घनागमवर्णनम् / Description of the Monsoon’s Onset (Satī’s Address to Śiva)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । कदाचिदथ दक्षस्य तनया जलदागमे । कैलासक्ष्माभृतः प्राह प्रस्थस्थं वृषभध्वजम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏକଦା ବର୍ଷାଋତୁ ଆଗମନ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀଧାରକ କୈଲାସରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ କହିଲେ।

Verse 2

सत्युवाच । देव देव महादेव शंभो मत्प्राणवल्लभ । शृणु मे वचनं नाथ श्रुत्वा तत्कुरु मानद

ସତୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଶମ୍ଭୋ, ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ! ହେ ନାଥ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଶୁଣି ଯାହା ଯଥୋଚିତ ତାହା କରନ୍ତୁ, ହେ ମାନଦ।

Verse 3

घनागमोयं संप्राप्तः कालः परमदुस्सहः । अनेकवर्णमेघौघास्संगीतांबरदिक्चयाः

ଘନମେଘର ଏହି ଆଗମନ ହୋଇପହଞ୍ଚିଲା; ଏ ସମୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ। ଅନେକବର୍ଣ୍ଣ ମେଘପୁଞ୍ଜ ଛାଇଗଲା ଏବଂ ଆକାଶର ଦିଗମାନେ ସଙ୍ଗୀତସଦୃଶ ଗର୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 4

विवांति वाता हृदयं हारयंतीत वेगिनः । कदंबरजसा धौताः पाथोबिन्दुविकर्षणाः

ଅତିବେଗରେ ପବନ ବହିଲା, ଯେନେ ହୃଦୟକୁ ହରିନେଉଛି। କଦମ୍ବ ଫୁଲର ରଜରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ସେହି ପବନ ପଥର ଜଳବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ଛିଟାଇଦେଲା—ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅପଶକୁନର ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 5

मेघानां गर्जितैरुच्चैर्धारासारं विमुंचताम् । विद्युत्पताकिनां तीव्रः क्षुब्धं स्यात्कस्य नो मनः

ମେଘମାନେ ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କରି ଧାରାଧାର ବର୍ଷା ଝରାଉଥିବାବେଳେ, ଆକାଶେ ପତାକା ପରି ତୀବ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିଲେ—କାହାର ମନ ଅଶାନ୍ତ ନ ହେବ?

Verse 6

न सूर्यो दृश्यते नापि मेघच्छन्नो निशापतिः । दिवापि रात्रिवद्भाति विरहि व्यसनाकरः

ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଶେ, ନ ମେଘାବୃତ ନିଶାପତି ଚନ୍ଦ୍ର; ଦିନ ମଧ୍ୟ ରାତି ପରି ଲାଗେ—ବିରହପୀଡିତ ପାଇଁ ଶୋକ ହିଁ ଅବିରତ କ୍ଲେଶର ଆକର।

Verse 7

मेघानैकत्र तिष्ठंतो ध्वनन्त पवनेरिताः । पतंत इव लोकानां दृश्यंते मूर्ध्नि शंकर

ଏକଠା ହୋଇଥିବା ମେଘମାନେ ପବନରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 8

वाताहता महावृक्षा नर्तंत इव चांबरे । दृश्यंते हर भीरूणां त्रासदाः कामुकेप्सिता

ପବନର ଆଘାତରେ ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ଆକାଶରେ ନାଚୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ; ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଭୀରୁ ହୃଦୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା—କାମାତୁରମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ପରି।

Verse 9

स्निग्धनीलांजनस्याशु सदिवौघस्य पृष्ठतः । बलाकराजी वात्युच्चैर्यमुनापृष्ठफेनवत्

ସ୍ନିଗ୍ଧ ନୀଳାଞ୍ଜନ ପରି କଳା, ଶୀଘ୍ରଗତି ମେଘଘନର ପଛରେ, ପବନରେ ଉଚ୍ଚକୁ ତାଡ଼ିତ ବକମାଳା ଦେଖାଗଲା—ଯମୁନାର ପୃଷ୍ଠ ଫେନ ପରି।

