सती-शिवचरित्रप्रसङ्गः / The Account of Satī and Śiva’s Divine Conduct (Prelude to Detailed Narrative)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे प्रजानाथ महाप्राज्ञ कृपाकर । श्रावितं शंकरयशस्सतीशंकरयोः शुभम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ହେ ବିଧାତା! ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୃପାକର! ମୋତେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଯଶ ଏବଂ ସତୀ-ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣାନ୍ତୁ।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सत्प्रीत्या परं तद्यश उत्तमम् । किमकार्ष्टां हि तत्स्थौ वै चरितं दंपती शिवौ

ଏବେ ସତ୍ପ୍ରୀତି ସହିତ ସେଇ ପରମ ଉତ୍ତମ ଓ ଶୁଭ ଯଶକୁ କହନ୍ତୁ। ସେଠାରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି—ଶିବ (ଓ ସତୀ)—କ’ଣ କଲେ? ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । सतीशिवचरित्रं च शृणु मे प्रेमतो मुने । लौकिकीं गतिमाश्रित्य चिक्रीडाते सदान्वहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ପ୍ରେମରେ ମୋ ପାଖରୁ ସତୀ-ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଶୁଣ। ଲୌକିକ ଚାଳିତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଦିନ ନିରନ୍ତର କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 4

ततस्सती महादेवी वियोगमलभन्मुने । स्वपतश्शंकरस्येति वदंत्येके सुबुद्धयः

ତାପରେ, ହେ ମୁନେ, ମହାଦେବୀ ସତୀ ବିୟୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ନିଜ ସ୍ୱପତି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଠାରୁ; ଏପରି କିଛି ସୁବୁଦ୍ଧିଜନ କହନ୍ତି।

Verse 5

वागर्थाविव संपृक्तौ शक्तोशौ सर्वदा चितौ । कथं घटेत च तयोर्वियोगस्तत्त्वतो मुने

ବାକ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଯେପରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ଶକ୍ତି ଓ ଈଶ ସଦା ସଂଯୁକ୍ତ—ଉଭୟ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା। ହେ ମୁନି, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ବିୟୋଗ କିପରି ହେବ?

Verse 6

लीलारुचित्वादथ वा संघटेताऽखिलं च तत् । कुरुते यद्यदीशश्च सती च भवरीतिगौ

କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ରୁଚିରୁ ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି। ପରମେଶ ଯାହା ଯାହା କରନ୍ତି ଏବଂ ସତୀ ମଧ୍ୟ—ଉଭୟେ ଭବରୂପ ସଂସାରର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରୀତି ଅନୁସାରେ ଗତି କରନ୍ତି।

Verse 7

सा त्यक्ता दक्षजा दृष्ट्वा पतिना जनकाध्वरे । शंभोरनादरात्तत्र देहं तत्याज संगता

ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ—ଅପମାନିତ ହୋଇ—ସ୍ୱାମୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନାଦର ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 8

पुनर्हिमालये सैवाविर्भूता नामतस्सती । पार्वतीति शिवं प्राप तप्त्वा भूरि विवाहतः

ପୁନର୍ବାର ସେ ଦେବୀ ହିମାଳୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ନାମରେ ସେଇ ସତୀ—ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ବହୁ ତପ କରି ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 9

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणस्स तु नारदः । पप्रच्छ च विधातारं शिवाशिवमहद्यशः

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶୁଭାଶୁଭ ସହ ମହାଯଶସ୍ବୀ ନାରଦ ପୁନର୍ବାର ବିଧାତା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 10

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे मे वद विस्तरात् । शिवाशिवचरित्रं तद्भवाचारपरानुगम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ! ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ—ଶିବ ଓ ସତୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର, ଏବଂ ତାହାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅନୁସରଣୀୟ ଆଚାର-ନିୟମ ସହିତ।

Verse 11

किमर्थं शंकरो जायां तत्याज प्राणतः प्रियाम् । तस्मादाचक्ष्व मे तात विचित्रमिति मन्महे

କେଉଁ କାରଣରୁ ଶଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ତେଣୁ, ହେ ତାତ, ମୋତେ କୁହ; ଆମେ ଏହାକୁ ବିଚିତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରୁ।

Verse 12

कुतोऽह्यध्वरजः पुत्रां नादरोभूच्छिवस्य ते । कथं तत्याज सा देहं गत्वा तत्र पितृक्रतौ

ଯଜ୍ଞାଧିପତି ଦକ୍ଷ କାହିଁକି ତୁମ କନ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶିବଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ନାହିଁ? ଏବଂ ସେ ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ କିପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ?

