शिवसतीविवाहोत्तरलीला — Post‑marital Līlā of Śiva and Satī

Verse 1

नारद उवाच । समीचीनं वचस्तात सर्वज्ञस्य तवाऽनघ । महाद्भुतं श्रुतं नो वै चरितं शिवयोश्शुभम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ତାତ, ହେ ଅନଘ ସର୍ବଜ୍ଞ ମୁନି, ତୁମ ବଚନ ସମୀଚୀନ। ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଶିବ ଓ (ସତୀ)ଙ୍କର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶୁଭ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 2

विवाहश्च श्रुतस्सम्यक् सर्वमोहापहारकः । परमज्ञानसंपन्नो मंगलालय उत्तमः

ବିବାହ-ସଂସ୍କାର ସମସ୍ତ ମୋହକୁ ହରେ—ଏହା ସମ୍ୟକ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଇଛି। ଏହା ପରମଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ତମ ଆଳୟ।

Verse 3

कदाचिद्वन्य पुष्पाणि समाहृत्य मनोहराम् । मालां विधाय सत्यास्तु हारस्थाने स योजयत्

ଏକଦା ସେ ମନୋହର ବନଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ସୁନ୍ଦର ମାଳା ଗଠି, ସେହି ମାଳାକୁ ସତ୍ୟା (ସତୀ)ଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ହାରରୂପେ ପିନ୍ଧାଇଲେ।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । सम्यक्कारुणिकस्यैव मुने ते विचिकित्सितम् । यदहं नोदितस्सौम्य शिवलीलानुवर्णने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ତୁମର ଏହି ସନ୍ଦେହ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଣାଶୀଳଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶିବଲୀଳା ଅନୁବର୍ଣ୍ଣନରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇନଥିଲି।

Verse 5

विवाह्य दक्षजां देवीं सतीं त्रैलोक्यमातरम् । गत्वा स्वधाम सुप्रीत्या यदकार्षीन्निबोध मे

ଦକ୍ଷକନ୍ୟା, ତ୍ରିଲୋକମାତା ଦେବୀ ସତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଶିବ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସେ ଯାହା କଲେ, ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 6

ततो हरस्स स्वगणस्स्वस्थानं प्राप्य मोदनम । देवर्षे तत्र वृषभादवातरदतिप्रियात्

ତତଃ ହର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ହେ ଦେବର୍ଷି, ସେଠାରେ ଅତିପ୍ରୀତିବଶେ ସେ ବୃଷଭ-ବାହନରୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 7

यथायोग्यं निजस्थानं प्रविश्य स सतीसखः । मुमुदेऽतीव देवर्षे भवाचारकरश्शिवः

ହେ ଦେବର୍ଷି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ନିଜ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସତୀଙ୍କ ସଖା, ଲୋକଧର୍ମ-ଆଚାରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 8

ततो विरूपाक्ष इमां प्राप्य दाक्षायणीं गणान् । स्वीयानिर्यापयामास नद्यादीन् गिरिकंदरात्

ତାପରେ ବିରୂପାକ୍ଷ ଏହି ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ଏବଂ ନଦୀ ଆଦି ସହିତ ପର୍ବତର କନ୍ଦରା ଓ ଖାଦରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ହଂକାଇଦେଲେ।

Verse 9

उवाच चैतास्तान् सर्वान्नंद्यादीनतिसूनृतम् । लौकिकीं रीतिमाश्रित्य करुणासागरः प्रभुः

ତାପରେ କରୁଣାସାଗର ପ୍ରଭୁ ଲୋକରୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନନ୍ଦୀ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଓ ବିନୟମୟ ବଚନରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 10

महेश उवाच । यदाहं च स्मराम्यत्र स्मरणादरमानसाः । समागमिष्यथ तदा मत्पार्श्वं मे गणा द्रुतम्