Verse 10

क्षपाक्षयेषवलयं दृश्यते कालिकागता । अंबुधाविव संदीप्तपावको वडवामुखः

ରାତ୍ରିର କ୍ଷୟବେଳେ କାଳିକା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ନିଶାପତି ଶିବଙ୍କ ଗଣମଣ୍ଡଳୀରେ ପରିବୃତ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ସେ ଜଳାନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡବାମୁଖ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 11

प्रारोहंतीह सस्यानि मंदिरं प्राङ्गणेष्वपि । किमन्यत्र विरूपाक्ष सस्यौद्भूतिं वदाम्यहम्

ଏଠାରେ ଶସ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହେଉଛି—ଘରମାନଙ୍କ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ମଧ୍ୟ। ଆଉ କ’ଣ କହିବି, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ? ମୁଁ ତ ଉଦ୍ଭିଦର ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିକାଶକୁ ହିଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 12

श्यामलै राजतैरक्तैर्विशदोयं हिमाचलः । मंदराश्रयमेघौघः पत्रैर्दुग्धांबुधिर्यथा

ଏହି ହିମାଚଳ ଶ୍ୟାମ, ରଜତ-ଧବଳ ଓ ରକ୍ତିମ ଛଟାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ। ମନ୍ଦାର ବୃକ୍ଷାଶ୍ରିତ ମେଘପୁଞ୍ଜ ଫେନିଳ କ୍ଷୀରସାଗର ପରି ଦିଶେ।

Verse 13

असमश्रीश्च कुटिलं भेजे यस्याथ किंशुकान् । उच्चावचान् कलौ लक्ष्मीर्गन्ता संत्यज्य सज्जनान्

କଳିଯୁଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚଞ୍ଚଳ; ସେ କୁଟିଳ ଓ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଝୁକେ ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ସତ୍ୟ ବିବେକ ବିନା ସେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।

Verse 14

मंदारस्तन पीलूनां शब्देन हृषिता मुहुः । केकायंते प्रतिवने सततं पृष्ठसूचकम्

ମନ୍ଦାର-ସ୍ତନ ଓ ପୀଲୂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ପୁନଃପୁନଃ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିବନରେ ମୟୂରମାନେ ନିରନ୍ତର କେକା ଧ୍ୱନି କଲେ—ମନେ ହେଲା ପଛର କଥା ସୂଚାଉଛନ୍ତି।

Verse 15

मेघोत्सुकानां मधुरश्चातकानां मनोहरः । धारासारशरैस्तापं पेतुः प्रतिपथोद्गतम्

ମେଘ ପାଇଁ ଆକୁଳ ମଧୁରସ୍ୱର ଚାତକମାନଙ୍କୁ ସେଇ ବର୍ଷା ମନୋହର ଲାଗିଲା। ଧାରାର ବାଣବର୍ଷା ପରି ଝଡ଼ି ପଥରେ ଉଠିଥିବା ତାପକୁ ଯେନ ପିଇ ନେଲା।

Verse 16

मेघानां पश्य मद्देहे दुर्नयं करकोत्करैः । ये छादयंत्यनुगते मयूरांश्चातकांस्तथा

ଦେଖ, ମୋ ଦେହରେ ମେଘମାନଙ୍କ ଦୁର୍ନୟ ପ୍ରକଟ—ସେମାନେ ଓଳାର ଢେର ବର୍ଷାଉଛନ୍ତି। ବର୍ଷା ପଛେ ପଛେ ଆସୁଥିବା ମୟୂର ଓ ଚାତକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଢାଙ୍କି ଦେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଅମଙ୍ଗଳ ଗତି ଦିଶୁଛି।

Verse 17

शिखसारंगयोर्दृष्ट्वा मित्रादपि पराभवम् । हर्षं गच्छंति गिरिशं विदूरमपि मानसम्

ଶିଖ ଓ ସାରଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରସଦୃଶ ସହାୟକ ମଧ୍ୟ ପରାଭବ ପାଇଲା ବୋଲି ଦେଖି ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଏବଂ ବାହ୍ୟତଃ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗିରୀଶ (ଶିବ) ମନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 18

