूर्वं यत्कृतं हरिकोपतः । तत्प्रार्थितोथ रुद्रोसौ मर्यादा प्रतिपालकः

ତାପରେ ସେ ହରିଙ୍କ ଅପ୍ରସନ୍ନତାରୁ ପୂର୍ବେ କରା ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ହେଲେ ସେଇ ରୁଦ୍ର, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଧର୍ମନିୟମର ପାଳକ, ସେହି ସୀମାନୁସାରେ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 49

विषादोभूत्प्रभोस्तत्र मनस्येवमुवाच ह । धर्मवक्ता धर्मकर्त्ता धर्मावनकरस्सदा

ତେବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ବିଷାଦ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ସେ ମନେମନେ କହିଲେ—“ମୁଁ ସଦା ଧର୍ମର ବକ୍ତା, ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ।”

Verse 50

शिव उवाच । कुर्यां चेद्दक्षजायां हि स्नेहं पूर्वं यथा महान् । नश्येन्मम पणः शुद्धो लोकलीलानुसारिणः

ଶିବ କହିଲେ—ଯଦି ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରତି ପୂର୍ବବତ୍ ମହାସ୍ନେହ କରେ, ତେବେ ଲୋକଲୀଳାନୁସାରୀ ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଣ ନଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्थं विचार्य बहुधा हृदा तामत्यजत्सतीम् । पणं न नाशयामास वेदधर्मप्रपालकः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ହୃଦୟରେ ବହୁପ୍ରକାର ଭାବି ସେ ତାହିଁ ସତୀକୁ ତ୍ୟାଗ କଲା। କିନ୍ତୁ ବେଦଧର୍ମର ପାଳକ ହେବାରୁ ସେ ନିଜ ପ୍ରଣ ଭଙ୍ଗ କଲା ନାହିଁ।

Verse 52

ततो विहाय मनसा सतीं तां परमेश्वरः । जगाम स्वगिरि भेदं जगावद्धा स हि प्रभुः

ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ) ମନସା ସେହି ସତୀକୁ ବିହାୟ ନିଜ ପର୍ବତର ଭେଦ (ଗୁହା) କୁ ଗଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ ଜଗତର ଉଥଳପାଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ।

Verse 53

चलंतं पथि तं व्योमवाण्युवाच महेश्वरम् । सर्वान् संश्रावयन् तत्र दक्षजां च विशेषतः

ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିପାରିବେ ପରି, ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ।

Verse 54

व्योमवाण्युवाच । धन्यस्त्वं परमेशान त्वत्त्समोद्य तथा पणः । न कोप्यन्यस्त्रिलोकेस्मिन् महायोगी महाप्रभुः

ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ହେ ପରମେଶାନ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ; ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ତ୍ରିଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାଯୋଗୀ, ମହାପ୍ରଭୁ ନାହିଁ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा व्योमवचो देवी शिवं पप्रच्छ विप्रभा । कं पणं कृतवान्नाथ ब्रूहि मे परमेश्वर

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣି ଦୀପ୍ତିମତୀ ଦେବୀ ଶିବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ନାଥ, ଆପଣ କେଉଁ ପଣ କରିଛନ୍ତି? ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।”

Verse 56

इति पृष्टोपि गिरिशस्सत्या हितकरः प्रभुः । नोद्वाहे स्वपणं तस्यै कहर्यग्रेऽकरोत्पुरा

ସତୀ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତହିତେ ନିରତ ପ୍ରଭୁ ଗିରୀଶ ସେ ସମୟରେ ବିବାହକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ମହାଜନମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଜ ପଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 57

तदा सती शिवं ध्यात्वा स्वपतिं प्राणवल्लभम् । सर्वं बुबोध हेतुं तं प्रियत्यागमयं मुने

ତେବେ ସତୀ ନିଜ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହେ ମୁନି, ସବୁ କିଛି ବୁଝିଗଲେ—ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ, ଯାହା ଅତିପ୍ରିୟର ତ୍ୟାଗସହ ଜଡିତ ଥିଲା।

Verse 58

ततोऽतीव शुशोचाशु बुध्वा सा त्यागमात्मनः । शंभुना दक्षजा तस्मान्निश्वसंती मुहुर्मुहुः

ତାପରେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୀଘ୍ର ବୁଝି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 59