Verse 13

ततः किमभवत्तत्र किमकार्षीन्महेश्वरः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रद्धायुक् तच्छुतावहम्

ତାପରେ ସେଠାରେ କ’ଣ ହେଲା, ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର କ’ଣ କଲେ? ସେ ସମସ୍ତ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ; ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । शृणु तात परप्रीत्या मुनिभिस्सह नारद । सुतवर्य महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର ନାରଦ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ। ହେ ସୂତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶଶିମୌଳି (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣ।

Verse 15

नमस्कृत्य महेशानं हर्यादिसुरसेवितम् । परब्रह्म प्रवक्ष्यामि तच्चरित्रं महाद्भुतम्

ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ମହେଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଏବେ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସେଇ ମହାଦ୍ଭୁତ ଚରିତ ପ୍ରକାଶ କରିବି।

Verse 16

सर्वेयं शिवलीला हि बहुलीलाकरः प्रभुः । स्वतंत्रो निर्विकारी च सती सापि हि तद्विधा

ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା। ପ୍ରଭୁ ବହୁ ଲୀଳାର କର୍ତ୍ତା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ନିର୍ବିକାର; ସତୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ୱରୂପା।

Verse 17

अन्यथा कस्समर्थो हि तत्कर्मकरणे मुने । परमात्मा परब्रह्म स एव परमेश्वरः

ନହେଲେ, ହେ ମୁନି, ସେ କର୍ମ କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ସେଇ ଶିବ—ପରମାତ୍ମା, ପରବ୍ରହ୍ମ—ନିଶ୍ଚୟ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 18

यं सदा भजते श्रीशोऽहं चापि सकलाः सुराः । मुनयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सनकादयः

ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରୀଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ଭଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଯାହାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ; ଯାହାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଓ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧମାନେ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 19

शेषस्सदा यशो यस्य मुदा गायति नित्यशः । पारं न लभते तात स प्रभुश्शंकरः शिवः

ହେ ତାତ, ଯାହାଙ୍କ ଯଶକୁ ଶେଷନାଗ ମଧ୍ୟ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ନିତ୍ୟ ଗାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପାର ପାଉନାହିଁ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର—ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ।

Verse 20

तस्यैव लीलया सर्वोयमिति तत्त्वविभ्रमः । तत्र दोषो न कस्यापि सर्वव्यापी स प्रेरकः

ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରୁ ‘ଏ ସବୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ୟ’ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱବିଭ୍ରମ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏଥିରେ କାହାର ଦୋଷ ନାହିଁ; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରକ।

Verse 21

एकस्मिन्समये रुद्रस्सत्या त्रिभुवने भवः । वृषमारुह्य पर्याटद्रसां लीलाविशारदः

ଏକ ସମୟରେ ଭବ—ରୁଦ୍ର—ସତୀଙ୍କ ସହ ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରି ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିହରିଲେ; ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରସରେ ରମିତ ଓ ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ପାରଦର୍ଶୀ।

Verse 22

आगत्य दण्डकारण्यं पर्यटन् सागरांबराम् । दर्शयन् तत्र गां शोभां सत्यै सत्यपणः प्रभुः

ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଆସି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଯେନେ ବସ୍ତ୍ର କରି ଧରାରେ ବିହରି, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ସେଠାର ଦେଶଶୋଭା ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 23

तत्र रामं ददर्शासौ लक्ष्मणेनान्वितं हरः । अन्विष्यंतं प्रियां सीतां रावणेन हृता छलात्

ସେଠାରେ ହର (ଭଗବାନ ଶିବ) ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଛଳରେ ରାବଣ ହରଣ କରିନେଇଥିବା ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ।

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे रामपरीक्षावर्णनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ରାମପରୀକ୍ଷାବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଚତୁର୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 25

समिच्छंतं च तत्प्राप्तिं पृच्छंतं तद्गतिं हृदा । कुजादिभ्यो नष्टधियमत्रपं शोकविह्वलम्

ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ଗତି ଓ ଠିକଣା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କୁଜ ଆଦିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲା—ଲଜ୍ଜା ଭୁଲି, ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 26

सूर्यवंशोद्भवं वीरं भूपं दशरथात्मजम् । भरताग्रजमानंदरहितं विगतप्रभम्

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୋଦ୍ଭବ ବୀର ରାଜା—ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭରତଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ—କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ପ୍ରଭାହୀନ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 27

पूर्णकामो वराधीनं प्राणमत्स्म मुदा हरः । रामं भ्रमन्तं विपिने सलक्ष्मणमुदारधीः

ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ବରାନୁସାରେ ଆନନ୍ଦରେ ହର ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଉଦାରଧୀ ପ୍ରଭୁ ବନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 28

जयेत्युक्त्वाऽन्यतो गच्छन्नदात्तस्मै स्वदर्शनम् । रामाय विपिने तस्मिच्छंकरो भक्तवत्सलः

“ଜୟ” ବୋଲି କହି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ସେହି ବନରେ ରାମଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦାନ କଲେ।

Verse 29

इतीदृशीं सतीं दृष्ट्वा शिवलीलां विमोहनीम् । सुविस्मिता शिवं प्राह शिवमायाविमोहिता

ସତୀଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ମୋହନୀୟ ଲୀଳାକୁ ନିହାରି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

सत्युवाच । देव देव परब्रह्म सर्वेश परमेश्वर । सेवंते त्वां सदा सर्वे हरिब्रह्मादयस्सुराः

ସତୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ପରବ୍ରହ୍ମ! ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଦା ତୁମକୁ ସେବା ଓ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 31

त्वं प्रणम्यो हि सर्वेषां सेव्यो ध्येयश्च सर्वदा । वेदांतवेद्यो यत्नेन निर्विकारी परप्रभुः

ତୁମେ ହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଣାମ୍ୟ; ସଦା ସେବ୍ୟ ଓ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟେୟ। ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତୁମେ ଜ୍ଞେୟ—ତୁମେ ନିର୍ବିକାର, ପରାତ୍ପର ପ୍ରଭୁ।

Verse 32

काविमौ पुरुषौ नाथ विरहव्याकुलाकृती । विचरंतौ वने क्लिष्टौ दीनौ वीरौ धनुर्धरौ

ହେ ନାଥ! ଏହି ଦୁଇ ପୁରୁଷ ବିରହ-ବେଦନାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଆକୃତିଧାରୀ। ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ପୀଡିତ; ବୀର ଧନୁର୍ଧର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦିଶୁଛନ୍ତି।

Verse 33

तयोर्ज्येष्ठं कंजश्यामं दृष्ट्वा वै केन हेतुना । सुदितस्सुप्रसन्नात्माऽभवो भक्त इवाऽधुना

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ—କମଳ-ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣଧାରୀ—କୁ ଦେଖି କେଉଁ କାରଣରୁ ସୁଦିତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନ୍ତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲେ, ଯେନେ ସେ ତେବେ ଶିବଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି?

Verse 34

इति मे संशयं स्वामिञ्शंकर छेत्तुमर्हसि । सेव्यस्य सेवकेनैव घटते प्रणतिः प्रभो

ଏହିପରି, ହେ ସ୍ୱାମୀ ଶଙ୍କର, ମୋ ସନ୍ଦେହ ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯିଏ ସେବ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସେବକଙ୍କ ପ୍ରଣତି ଯଥୋଚିତ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । आदिशक्तिस्सती देवी शिवा सा परमेश्वरी । शिवमायावशीभूत्वा पप्रच्छेत्थं शिवं प्रभुम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଆଦିଶକ୍ତି ସତୀ ଦେବୀ—ସେଇ ଶିବା, ପରମେଶ୍ୱରୀ—ଶିବମାୟାର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 36

तदाकर्ण्य वचस्सत्याश्शंकरः परमेश्वरः । तदा विहस्य स प्राह सतीं लीलाविशारदः

ସତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ହସିଲେ। ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେ ତେବେ ସତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 37

परमेश्वर उवाच । शृणु देवि सति प्रीत्या यथार्थं वच्मि नच्छलम् । वरदानप्रभावात्तु प्रणामं चैवमादरात्

ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ ସତୀ, ପ୍ରୀତିସହ ଶୁଣ; ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ କହୁଛି, ଛଳ ନୁହେଁ। ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରୁ ଏହି ପ୍ରଣାମ ଏଭଳି ଆଦରସହ କରାଯାଏ।

Verse 38

रामलक्ष्मणनामानौ भ्रातरौ वीरसम्मतौ । सूर्यवंशोद्भवौ देवि प्राज्ञौ दशरथात्मजौ

ହେ ଦେବୀ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମରେ ପରିଚିତ ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ବୀର ଭାବେ ସମ୍ମତ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 39

गौरवर्णौ लघुर्बंधुश्शेषेशो लक्ष्मणाभिधः । ज्येष्ठो रामाभिधो विष्णुः पूर्णांशो निरुपद्रवः

ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସ୍ୱୟଂ ଶେଷ; ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମନାମଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣାଂଶ—ନିରୁପଦ୍ରବ।

Verse 40

अवतीर्णं क्षितौ साधुरक्षणाय भवाय नः । इत्युक्त्वा विररामाऽसौ शंभुस्मृतिकरः प्रभुः

“ସାଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏହିପରି କହି ଶମ୍ଭୁସ୍ମୃତିକର ପ୍ରଭୁ ନିରବ ହେଲେ।

Verse 41

श्रुत्वापीत्थं वचश्शम्भोर्न विशश्वास तन्मनः । शिवमाया बलवती सैव त्रैलोक्यमोहिनी

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏପରି ବଚନ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ବିଶ୍ୱାସ କଲା ନାହିଁ। କାରଣ ଶିବମାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବତୀ—ସେଇ ତ୍ରିଲୋକମୋହିନୀ।

Verse 42

अविश्वस्तं मनो ज्ञात्वा तस्याश्शंभुस्सनातनः । अवोचद्वचनं चेति प्रभुलीलाविशारदः

ତାହାର ମନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି, ସନାତନ ଶମ୍ଭୁ—ପ୍ରଭୁଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ—ତାକୁ ଶୁଭ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 43

शिव उवाच । शृणु मद्वचनं देवि न विश्वसिति चेन्मनः । तव रामपरिक्षां हि कुरु तत्र स्वया धिया

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୋ ବଚନ ଶୁଣ। ଯଦି ମନ ବିଶ୍ୱାସ ନକରେ, ତେବେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା କର।

Verse 44

विनश्यति यथा मोहस्तत्कुरु त्वं सति प्रिये । गत्वा तत्र स्थितस्तावद्वटे भव परीक्षिका

ହେ ପ୍ରିୟ ସତୀ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋହ ନଶିଯାଏ ସେହି କାମ କର। ସେଠାକୁ ଯାଇ କିଛି ସମୟ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖରେ ରୁହ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିକା ହେଉ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । शिवाज्ञया सती तत्र गत्वाचिंतयदीश्वरी । कुर्यां परीक्षां च कथं रामस्य वनचारिणः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସତୀ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସେଇ ଈଶ୍ୱରୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—ବନଚାରୀ ରାମଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ମୁଁ କିପରି କରିବି?

Verse 46

सीतारूपमहं धृत्वा गच्छेयं रामसन्निधौ । यदि रामो हरिस्सर्वं विज्ञास्यति न चान्यथा

ମୁଁ ସୀତାରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବି। ଯଦି ରାମ—ହରି—ସର୍ବଜ୍ଞ, ତେବେ ସେ ସମଗ୍ର ସତ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଚିହ୍ନିବେ; ନହେଲେ ନୁହେଁ।

Verse 47

इत्थं विचार्य सीता सा भूत्वा रामसमीपतः । आगमत्तत्परीक्षार्थं सती मोहपरायणा

ଏପରି ବିଚାର କରି ସତୀ ସୀତାରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ; ମୋହବଶେ ତାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 48

सीतारूपां सतीं दृष्ट्वा जपन्नाम शिवेति च । विहस्य तत्प्रविज्ञाय नत्वावोचद्रघूद्वहः

ସୀତାରୂପା ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୃଦୁସ୍ୱରେ ‘ଶିବ’ ନାମ ଜପ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହସିଲେ; ସତ୍ୟ ଜାଣି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ କହିଲେ।

Verse 49

राम उवाच । प्रेमतस्त्वं सति ब्रूहि क्व शंभुस्ते नमोगतः । एका हि विपिने कस्मादागता पतिना विना

ରାମ କହିଲେ—ହେ ସତୀ, ପ୍ରେମରେ ସତ୍ୟ କହ: ତୋର ଶମ୍ଭୁ କେଉଁଠି ଗଲେ? ପତି ବିନା ତୁ ଏକା ଏହି ବନକୁ କାହିଁକି ଆସିଲୁ?

Verse 50

त्यक्त्वा स्वरूपं कस्मात्ते धृतं रूपमिदं सति । ब्रूहि तत्कारणं देवि कृपां कृत्वा ममोपरि

ହେ ସତୀ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି କାହିଁକି ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କଲ? ହେ ଦେବୀ, ମୋପରେ କୃପା କରି ତାହାର କାରଣ କହ।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इति रामवचः श्रुत्वा चकितासीत्सती तदा । स्मृत्वा शिवोक्तं मत्वा चावितथं लज्जिता भृशम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ରାମଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେହି କ୍ଷଣେ ସତୀ ଚକିତ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ତାହାକୁ ଅବ୍ୟର୍ଥ ସତ୍ୟ ଜାଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।

Verse 52

रामं विज्ञाय विष्णुं तं स्वरूपं संविधाय च । स्मृत्वा शिवपदं चित्ते सत्युवाच प्रसन्नधीः

ରାମ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝି, ମନରେ ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦ ସ୍ମରଣ କଲା; ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ସତ୍ୟ କହିଲା।

Verse 53

शिवो मया गणैश्चैव पर्यटन् वसुधां प्रभुः । इहागच्छच्च विपिने स्वतंत्रः परमेश्वरः

ପ୍ରଭୁ ଶିବ—ପରମ ସମର୍ଥ—ମୋ ସହ ଓ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ପୃଥିବୀରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ଏହି ବନକୁ ଏଠାରେ ଆସିଲେ।

Verse 54

अपश्यदत्र स त्वां हि सीतान्वेषणतत्परम् । सलक्ष्मणं विरहिणं सीतया श्लिष्टमानसम्

ସେଠାରେ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିଲା—ସୀତା ଅନ୍ୱେଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ଏବଂ ମନ କେବଳ ସୀତାରେ ଲଗ୍ନ।

Verse 55

नत्वा त्वां स गतो मूले वटस्य स्थित एव हि । प्रशंसन् महिमानं ते वैष्णवं परमं मुदा

ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳକୁ ଗଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା; ଆନନ୍ଦରେ ତୁମର ପରମ ବୈଷ୍ଣବ-ସଦୃଶ ମହିମାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା।

Verse 56

चतुर्भुजं हरिं त्वां नो दृष्ट्वेव मुदितोऽभवत् । यथेदं रूपममलं पश्यन्नानंदमाप्तवान्

ତୁମକୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହରି-ରୂପରେ ଦେଖି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା।

Verse 57

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभौर्भ्रममानीय चेतसि । तदाज्ञया परीक्षां ते कृतवत्य स्मि राघव

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଆଣିଲି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ପରୀକ୍ଷା କଲି।

Verse 58

ज्ञातं मे राम विष्णुस्त्वं दृष्टा ते प्रभुताऽखिला । निःसशंया तदापि तच्छृणु त्वं च महामते

ହେ ରାମ, ମୁଁ ଜାଣିଲି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ; ତୁମ ସମଗ୍ର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ମୋର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତଥାପି, ହେ ମହାମତେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 59

कथं प्रणम्यस्त्वं तस्य सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कुरु निस्संशयां त्वं मां शमलं प्राप्नुहि द्रुतम्

ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ କହ। ମୋ ସନ୍ଦେହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କର; ନହେଲେ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ କଳଙ୍କ/ପାପ ପାଇବ।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या रामश्चोत्फुल्ललोचनः । अस्मरत्स्वं प्रभुं शंभुं प्रेमाभूद्धृदि चाधिकम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ହେଲା। ସେ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହୃଦୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରେମ ଜାଗିଲା।

Verse 61

सत्या विनाज्ञया शंभुसमीपं नागमन्मुने । संवर्ण्य महिमानं च प्रावोचद्राघवस्सतीम्

ହେ ମୁନି, ସତ୍ୟାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ରାଘବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇନଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସେ ତେବେ ସତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।