एतस्मिन्विषमे काले नीलं काकाश्चकोरकाः । कुर्वंति त्वां विना गेहान् कथं शांतिमवाप्स्यसि

ଏହି ବିଷମ ଓ କଠିନ କାଳରେ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ କାକ ଓ ଚକୋର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ବିନା ଘର କରନ୍ତି; ତେବେ ତୁମେ—ତୁମ୍ବିନା—ଶାନ୍ତି କିପରି ପାଇବ?

Verse 19

महतीवाद्य नो भीतिर्मा मेघोत्था पिनाकधृक् । यतस्व यस्माद्वासाय माचिरं वचनान्मम

ବଡ଼ ଗର୍ଜନାରେ ଭୟ କରନି; ମେଘଜନିତ ଗର୍ଜନାରେ ମଧ୍ୟ ଭୀତ ହେଉନି, ହେ ପିନାକଧାରୀ। ତେଣୁ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କର; ମୋ ବଚନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 20

कैलासे वा हिमाद्रौ वा महाकाश्यामथ क्षितौ । तत्रोपयोग्यं संवासं कुरु त्वं वृषभध्वज

କୈଳାସରେ ହେଉ କି ହିମାଦ୍ରିରେ, ମହାକାଶୀରେ ହେଉ କି ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି—ସେଠାରେ ଉପଯୋଗୀ ବାସସ୍ଥାନ କରି ବସ, ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ!

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तस्तया शंभुर्दाक्षायण्या तथाऽसकृत । संजहास च शीर्षस्थचन्द्ररश्मिस्मितालयम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଏଭଳି ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ କହିବାରୁ ଶମ୍ଭୁ ମନ୍ଦ ହସିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ସୌମ୍ୟ ହାସ୍ୟର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହେଲା।

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवाशिवविहारवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବ-ସତୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିହାରର ବର୍ଣ୍ଣନା’ ନାମକ ଦ୍ୱାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 23

ईश्वरः उवाच । यत्र प्रीत्यै मया कार्यो वासस्तव मनोहरे । मेघास्तत्र न गंतारः कदाचिदपि मत्प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ମନୋହରୀ! ତୋ ପ୍ରୀତିର ନିମିତ୍ତେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ତୋର ବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି, ହେ ମୋ ପ୍ରିୟେ, ସେଠାକୁ କେବେ ମେଘ ଯିବେ ନାହିଁ।

Verse 24

मेघा नितंबपर्यंतं संचरंति महीभृतः । सदा प्रालेयसानोस्तु वर्षास्वपि मनोहरे

ମେଘମାନେ ପର୍ବତର ନିତମ୍ବପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅର୍ଥାତ୍ ତଳ ଢାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ସଞ୍ଚରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ହିମାଚ୍ଛାଦିତ ଶିଖର ତ ବର୍ଷାକାଳରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମନୋହର ରହେ।

Verse 25

कैलासस्य तथा देवि पादगाः प्रायशो घनाः । संचरंति न गच्छंति तत ऊर्द्ध्वं कदाचन

ହେ ଦେବୀ, କୈଲାସର ସମୀପରେ ଥିବା ଝରଣାଧାରାମାନେ ପ୍ରାୟଃ ଘନ ଓ ପ୍ରଚୁର; ସେମାନେ ବହି ଚଳନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରୁ ଉପରକୁ କେବେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 26

सुमेरोर्वा गिरेरूर्द्ध्वं न गच्छंति बलाहकाः । जम्बूमूलं समासाद्य पुष्करावर्तकादयः

ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘ ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷର ମୂଳପ୍ରଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି ପୁଷ୍କର, ଆବର୍ତ୍ତକ ଆଦି ସେଠାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

Verse 27

इत्युक्तेषु गिरीन्द्रेषु यस्योपरि भवेद्धि ते । मनोरुचिर्निवासाय तमाचक्ष्व द्रुतं हि मे

ଏହି ପର୍ବତରାଜମାନଙ୍କ ବିଷୟ କହିସାରି, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୁହ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ପର୍ବତ ଉପରେ ନିବାସ କରିବାକୁ ତୁମ ମନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ରମେ?