शिवस्तस्याः समाज्ञाय गुप्तं चक्रे मनोभवम् । सत्ये पणं स्वकीयं हि कथा बह्वीर्वदन्प्रभुः

ଶିବ ତାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି ନିଜ ମନରେ ଉଠିଥିବା କାମଭାବକୁ ଗୁପ୍ତ କଲେ; ନିଜ ସତ୍ୟପଣରେ ଅଟୁଟ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ କଥା କହିଲେ।

Verse 60

सत्या प्राप स कैलासं कथयन् विविधाः कथा । वरे स्थित्वा निजं रूपं दधौ योगी समाधिभृत्

ଏଭଳି ସତୀ ବିଭିନ୍ନ କଥା କହି କହି କୈଲାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ ସେ ଯୋଗୀ, ବରସ୍ଥିତ ଓ ସମାଧିଧାରୀ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 61

तत्र तस्थौ सती धाम्नि महाविषण्णमानसा । न बुबोध चरित्रं तत्कश्चिच्च शिवयोर्मुने

ସେଠାରେ ସତୀ ନିଜ ଧାମରେ ରହିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ମହାବିଷାଦରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ହେ ମୁନେ, ଶିବ ଓ ସତୀଙ୍କ ସେ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର କେହି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 62

महान्कालो व्यतीयाय तयोरित्थं महामुने । स्वोपात्तदेहयोः प्रभ्वोर्लोकलीलानुसारिणोः

ହେ ମହାମୁନେ, ଏଭଳି ଭାବେ ସେଇ ଦୁଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କର—ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଲୋକଲୀଳାନୁସାରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା—ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା।

Verse 63

ध्यानं तत्याज गिरिशस्ततस्स परमार्तिहृत् । तज्ज्ञात्वा जगदंबा हि सती तत्राजगाम सा

ତେବେ ପରମ ଆର୍ତ୍ତିହର ଗିରୀଶ (ଶିବ) ଧ୍ୟାନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହା ଜାଣି ଜଗଦମ୍ବା ସତୀ ସେଠାକୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 64

ननामाथ शिवं देवी हृदयेन विदूयता । आसनं दत्तवाञ्शंभुः स्वसन्मुख उदारधीः

ତାପରେ ଦେବୀ ଦ୍ରବିତ ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ବସାଇ ଆସନ ଦେଲେ।

Verse 65

कथयामास सुप्रीत्या कथा बह्वीर्मनोरमाः । निश्शोका कृतवान्सद्यो लीलां कृत्वा च तादृशीम्

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି ସହିତ ଅନେକ ମନୋରମ କାହାଣୀ ଶୁଣାଇଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରି ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଶୋକମୁକ୍ତ କଲେ |

Verse 66

पूर्ववत्सा सुखं लेभे तत्याज स्वपणं न सः । नेत्याश्चर्यं शिवे तात मंतव्यं परमेश्वरे

ପୂର୍ବପରି ସେ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ସେ ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ | ତେଣୁ ହେ ପ୍ରିୟ, ଶିବଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ମନେ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ - କାରଣ ପରମେଶ୍ୱର ସର୍ବଦା ସମର୍ଥ |

Verse 67

इत्थं शिवाशिवकथां वदन्ति मुनयो मुने । किल केचिदविद्वांसो वियोगश्च कथं तयोः

ହେ ମୁନି, ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁନିମାନେ ଶିବ ଏବଂ ସତୀଙ୍କ ପବିତ୍ର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି | ତଥାପି କିଛି ଅଜ୍ଞାନୀ ପଚାରନ୍ତି: 'ସେହି ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିୟୋଗ କିପରି ହୋଇପାରେ?'

Verse 68

शिवाशिवचरित्रं को जानाति परमार्थतः । स्वेच्छया क्रीडतस्तो हि चरितं कुरुतस्सदा

ଶିବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାଚରିତକୁ ପରମାର୍ଥରେ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କ୍ରୀଡା କରି ସଦା ଦିବ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି।

Verse 69

वागर्थाविव संपृक्तौ सदा खलु सतीशिवौ । तयोर्वियोगस्संभाव्यस्संभवेदिच्छया तयोः

ବାକ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥ ଯେପରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ସତୀ ଓ ଶିବ ସଦା ଏକାତ୍ମ। ତାଙ୍କ ‘ବିୟୋଗ’ କେବଳ କଳ୍ପନା; ସେହିଁ ମଧ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ।