सतीप्राप्तिविषये ब्रह्मरुद्रसंवादः | The Brahmā–Śiva Dialogue on Attaining Satī

Verse 1

नारद उवाच । रुद्रपार्श्वे त्वयि गते किमभूच्चरितं ततः । का वार्ता ह्यभवत्तात किं चकार हरः स्वयम्

ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ସେତେବେଳେ କେଉଁ ବାର୍ତ୍ତା ଉଠିଲା, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ହର—ଶିବ—କ’ଣ କଲେ?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । अथाहं शिवमानेतुं प्रसन्नः परमेश्वरम् । आसदं हि महादेवं हिमवद्गिरिसंस्थितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତେବେ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ମୁଁ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି; ହିମବଦ୍ଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 3

मां वीक्ष्य लोकस्रष्टारमायांतं वृषभध्वजः । मनसा संशयं चक्रे सतीप्राप्तौ मुहुर्मुहुः

ଲୋକସ୍ରଷ୍ଟା ମୋତେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ସତୀପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ମନରେ ପୁନଃପୁନଃ ସନ୍ଦେହ କଲେ।

Verse 4

अथ प्रीत्या हरो लोक गतिमाश्रित्य लीलया । सत्या भक्त्या च मां क्षिप्रमुवाच प्राकृतो यथा

ତେବେ ପ୍ରୀତ ହର ଲୀଳାବଶେ ଲୋକରୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସତୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । किमकार्षीत्सुरज्येष्ठ सत्यर्थे त्वत्सुतस्स माम् । कथयस्व यथा स्वांतं न दीर्ये मन्मथेन हि

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟର ନିମିତ୍ତେ ତୁମ ପୁତ୍ର ମୋ ପ୍ରତି କ’ଣ କଲା? ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ଯଥାର୍ଥ କହ; କାରଣ ମନ୍ମଥ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କମ୍ପିତ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 6

धावमानो विप्रयोगो मामेव च सतीं प्रति । अभिहंति सुरज्येष्ठ त्यक्त्वान्यां प्राणधारिणीम्

ହେ ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଏହି ଧାଉଥିବା ବିୟୋଗ-ଦୁଃଖ ମୋତେ ଓ ସତୀଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଆଘାତ କରୁଛି; ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହା ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ମାତ୍ର ପଡ଼ୁଛି।

Verse 7

सतीति सततं ब्रह्मन् वद कार्यं करोम्यहम् । अभेदान्मम सा प्राप्या तद्विधे क्रियतां तथा

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ‘ସତୀ, ସତୀ’ ବୋଲି ସଦା କହ; ମୁଁ କରିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ସେ ମୋ ସହ ଅଭେଦ, ତେଣୁ ସେଇ ମୋର ପ୍ରାପ୍ୟ—ଅତଏବ ତଦନୁସାରେ ଯଥାବିଧି କରାଯାଉ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति रुद्रोक्तवचनं लोकाचारसुगर्भितम् । श्रुत्वाहं नारदमुने सांत्वयन्नगदं शिवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦମୁନି, ଲୋକାଚାରର ଗଭୀରତାରେ ଭରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । सत्यर्थं यन्मम सुतो वदति स्म वृषध्वज । तच्छ्रणुष्व निजासाध्य सिद्धमित्यवधारय

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ବୃଷଚିହ୍ନଧାରୀ ଶିବ), ମୋ ପୁତ୍ର ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟାର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥବହ। ତାହା ଶୁଣ; ଏହାକୁ ନିଜ ଅଚ୍ୟୁତ ସାଧନ, ସିદ્ધ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଧାରଣ କର।

Verse 10

देया तस्मै मया पुत्री तदर्थं परिकल्पिता । ममाभीष्टमिदं कार्यं त्वद्वाक्यादधिकं पुनः

ମୁଁ ତାହାକୁ ମୋ କନ୍ୟା ଦେବି; ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ନିୟତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ—ପୁନର୍ବାର, ତୁମ ବାକ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।

Verse 11

मत्पुत्र्याराधितश्शंभुरेतदर्थं स्वयं पुनः । सोप्यन्विष्यति मां यस्मात्तदा देया मया हरे

ମୋ କନ୍ୟା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛି; ତେଣୁ ସେ ସ୍ୱୟଂ ପୁନର୍ବାର ମୋତେ ଖୋଜି ଆସିବେ। ସେ ମୋତେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବେ ବୋଲି, ହେ ହରି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ (କନ୍ୟାକୁ) ଦେବି।

Verse 12

शुभे लग्न सुमुहूर्ते समागच्छतु सोंतिकम् । तदा दास्यामि तनयां भिक्षार्थं शंभवे विधे

“ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ସୁମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିକଟକୁ ଆସୁ। ତେବେ, ହେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା, ଭିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଭାବେ ଆସିଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଦେବି।”

Verse 13

इत्युवाच स मां दक्षस्तस्मात्त्वं वृषभध्वज । शुभे मुहूर्ते तद्वेश्म गच्छ तामानयस्व च

ଦକ୍ଷ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଲେ: “ଏହିପରି, ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଇ ଘରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचो लौकिकी गतिमाश्रितः । उवाच विहसन्रुद्रो मुने मां भक्तवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ମୋ କଥା ଶୁଣି ରୁଦ୍ର ଲୌକିକ ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରି, ହସିହସି ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ମୁନି; କାରଣ ସେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ।”

Verse 15

रुद्र उवाच । गमिष्ये भवता सार्द्धं नारदेन च तद्गृहम् । अहमेव जगत्स्रष्टस्तस्मात्त्वं नारदं स्मर

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମ ସହ ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗୃହକୁ ଯିବି। ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା ମୁଁ ଏକା; ତେଣୁ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 16

मरीच्यादीन् स्वपुत्रांश्च मानसानपि संस्मर । तैः सार्द्धं दक्षनिलयं गमिष्ये सगणो विधे

ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ—ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମାନସସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସ୍ମରଣ କର। ସେମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ମୁଁ ମୋ ଗଣସହିତ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିଲୟକୁ ଯିବି।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तोहमीशेन लोकाचारपरेण ह । संस्मरं नारदं त्वां च मरीच्यदीन्सुतांस्तथा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଲୋକାଚାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷାକାରୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ମୁଁ ନାରଦ, ତୁମକୁ ଓ ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कन्यादानवर्णनो नामाष्टादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥର ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘କନ୍ୟାଦାନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 19

विष्णुस्समागतस्तूर्णं स्मृतो रुद्रेण शैवराट् । सस्वसैन्यः कमलया गरुडारूढं एव च

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗମନ କଲେ—ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଧିରାଜ—ନିଜ ସେନା ସହ, କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ, ଗରୁଡ଼ାରୂଢ଼ ହୋଇ।

Verse 20

अध चैत्रसिते पक्षे नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानौ निगच्छत्स महेश्वरः

ତାପରେ ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ଭଗଦେବତା ଅଧିଷ୍ଠିତ ନକ୍ଷତ୍ରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିଦିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ, ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 21

सर्वैस्सुरगणैस्सार्द्धं ब्रह्मविष्णु पुरस्सरैः । तथा तैर्मुनिभिर्गच्छन् स बभौ पथि शंकरः

ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନେଇ, ଏବଂ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସହଚରିତ ହୋଇ, ଶଙ୍କର ପଥରେ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଗମନ କଲେ।

Verse 22

मार्गे समुत्सवो जातो देवादीनां च गच्छताम् । तथा हरगणानां च सानंदमनसामति

ମାର୍ଗରେ ଗମନ କରୁଥିବା ଦେବାଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହୋତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହିପରି ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଥିବା ହରଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ ଛାଇଗଲା।

Verse 24

ततः क्षणेन बलिना बलीवर्देन योगिना । स विष्णुप्रमुखः प्रीत्या प्राप दक्षालयं हरः

ତତଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ, ବଳବାନ ଯୋଗୀ, ପ୍ରବଳ ବଳୀବର୍ଦ୍ଦ ଉପରେ ଆରୂଢ଼ ହର, ବିଷ୍ଣୁପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ଗମନ କରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 25

ततो दक्षो विनीतात्मा संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ सन्मुखं तस्य संयुक्तस्सकलैर्निजैः

ତେବେ ବିନୀତ ମନ ଥିବା ଦକ୍ଷ, ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଶରୀର ସହ, ନିଜ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 26