Verse 28

स्वेच्छाविहारैस्तव कौतुकानि सुवर्णपक्षानिलवृन्दवृन्दैः । शब्दोत्तरंगैर्मधुरस्वनैस्तैर्मुदोपगेयानि गिरौ हिमोत्थे

ହିମବତ ପର୍ବତରେ ତୁମ ସ୍ୱେଚ୍ଛାବିହାରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କୌତୁକଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀଦଳ ଓ ପବନଦଳ ମଧୁର, ତରଙ୍ଗିତ ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଉଛନ୍ତି।

Verse 29

सिद्धाङ्गनास्ते रचितासना भुवमिच्छंति चैवोपहृतं सकौतुकम् । स्वेच्छाविहारे मणिकुट्टिमे गिरौ कुर्वन्ति चेष्यंति फलादिदानकैः

ସେହି ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାମାନେ ଆସନ ରଚି, କୌତୁକ ସହ ଆଣିଥିବା ଭୂମି-ଅର୍ପଣକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି। ମଣିପଥର ପାତିଥିବା ସେ ପର୍ବତରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରି ସେମାନେ ଆଚାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଫଳ ଆଦି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

फणीन्द्रकन्या गिरिकन्यकाश्च या नागकन्याश्च तुरंगमुख्याः । सर्वास्तु तास्ते सततं सहायतां समाचरिष्यंत्यनुमोदविभ्रमैः

ଫଣୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ, ଗିରିକନ୍ୟାମାନେ, ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱମାନେ—ସମସ୍ତେ ସଦା ତୁମକୁ ସହାୟତା କରିବେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁମୋଦନ କରି ହର୍ଷରେ ତତ୍ପର ରହିବେ।

Verse 31

रूपं तदेवमतुलं वदनं सुचारु दृष्ट्वांगना निजवपुर्निजकांतिसह्यम् । हेला निजे वपुषि रूपगणेषु नित्यं कर्तार इत्यनिमिषेक्षणचारुरूपाः

ସେଇ ଅତୁଳ ରୂପ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ଦେଖି ସେ ଯୁବତୀ ନିଜ ଦେହ ଓ କାନ୍ତିକୁ ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ ଅସମ ଭାବିଲା। ନିଜ ରୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଅବହେଳା କରି, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ପରମ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ନଜର ନିଶ୍ଚଳ କଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସତ୍ୟ କର୍ତ୍ତା ମାନିଲା।

Verse 32

या मेनका पर्वतराज जाया रूपैर्गुणैः ख्यातवती त्रिलोके । सा चापि ते तत्र मनोनुमोदं नित्यं करिष्यत्यनुनाथनाद्यैः

ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମେନକା ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସେବା ଓ ଆଦରପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନର ଅନୁମୋଦନ ଓ କ୍ଷେମକୁ ନିତ୍ୟ ସାଧନ କରିବ।

Verse 33

पुरं हि वर्गैर्गिंरिराजवंद्यैः प्रीतिं विचिन्वद्भिरुदाररूपा । शिक्षा सदा ते खलु शोचितापि कार्याऽन्वहं प्रीतियुता गुणाद्यैः

ନଗରରେ ଗିରିରାଜ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦାର ଭାବରେ ପ୍ରୀତି ଖୋଜ। ଶୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁଣ ଓ ସଦାଚାରର ଆଧାରେ, ପ୍ରେମସହିତ ପ୍ରତିଦିନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର।

Verse 34

विचित्रैः कोकिलालापमोदैः कुंजगणावृतम् । सदा वसंतप्रभवं गंतुमिच्छसि किं प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ, ବିଚିତ୍ର କୋକିଳର ମଧୁର ଆଳାପର ଆନନ୍ଦରେ ରମ୍ୟ, କୁଞ୍ଜଗୁଚ୍ଛରେ ପରିବୃତ୍ତ ସେହି ସଦା ବସନ୍ତମୟ ଉପବନକୁ ଯିବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ କି?