ମହେଶ କହିଲେ—ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି, ସେତେବେଳେ ସେହି ସ୍ମରଣକୁ ଆଦର କରୁଥିବା ତୁମେ, ହେ ମୋର ଗଣମାନେ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ।

Verse 11

इत्युक्ते वामदेवेन नद्याद्यास्स्वगणाश्च ते । महावेगा महावीरा नानास्थानेषु संययुः

ବାମଦେବ ଏପରି କହିବା ପରେ ନଦୀ ଆଦି ସେହି ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଗଣମାନେ—ମହାବେଗୀ, ମହାବୀର—ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 12

ईश्वरोपि तया सार्द्धं तेषु यातेषु विभ्रमी । दाक्षायण्या समं रेमे रहस्ये मुदितो भृशम्

ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ରହିଲେ। ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ ସହିତ ସେ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ ବିହରିଲେ।

Verse 14

कदाचिद्दर्पणे चैव वीक्षतीमात्मनस्सतीम् । अनुगम्य हरो वक्त्रम् स्वीयमप्यवलोकयत

ଏକଦା ସତୀ ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ହର (ଶିବ) ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଆସି ନିଜ ମୁଖକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 15

कदाचित्कुंडलं तस्या उल्लास्योल्लास्य संगतः । बध्नाति मोचयत्येव सा स्वयं मार्जयत्यपि

କେତେବେଳେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନଃପୁନଃ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳକୁ ବାନ୍ଧୁଥିଲା, ପୁଣି ଖୋଲିଦେଉଥିଲା; ଏବଂ ସେ ନିଜେ ତାହାକୁ ମାଜି ସଫା କରୁଥିଲା।

Verse 16

सरागौ चरणावस्याः पावकेनोज्ज्वलेन च । निसर्गरक्तौ कुरुते पूर्णरागौ वृषध्वजः

ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରଞ୍ଜିତ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅରୁଣ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅନୁରାଗ ଓ ଶୁଭ ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।

Verse 17

उच्चैरपि यदाख्येयमन्येषां पुरतो बहु । तत कर्णे कथयत्त्यस्याहरो द्रष्टुं तदाननम्

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିବାଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କ କାନରେ ଫୁସୁସି କହୁଥିଲା; ଏବଂ ହର ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁଖକୁ ନିରନ୍ତର ନିହାରୁଥିଲେ।

Verse 18

न दूरमपि गन्तासौ समागत्य प्रयत्नतः । अनुबध्नाति नामाक्षी पृष्ठदेशेन्यमानसाम्

ସେ ଦୂରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ତଥାପି ପ୍ରୟାସକରି ସମୀପକୁ ଆସେ। ପଦ୍ମନୟନୀ ନାମାକ୍ଷୀ ଯାହାଙ୍କ ମନ ଦୂରକୁ ଟାଣାଯାଉଛି, ସେମାନଙ୍କ ପଛଦିଗରେ ଲାଗି ରହେ।

Verse 19

अंतर्हितस्तु तत्रैव मायया वृषभध्वजः । तामालिलिंग भीत्या स्वं चकिता व्याकुलाऽभवत्

ତେବେ ସେଠାରେଇ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜ ମାୟାରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ। ଭୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା ଏବଂ ନିଜେ ଚକିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 20

सौवर्णपद्मकलिकातुल्ये तस्या कुचद्वये । चकार भ्रमराकारं मृगनाभिविशेषकम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମକଳିକା ସମାନ ତାଙ୍କର ଦୁଇ କୁଚ ଉପରେ, ସେ ମୃଗନାଭି (କସ୍ତୁରୀ) ର ଏକ ବିଶେଷ ଅଳଙ୍କାର ଭ୍ରମର ଆକାରରେ ଗଢ଼ିଲା।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां द्वितीये सतीखंडे सतीशिवक्रीडावर्णनं नामैकविंशोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ସତୀ-ଶିବ କ୍ରୀଡାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 22

अंगदान्वलयानूर्मान्विश्लेष्य च पुनः पुनः । तत्स्थानात्पुनरेवासौ तत्स्थाने प्रत्ययोजयत्

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେଲା; ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲା ସେଠାରୁ ଆଣି, ଯଥାସ୍ଥାନେ ପୁନର୍ବାର ପିନ୍ଧାଇଦେଲା।

Verse 23

कालिकेति समायाति सवर्णा ते सखी त्विमाम् । यास्यत्वस्यास्तथेक्षंत्याः प्रोत्तुंगौ साहसं कुचौ

“କାଳିକା!” ବୋଲି ଡାକି ସେ ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ତୋ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣର ତୋ ସଖୀ ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭାବାବେଗରେ ତାହାର ସାହସୀ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନଦ୍ୱୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 24

कदाचिन्मदनोन्मादचेतनः प्रमथाधिपः । चकार नर्म शर्माणि तथाकृत्प्रियया मुदा

ଏକଦା ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଯାହାଙ୍କ ଚେତନା ମଦନୋନ୍ମାଦରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ଥିଲା, ପ୍ରିୟା ସହ ମୁଦିତ ହୋଇ ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦ ଓ କ୍ରୀଡାରସ କଲେ।

Verse 25

आहृत्य पद्मपुष्पाणि रम्यपुष्पाणि शंकरः । सर्वांगेषु करोति स्म पुष्पाभरणमादरात्

ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ ରମ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଆଣି, ଶଙ୍କର ଆଦରସହିତ ନିଜ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ପୁଷ୍ପାଭରଣ ପରିଧାନ କଲେ।

Verse 26

गिरिकुंजेषु रम्येषु सत्या सह महेश्वरः । विजहार समस्तेषु प्रियया भक्तवत्सलः

ରମ୍ୟ ଗିରିକୁଞ୍ଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ପ୍ରିୟା ସତୀ ସହ ସର୍ବତ୍ର କ୍ରୀଡା-ବିହାର କଲେ।

Verse 27

तया विना स्म नो याति नास्थितो न स्म चेष्टते । तया विना क्षममपि शर्म लेभे न शंकरः

ତାଙ୍କ ବିନା ସେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ନ ସ୍ଥିର ରହିଲେ, ନ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବିନା ସମର୍ଥ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ (ଶର୍ମ) ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 28

विहृत्य सुचिरं कालं कैलासगिरिकुंजरे । अगमद्धिमवत्प्रस्थं सस्मार स्वेच्छया स्मरन्

କୈଲାସଗିରିର ଉଚ୍ଚ କୁଞ୍ଜରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବିହାର କରି ସେ ହିମବତ୍‌ର ପ୍ରସ୍ଥ (ଢାଳ) କୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଅନ୍ତରେ କାମ-ପ୍ରେରଣାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରିଲେ।

Verse 29

तस्मिन्प्रविष्टे कामे तु वसंतश्शंकरांतिके । वितस्तार निजं भावं हार्दं विज्ञाय यत्प्रभो

କାମ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ବସନ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସନ୍ନିକଟକୁ ଆସିଲା; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟାନ୍ତର ଭାବ ଜାଣି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 30

सर्वे च पुष्पिता वृक्षा लताश्चान्याश्च पुष्पिताः । अंभांसि फुल्लपद्मानि पद्मास्सभ्रमरास्तथा

ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍ପିତ ଥିଲେ; ଲତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲିଥିଲେ। ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଭ୍ରମର ମଣ୍ଡରାଉଥିଲେ।

Verse 31

प्रविष्टे तत्र सदृतौ ववौ स मलयो मरुत् । सुगंधिगंधपुष्पेण मोदकश्च सुगंधियुक्

ସେଠାରେ ସେହି ଶୁଭ ଋତୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ମଲୟ ପବନ ବହିଲା; ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କର ସୁବାସ ବହନ କଲା; ଏବଂ ପରିବେଶର ମୋଦ ମଧ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 32

संध्यार्द्रचन्द्रसंकाशाः पलाशाश्च विरेजिरे । कामास्त्रवत्सुमनसः प्रमोदात्पादपाधरः

ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆର୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତ ପଳାଶ ପୁଷ୍ପ ସବୁଦିଗରେ ଝଲମଲ କଲା। କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ପରି ମନୋହର ସେ ସୁମନ ଆନନ୍ଦରେ ବୃକ୍ଷ-ଶାଖାକୁ ଶୋଭାୟିତ କଲା।

Verse 33

बभुः पंकजपुष्पाणि सरस्सु संकलाञ्जनान् । संमोहयितुमुद्युक्ता सुमुखी वायुदेवता

ସରୋବରରେ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଫୁଟିଲା, ଯେନେ ଅଞ୍ଜନ-କଜ୍ଜଳ ଲାଗି କଳାଛାୟା ହୋଇଛି। ସୁମୁଖୀ ବାୟୁଦେବୀ ମନକୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 34

नागकेशरवृक्षाश्च स्वर्णवर्णैः प्रसूनकैः । बभुर्मदनकेत्वाभा मनोज्ञाश्शंकरांतिके

ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମୀପରେ ନାଗକେଶର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ମନୋହର ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; କାମଦେବଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 35

लवंगवल्लीसुरभिगंधेनोद्वास्य मारुतम् । मोहयामास चेतांसि भृशं कामिजने पुरा

ଲବଙ୍ଗ ଲତାର ସୁଗନ୍ଧରେ ପବନକୁ ସୁବାସିତ କରି, ସେ ପୂର୍ବେ କାମାସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋହିତ କରିଥିଲା।

Verse 36

चारु पावकचर्चित्सु सुस्वराश्चूतशालिनः । बभुर्मदनबाणौघपर्यंकमदनावृताः

ସେହି ସୁନ୍ଦର କାନନରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭାର କୋମଳ ଉଷ୍ମାସ୍ପର୍ଶ, ମଧୁର ସ୍ୱରର ନିନାଦ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛର ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲା; ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ଯେନ କାମଦେବଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ପାତିଥିବା ଶୟ୍ୟା ପରି ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, କାମଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ତତଃ ଆବୃତ ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 37

अंभांसि मलहीनानि रेजुः फुल्लकुशाशयाः । मुनीनामिव चेतांसि प्रव्यक्तज्योतिरुद्गमम्

ମଳହୀନ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଝଲମଲ କଲା; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା କୁଶଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଭିତ—ମୁନିମାନଙ୍କ ଚେତନା ପରି, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଦୟରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 38

तुषारास्सूर्यरश्मीनां संगमादगमन् बहिः । प्रमत्वानीक्ष्यतेक्षाश्च सलिलीहृदयास्तदा

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସହ ତୁଷାରର ସଙ୍ଗମରେ ତାହା ଗଳି ବାହାରକୁ ବହିଗଲା। ତେବେ ପୃଥିବୀ ଯେନ ମୂର୍ଛିତ; ଜଳ ଉମ୍ମାଡ଼ିଲା, ଯେନ ତାହାର ହୃଦୟ ଜଳମୟ।

Verse 39

प्रसन्नास्सह चन्द्रेण ननिषारास्तदाऽभवन् । विभावर्यः प्रियेणैवं कामिन्यस्तु मनोहराः

ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ରାତିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ ରାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ସୁଶୋଭିତ କାମିନୀମାନଙ୍କ ପରି ମନୋହର ଲାଗିଲେ।

Verse 40

तस्मिन्काले महादेवस्सह सत्या धरोत्तमे । रेमे स सुचिरं छन्दं निकुंजेषु नदीषु च

ସେହି ସମୟରେ ମହାଦେବ ସତୀଙ୍କ ସହ ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତମ ଧରାରେ, କୁଞ୍ଜବନ ଓ ନଦୀତଟରେ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରମଣ କଲେ।