सर्वे सुरगणास्तत्र स्वयं दक्षेण सत्कृताः । पार्श्वे श्रेष्ठं च मुनिभिरुपविष्टा यथाक्रमम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂ ସତ୍କାର କଲେ। ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 27

परिवार्याखिलान्देवान्गणांश्च मुनिभिर्यथा । दक्षस्समानयामास गृहाभ्यंतरतश्शिवम्

ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗଣ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ଗୃହର ଅନ୍ତର୍ଭାଗକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 28

अथ दक्षः प्रसन्नात्मा स्वयं सर्वेश्वरं हरम् । समानर्च विधानेन दत्त्वासनमनुत्तमम्

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବେଶ୍ୱର ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁତ୍ତମ ଆସନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 29

ततो विष्णुं च मां विप्रान्सुरान्सर्वान्गणांस्तथा । पूजयामास सद्भक्त्या यथोचितविधानतः

ତାପରେ ସେ ଯଥୋଚିତ ବିଧାନାନୁସାରେ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ (ଶିବଙ୍କୁ), ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କଲେ।

Verse 30

कृत्वा यथोचितां पूजां तेषां पूज्यादिभिस्तथा । चकार संविदं दक्षो मुनिभिर्मानसैः पुनः

ସେହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅର୍ଘ୍ୟ-ଆଦର ସହିତ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷ ପୁନର୍ବାର ମାନସ (ମନୋଜାତ) ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ ଓ ବିଚାର କଲେ।

Verse 31

ततो मां पितरं प्राह दक्षः प्रीत्या हि मत्सुतः । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभो

ତାପରେ ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପ୍ରୀତିସହିତ ମୋତେ, ପିତାଙ୍କୁ, କହିଲା— “ହେ ବିଭୋ! ପ୍ରଣାମ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ବିବାହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ହେବ।”

Verse 32

बाढमित्यहमप्युक्त्वा प्रहृष्टैनांतरात्मना । समुत्थाय ततोऽकार्षं तत्कार्यमखिलं तथा

ମୁଁ ମଧ୍ୟ “ବାଢ଼ମ୍” ବୋଲି କହି ଉତ୍ତର ଦେଲି; ଅନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉଠି, ପରେ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସେହିପରି ସମ୍ପାଦନ କଲି।

Verse 33

ततश्शुभे मुहूर्ते हि लग्ने ग्रहबलान्विते । सती निजसुतां दक्षो ददौ हर्षेण शंभवे

ତାପରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ଲଗ୍ନ ଗ୍ରହବଳରେ ସମ୍ବଳିତ ଥିବାବେଳେ—ଦକ୍ଷ ହର୍ଷସହିତ ନିଜ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦାନ କଲେ।

Verse 34

उद्वाहविधिना सोपि पाणिं जग्राह हर्षितः । दाक्षायण्या वरतनोस्तदानीं वृषभध्वजः

ବିବାହବିଧି ଅନୁସାରେ ସେହି ସମୟରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବରତନୁ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ)ଙ୍କ ହସ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 35

अहं हरिस्त्वदाद्या वै मुनयश्च सुरा गणाः । नेमुस्सर्वे संस्तुतिभि स्तोषयामासुरीश्वरम्

ମୁଁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମୁନିମାନେ ଓ ଦେବଗଣ—ଆମେ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲୁ।

Verse 36

समुत्सवो महानासीन्नृत्यगानपुरस्सरः । आनन्दं परमं जग्मुस्सर्वे मुनिगणाः सुराः

ନୃତ୍ୟ-ଗାନ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଏକ ମହାଉତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସମସ୍ତ ମୁନିଗଣ ଓ ଦେବଗଣ ପରମ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ମହିମାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ।

Verse 37

कन्या दत्त्वा कृत्तार्थोऽभूत्तदा दक्षो हि मत्सुतः । शिवाशिवौ प्रसन्नौ च निखिलं मंगलालयम्

କନ୍ୟାଦାନ କରି ସେତେବେଳେ ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ କୃତାର୍ଥ ହେଲା। ଶିବ ଓ ଶିବା (ସତୀ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳର ଆଳୟ ହୋଇଗଲା।