Verse 35

नानाबहुजलापूर्णसरश्शीत समावृतम् । पद्मिनीशतशोयुक्तमचलेन्द्रं हिमालयम्

ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟ ନାନାପ୍ରକାର ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୀତଳ ସରୋବରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ୍ତ ଥିଲେ; ଏବଂ ଶତଶଃ ପଦ୍ମିନୀ (ପଦ୍ମସରୋବର) ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 36

सर्वकामप्रदैर्वृक्षैश्शाद्वलैः कल्पसंज्ञकैः । सक्षणं पश्य कुसुमान्यथाश्वकरि गोव्रजे

ତୁରନ୍ତ ଦେଖ—ଏହି ଗୋବ୍ରଜରେ ଫୁଲ ଅଛି, ଯେନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଆଣିଦେଇଛନ୍ତି; ସର୍ବକାମପ୍ରଦ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ‘କଳ୍ପ’ ନାମକ ହରିତ ଶାଦ୍ୱଳରେ ସ୍ଥାନଟି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 37

प्रशांतश्वापदगणं मुनिभिर्यतिभिर्वृतम् । देवालयं महामाये नानामृगगणैर्युतम्

ହେ ମହାମାୟା, ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେବାଳୟ ଥିଲା—ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ମୁନି ଓ ଯତିମାନେ ଘେରିଥିବା, ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗଗଣରେ ଯୁକ୍ତ ପବିତ୍ର ଧାମ।

Verse 38

स्फटिक स्वर्णवप्राद्यै राजतैश्च विराजितम् । मानसादिसरोरंगैरभितः परिशोभितम्

ସେ ଧାମ ସ୍ଫଟିକ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ ତଟବନ୍ଧ ଆଦିରେ ଏବଂ ରୌପ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ମାନସସରୋବର ଆଦି ସରୋବରର ରମ୍ୟ ଜଳରଙ୍ଗରେ ସବୁଦିଗରୁ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 39

हिरण्मयै रत्ननालैः पंकजैर्मुकुलैर्वृतम् । शिशुमारैस्तथासंख्यैः कच्छपैर्मकरैः करैः

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ, ରତ୍ନନାଳ ଥିବା, ମୁକୁଳରେ ଘନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳାରେ ପରିବୃତ ଥିଲା; ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଜଳଚର—ଶିଶୁମାର, କଚ୍ଛପ, ମକର ଓ ଜଳରେ ବିଚରୁଥିବା ଗଜମାନେ—ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 40

निषेवितं मंजुलैश्च तथा नीलोत्पलादिभिः । देवेशि तस्मान्मुक्तैश्च सर्वगंधैश्च कुंकुमैः

ହେ ଦେବେଶୀ, ସେ ମଞ୍ଜୁଳ ପୁଷ୍ପ ଓ ନୀଲୋତ୍ପଳ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସେବିତ ଥିଲା; ଏବଂ ମୁକ୍ତା, ସର୍ବପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 41

लसद्गंधजलैः शुभ्रैरापूर्णैः स्वच्छकांतिभिः । शाद्वलैस्तरुणैस्तुंगैस्तीरस्थैरुपशोभितम्

ତାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା—ନିର୍ମଳ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଏବଂ ତଟସ୍ଥ ନବୀନ, ଉଚ୍ଚ ହରିତ ଶାଦ୍ୱଳ ଓ କୋମଳ ଘାସରେ ସୁଶୋଭିତ।