Verse 41

तथा तेन समं रेजे तदा दाक्षायिणि मुने । यथा हरः क्षणमपि शांतिमाप तया विना

ହେ ମୁନେ, ସେତେବେଳେ ଦାକ୍ଷାୟିଣୀ ତାଙ୍କ ସହ ସମାନ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ; କାରଣ ହର (ଶିବ) ତାଙ୍କ ବିନା କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଉନଥିଲେ।

Verse 42

संभोगविषये देवी सती तस्य मनः प्रिया । विशतीव हरस्यांगे पाययन्निव तद्रसम्

ସମ୍ଭୋଗ ବିଷୟରେ ଦେବୀ ସତୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲେ—ମନେ ହେଲା ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଆନନ୍ଦରସ ପାନ କରାଉଛନ୍ତି।

Verse 43

तस्या कुसुममालाभिर्भूषयन्सकलां तनुम् । स्वहस्तरचिताभिस्तु नवशर्माकरोच्च सः

ନିଜ ହାତରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ପୁଷ୍ପମାଳାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ଭୂଷିତ କରି ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କ ମନେ ନିତ୍ୟ-ନବ ହର୍ଷ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 44

आलापैर्वीक्षितैर्हास्यैस्तथा संभाषणैर्हरः । तस्यादिदेश गिरिजां सपतीवात्मसंविदम्

ସ୍ନେହାଳାପ, ଦୃଷ୍ଟିବିନିମୟ, ମୃଦୁହାସ ଓ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମ୍ଭାଷଣ ଦ୍ୱାରା ହର (ଶିବ) ଗିରିଜାଙ୍କୁ—ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେନେ ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହଧର୍ମିଣୀ—ନିଜ ଆତ୍ମସଂବିଦ୍‌ଜନିତ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 45

तद्वक्त्रचंद्र पीयूषपानस्थिरतनुर्हरः । नानावैशेषिकीं तन्वीमवस्थां स कदाचन

ତାଙ୍କ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରର ଅମୃତସଦୃଶ ପୀୟୂଷ ପାନ କରି ହର (ଶିବ) ନିଜ ଦେହକୁ ସ୍ଥିର କଲେ; ତାପରେ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନାନା ବିଶେଷତାଯୁକ୍ତ ସ୍ଥୂଳ ଦେହାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 46

तद्वक्त्राम्बुजवासेन तत्सौन्दर्य्यैश्च नर्मभिः । गुणैरिव महादंती बद्धो नान्यविचेष्टितः

ତାଙ୍କ ମୁଖାମ୍ବୁଜରେ ବାସ କରିବାରୁ, ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ସ୍ନେହମୟ ନର୍ମବଚନରୁ ସେ ଏପରି ବନ୍ଧିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଗୁଣରୂପ ଦୋରିରେ ମହାଦନ୍ତୀ ହାତୀ ବାନ୍ଧାଯାଏ—ଏବଂ ଅନ୍ୟଥା କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 47

इति हिमगिरिकुंजप्रस्थभागे दरीषु प्रतिदिनमभिरेमे दक्षपुत्र्या महेशः । क्रतुभुजपरिमाणैः क्रीडतस्तस्य जाता दश दश च सुरर्षे वत्सराः पंच चान्ये

ଏହିପରି ହିମାଲୟର ବନମୟ କୁଞ୍ଜଶ୍ରେଣୀର ଢାଳ ଧାରର ଦରୀ ଓ ଗୁହାମାନଙ୍କରେ ମହେଶ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ସତୀ ସହ ପ୍ରତିଦିନ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଦେବମାନଙ୍କର ଗଣନାନୁସାରେ ତାଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଦଶ-ଦଶ ବର୍ଷ ଓ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ ହେଲା।