Verse 42

नृत्यद्भिरिव शाखोटैर्वर्जयंतं स्वसंभवम् । कामदेवैस्सारसैश्च मत्तचक्रांगशोभितैः

ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଶାଖାଗୁଚ୍ଛମାନେ ନିଜେ ଜନ୍ମାଇଥିବା ଫଳକୁ ଦୂରେ ହଟାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେ ଦୃଶ୍ୟ କାମଦେବ ସମ ପ୍ରେମୋଦ୍ଦୀପକ ସାରସାଦି ପକ୍ଷୀ ଓ ମତ୍ତ, ଶୋଭାମୟ ଚକ୍ରାଙ୍ଗ (ଚକ୍ରବାକ) ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 43

मधुराराविभिर्मोदकारिभिर्भ्रमरादिभिः । शब्दायमानं च मुदा कामोद्दीपनकारकम्

ଭ୍ରମର ଆଦିଙ୍କ ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନ, ମୋଦଦାୟକ ନାଦରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଶବ୍ଦାୟମାନ ହୋଇଉଠିଲା; ଏବଂ ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ଧ୍ୱନିମାଳା କାମଭାବକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରି ତୀବ୍ର କଲା।

Verse 44

वासवस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च । अग्नेः कोणपराजस्य मारुतस्य परस्य च

ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ ଓ ବରୁଣ; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, କୋଣପରାଜ, ମାରୁତ ଓ ପର—ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟ।

Verse 45

पुरीभिश्शोभिशिखरं मेरोरुच्चैस्सुरालयम् । रंभाशचीमेनकादिरंभोरुगणसेवितम्

ମେରୁର ଶିଖରେ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚରେ ଦେବନଗରୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜେ; ଅନେକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁରୀ-ପ୍ରାସାଦ ତାହାର ଶିଖରକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛି। ସେଠାରେ ରମ୍ଭା, ଶଚୀ, ମେନକା ଆଦି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଓ ମନୋହର ଅପ୍ସରାଗଣ ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 46

किं त्वमिच्छसि सर्वेषां पर्वतानां हि भूभृताम् । सारभूते महारम्ये संविहर्तुं महागिरौ

ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ—ସମସ୍ତ ଭୂଭୃତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାରଭୂତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ସେଇ ମହାଗିରିରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ବିହରିବାକୁ?

Verse 47

तत्र देवी सखियुता साप्सरोगणमंडिता । नित्यं करिष्यति शची तव योग्यां सहायताम्

ସେଠାରେ ଦେବୀ ଶଚୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଓ ଅପ୍ସରାଗଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ନିତ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସହାୟତା କରିବେ।

Verse 48

अथवा मम कैलासे पर्वतेंद्रे सदाश्रये । स्थानमिच्छसि वित्तेशपुरीपरिविराजिते

କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋର କୈଲାସରେ—ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ର, ସଦାଶ୍ରୟ, ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ନଗରୀରେ ଶୋଭିତ—ସେଠାରେ ନିବାସସ୍ଥାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ କି?

Verse 49

गंगाजलौघप्रयते पूर्णचन्द्रसमप्रभे । दरीषु सानुषु सदा ब्रह्मकन्याभ्युदीरिते

ଏହା ଗଙ୍ଗାଜଳର ଉତ୍ସାହିତ ପ୍ରବାହ ପରି ଲାଗେ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ। ଦରୀ ଓ ପର୍ବତସାନୁମାନେ ଅବସ୍ଥିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 50

नानामृगगणैर्युक्ते पद्माकरशतावृते । सर्वैर्गुणैश्च सद्वस्तुसुमेरोरपि सुंदरि

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠା ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶତଶତ ପଦ୍ମସରୋବରରେ ଘେରା। ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମେରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।

Verse 51

स्थानेष्वेतेषु यत्रापि तवांतःकरणे स्पृहा । तं द्रुतं मे समाचक्ष्व वासकर्तास्मि तत्र ते

ଏହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମ ଅନ୍ତଃକରଣ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେଥି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୁହ; ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସେଠି ନିବାସ କରିବି।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । इतीरिते शंकरेण तदा दाक्षायणी शनैः । इदमाह महादेवं लक्षणं स्वप्रकाशनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶଙ୍କର ଏପରି କହିବା ପରେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ ଲକ୍ଷଣକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 53

सत्युवाच । हिमाद्रावेव वसितुमहमिच्छे त्वया सह । न चिरात्कुरु संवासं तस्मिन्नेव महागिरौ

ସତୀ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମ ସହ ହିମାଦ୍ରିରେ ହିଁ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ବିଳମ୍ବ କରନି, ସେଇ ମହାଗିରିରେ ହିଁ ଆମ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य हरः परममोहितः । हिमाद्रिशिखरं तुंगं दाक्षायण्या समं ययौ

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେ ବଚନ ଶୁଣି ହର (ଶିବ) ପରମ ମୋହିତ ହେଲେ; ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସହ ହିମାଦ୍ରିର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 55

सिद्धांगनागणयुतमगम्यं चैव पक्षिभिः । अगमच्छिखरं रम्यं सरसीवनराजितम्

ସେ ସରୋବର ଓ ସୁଶୋଭିତ ବନରାଜିରେ ଶୋଭିତ ରମ୍ୟ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ଗଣ ସହିତ, ଏବଂ ଏହା ଏତେ ଉଚ୍ଚ ଯେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜେ ପହଞ୍ଚିପାରୁନଥିଲେ।

Verse 56

विचित्ररूपैः कमलैः शिखरं रत्नकर्बुरम् । बालार्कसदृशं शंभुराससाद सतीसखः

ସତୀଙ୍କ ସହଚର ଶମ୍ଭୁ ସେହି ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯାହା ବିଚିତ୍ରରୂପ କମଳରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନବିଚିତ୍ର, ଏବଂ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 57

स्फटिकाभ्रमये तस्मिन् शादवलद्रुमराजिते । विचित्रपुष्पावलिभिस्सरसोभिश्च संयुते

ସେଠାରେ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ, ମେଘପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସେହି ପ୍ରଦେଶ—ହରିତ ଶାଦ୍ୱଳ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ—ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପପଙ୍କ୍ତି ଏବଂ ମନୋହର ସରୋବରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 58

प्रफुल्लतरुशाखाग्रं गुंजद्भ्रमरसेवितम् । पंकेरुहैः प्रफुल्लैश्च नीलोत्पलचयैस्तथा

ବୃକ୍ଷଶାଖାର ଅଗ୍ରଭାଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିଲା, ଗୁଞ୍ଜରିତ ଭ୍ରମରମାନେ ସେଠାରେ ମଣ୍ଡରାଉଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଲୋତ୍ପଳର ଗୁଚ୍ଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 59

शोभितं चक्रवाकाद्यैः कादंबैर्हंसशंकुभिः । प्रमत्तसारसैः क्रौंचैर्नीलस्कंधैश्च शब्दितैः

ସେ ସ୍ଥାନ ଚକ୍ରବାକ ଆଦି ପକ୍ଷୀଦଳ, କାଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଓ ହଂସପଙ୍କ୍ତିଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ପ୍ରମୋଦିତ ସାରସ, କ୍ରୌଞ୍ଚ ଓ ନୀଳକଣ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 60

पुंस्कोकिलानां निनदैर्मधुरैर्गणसेवितैः । तुरंगवदनैस्सिद्धैरप्सरोभिश्च गुह्यकैः

ସେ ସ୍ଥାନ ପୁଂସ୍କୋକିଳମାନଙ୍କ ମଧୁର କୂଜନରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା ଏବଂ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ସେବାରେ ପରିବୃତ ଥିଲା; ସହିତ ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା ଓ ଗୁପ୍ତସ୍ୱଭାବ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକଙ୍କ ମୁଖ ଅଶ୍ୱସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 61

विद्याधरीभिर्देवीभिः किन्नरीभिर्विहारितम् । पुरंध्रीभिः पार्वतीभिः कन्याभिरभिसंगतम्

ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀ କନ୍ୟାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଓ କିନ୍ନରୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ସେବିତ ଓ ବିହାରିତ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ କୁଳବଧୂ, ପାର୍ବତୀସଦୃଶ ସଖୀ ଓ ଯୁବତୀ କନ୍ୟାମାନେ ତାକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 62

विपंचीतांत्रिकामत्तमृदंगपटहस्वनैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च कौतुकोत्थैश्च शोभितम्

ବୀଣା ଆଦି ତନ୍ତ୍ରୀବାଦ୍ୟର ନାଦ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପଟହର ଉଲ୍ଲାସମୟ ଧ୍ୱନିରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ନୃତ୍ୟରତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ଆନନ୍ଦଜନିତ ନାନା ଉତ୍ସବରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅତି ରମଣୀୟ ହୋଇଥିଲା।

Verse 63

देविकाभिर्दीर्घिकाभिर्गंधिभिस्सुसमावृतम् । प्रफुल्लकुसुमैर्नित्यं सकुंजैरुपशोभितम्

ସେ ସ୍ଥାନ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦୀର୍ଘିକା ଓ ପଦ୍ମସରୋବରଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦରଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପୁଷ୍ପ ଓ ମନୋହର କୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 64

शैलराजपुराभ्यर्णे शिखरे वृषभध्वजः । सह सत्या चिरं रेमे एवंभूतेषु शोभनम्

ଶୈଲରାଜଙ୍କ ନଗର ସମୀପର ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ସତୀଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘକାଳ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ; ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସବୁକିଛି ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 65

तस्मिन्स्वर्गसमे स्थाने दिव्यमानेन शंकरः । दशवर्षसहस्राणि रेमे सत्या समं मुदा

ସ୍ୱର୍ଗସମ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଶଙ୍କର ସତୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 66

स कदाचित्ततस्स्थानादन्यद्याति स्थलं हरः । कदाचिन्मेरुशिखरं देवी देववृतं सदा

କେବେ କେବେ ହର (ଶିବ) ସେଇ ଧାମରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି। କେବେ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ସଦା ଦେବଗଣେ ଘେରା ହୋଇ ମେରୁଶିଖରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 67

द्वीपान्नाना तथोद्यानवनानि वसुधातलम् । गत्वागत्वा पुनस्तत्राभ्येत्य रेमे सतीसुखम्

ନାନା ଦ୍ୱୀପ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନସହିତ ପୃଥିବୀତଳରେ ପୁନଃପୁନଃ ଭ୍ରମଣ କରି, ସତୀ ଆବାର ଆବାର ସେଠାକୁ ଫେରି ନିଜ ସୁଖରେ ରମିଲେ।

Verse 68

न जज्ञे स दिवा रात्रौ न ब्रह्मणि तपस्समम् । सत्यां हि मनसा शंभुः प्रीतिमेव चकार ह

ଦିନ କି ରାତି—ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ଜନ୍ମ ନେଲେ ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କାରଣ ଶମ୍ଭୁ ମନେ ସତୀଙ୍କୁ ଧାରି କେବଳ ପ୍ରୀତି-ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।

Verse 69

एवं महादेवमुखं सत्यपश्यत्स्म सर्वदा । महादेवोऽपि सर्वत्र सदाद्राक्षीत्सतीमुखम्

ଏଭଳି ସତୀ ସଦା ମହାଦେବଙ୍କ ମୁଖକୁ ନିହାରୁଥିଲେ; ଏବଂ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଥାଆନ୍ତୁ, ସଦା ସତୀଙ୍କ ମୁଖକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 70

एवमन्योन्यसंसर्गादनुरागमहीरुहम् । वर्द्धयामासतुः कालीशिवौ भावांबुसेचनैः

ଏଭଳି ପରସ୍ପର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ କାଳୀ ଓ ଶିବ ଅନୁରାଗ-ଭକ୍ତିର ମହାବୃକ୍ଷକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଭାବର ଜୀବନଦାୟୀ ଜଳଧାରାରେ ତାହାକୁ ସିଞ୍ଚନ କରି।