नन्दाव्रत-समाप्तिः तथा शङ्करस्य प्रत्यक्ष-दर्शनम् (Completion of the Nandā-vrata and Śiva’s Direct Appearance)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सर्वदेवैश्च कृता शंभोर्नुतिः परा । शिवाच्च सा वरं प्राप्ता शृणु ह्यादरतो मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁ (ଶ୍ରୀଶିବ)ଙ୍କର ପରମ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏବଂ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ସେ ଏକ ବର ପାଇଲା। ହେ ମୁନି, ଆଦରରେ ଶୁଣ।

Verse 2

अथो सती पुनः शुक्लपक्षेऽष्टम्यामुपोषिता । आश्विने मासि सर्वेशं पूजयामास भक्तितः

ତାପରେ ସତୀ ପୁନର୍ବାର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀରେ ଉପବାସ କଲା। ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ସେ ସର୍ବେଶ—ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲା।

Verse 3

इति नंदाव्रते पूर्णे नवम्यां दिनभागतः । तस्यास्तु ध्यानमग्नायाः प्रत्यक्षमभवद्धरः

ଏହିପରି ନନ୍ଦାବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ନବମୀରେ ଦିନ ଆଗେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଧର (ଶ୍ରୀଶିବ) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 4

सर्वाङ्गसुन्दरो गौरः पंचवक्त्रस्त्रिलोचनः । चंद्रभालः प्रसन्नात्मा शितिकंठश्चतुर्भुज

ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର, ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ। ଲଲାଟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ, ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ; ନୀଳକଣ୍ଠ, ଚତୁର୍ଭୁଜ—ଏହିରୂପେ ଶ୍ରୀଶିବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 5

त्रिशूलब्रह्मकवराभयधृग्भस्मभास्वरः । स्वर्धुन्या विलसच्छीर्षस्सकलाङ्गमनोहरः

ସେ ଭସ୍ମର ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମକବଚରୂପ ରକ୍ଷା ଧାରଣକାରୀ ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରାଧାରୀ। ସ୍ୱର୍ଗଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ଶିରେ ଶୋଭିତ; ସମଗ୍ର ଅଙ୍ଗ ମନୋହର।

Verse 6

महालावण्यधामा च कोटिचन्द्रसमाननः । कोटिस्मरसमाकांतिस्सर्वथा स्त्रीप्रियाकृतिः

ସେ ମହାଲାବଣ୍ୟର ଧାମ; ତାଙ୍କ ମୁଖ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ତାଙ୍କ କାନ୍ତି କୋଟି କାମଦେବ ସଦୃଶ; ସର୍ବଥା ତାଙ୍କ ଆକୃତି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର।

Verse 7

प्रत्यक्षतो हरं वीक्ष्य सती सेदृविधं प्रभुम् । ववन्दे चरणौ तस्य सुलज्जावनतानना

ହରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି—ଏପରି ପ୍ରକଟ ରୂପରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି—ସତୀ ଲଜ୍ଜାସହ ମୁଖ ନମାଇ ତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 8

अथ प्राह महादेवस्सतीं सद्व्रतधारिणीम् । तामिच्छन्नपि भार्यार्थं तपश्चर्याफलप्रदः

ତପଶ୍ଚର୍ୟାର ଫଳଦାତା ମହାଦେବ ସେତେବେଳେ ସଦ୍ବ୍ରତଧାରିଣୀ ସତୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଇଚ୍ଛିଲେ ମଧ୍ୟ, ତପର ପବିତ୍ରତା ଓ ଫଳସିଦ୍ଧି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭାବରେ ସେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 9

महादेव उवाच । दक्षनंदिनि प्रीतोस्मि व्रतेनानेन सुव्रते । वरं वरय संदास्ये यत्तवाभिमतं भवेत्

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟେ, ହେ ସୁବ୍ରତେ! ଏହି ବ୍ରତରେ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ମାଗ; ତୁମ ହୃଦୟର ଅଭିମତ ଯାହା, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । जानन्नपीह तद्भावं महादेवो जगत्पतिः । जगौ वरं वृणीष्वेति तद्वाक्यश्रवणेच्छया

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଜଗତ୍ପତି ମହାଦେବ ଏଠାରେ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ନିଜ କଥା ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ “ବର ବାଛ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 11

सापि त्रपावशा युक्ता वक्तुं नो हृदि यत्स्थितम् । शशाक सा त्वभीष्टं यत्तल्लज्जाच्छादितं पुनः

ସେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାବଶ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ଥିବା କଥା କହିପାରିଲା ନାହିଁ। କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରିୟ ଅଭିପ୍ରାୟ ପୁନଃ ଲଜ୍ଜାରେ ଆଛାଦିତ ହେଲା।

Verse 12

प्रेममग्नाऽभवत्साति श्रुत्वा शिववचः प्रियम् । तज्ज्ञात्वा सुप्रसन्नोभूच्छंकरो भक्तवत्सलः

ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି ସତୀ ପ୍ରେମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟଭାବ ଜାଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 13

वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि प्राहेति स पुनर्द्रुतम् । सतीभक्तिवशश्शंभुरंतर्यामी सतां गतिः

ସେ ଶୀଘ୍ର ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—“ବର କୁହ, ବର କୁହ!” କାରଣ ସର୍ବାନ୍ତର୍ୟାମୀ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ ସତୀର ଭକ୍ତିରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି; ସତ୍ଜନଙ୍କର ଶରଣ ଓ ପରମ ଗତି ସେଇ।

Verse 14

अथ त्रपां स्वां संधाय यदा प्राह हरं सती । यथेष्टं देहि वरद वरमित्यनिवारकम्

ତାପରେ ସତୀ ନିଜ ଲଜ୍ଜାକୁ ସମ୍ଭାଳି ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବରଦ! ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, କେହି ଅବରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ବର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 15

तदा वाक्यस्यावसानमनवेक्ष्य वृषध्वजः । भव त्वं मम भार्येति प्राह तां भक्तवत्सलः

ତେବେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ, ତାହାର କଥା ଶେଷ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା ନକରି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।”

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य साभीष्टफल भावनम् । तूष्णीं तस्थौ प्रमुदिता वरं प्राप्य मनोगतम्

ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ—ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ—ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲା; ମନୋକାମିତ ବର ପାଇ ନୀରବ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 17

इति श्रीशैवे महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवरलाभो नाम सप्तदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶୈବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ସତୀଖଣ୍ଡରେ “ସତୀବରଲାଭ” ନାମକ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 18

ततो भावान्समादाय शृंगाराख्यो रसस्तदा । तयोश्चित्ते विवेशाशु कला हावा यथोदितम्

ତାପରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ସମାହାର କରି ଶୃଙ୍ଗାର ନାମକ ରସ ଉଦିତ ହେଲା; ଯଥାବର୍ଣ୍ଣିତ କଳା ଓ ହାବଭାବ ଶୀଘ୍ର ଦୁହେଁଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 19

तत्प्रवेशात्तु देवर्षे लोकलीलानुसारिणोः । काप्यभिख्या तयोरासीच्चित्रा चन्द्रमसोर्यथा

ହେ ଦେବର୍ଷି, ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ଲୋକଲୀଲାନୁସାରେ ଚଳିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତି ମିଳିଲା।

Verse 20

रेजे सती हरं प्राप्य स्निग्धभिन्नांजनप्रभा । चन्द्राभ्याशेऽभ्रलेखेव स्फटिकोज्ज्वलवर्ष्मणः

ହରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସତୀ ଦୀପ୍ତିମତୀ ହେଲେ—ତାଙ୍କ କାନ୍ତି ସ୍ନିଗ୍ଧ, ନବଘଷିତ ଅଞ୍ଜନ ପରି; ସ୍ଫଟିକ-ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହବାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ମେଘର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା ପରି।

Verse 21

अथ सा तमुवाचेदं हरं दाक्षायणी मुहुः । सुप्रसन्ना करौ बद्ध्वा नतका भक्तवत्सलम्

ତେବେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ହରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ। ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣାମ କରି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 22

सत्युवाच । देवदेव महादेव विवाह विधिना प्रभौ । पितुर्मे गोचरीकृत्य मां गृहाण जगत्पते

ସତୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ବିଧିମତେ ବିବାହ କରି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମତ କରାଇ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । एवं सतीवचः श्रुत्वा महेशो भक्तवत्सलः । तथास्त्विति वचः प्राह निरीक्ष्य प्रेमतश्च ताम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସତୀଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହେଶ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ନିହାରି “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 24

दाक्षायण्यपि तं नत्वा शंभुं विज्ञाप्य भक्तितः । प्राप्ताज्ञा मातुरभ्याशमगान्मोहमुदान्विता

ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ) ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଭକ୍ତିରେ ନିବେଦନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ମାତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 25

हरोपि हिमवत्प्रस्थं प्रविश्य च निजाश्रमम् । दाक्षायणीवियोगाद्वै कृच्छ्रध्यानपरोऽभवत्

ହର ମଧ୍ୟ ହିମବତ୍ ପ୍ରଦେଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ; ଦାକ୍ଷାୟଣୀଙ୍କ ବିୟୋଗରୁ ସେ କଠିନ ତପୋମୟ ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 26

समाधाय मनः शंभुर्लौकिकीं गतिमाश्रितः । चिंतयामास देवर्षे मनसा मां वृषध्वजः

ମନକୁ ସମାଧାନ କରି ଶମ୍ଭୁ ବାହ୍ୟତଃ ଲୌକିକ ଆଚରଣ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ହେ ଦେବର୍ଷି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତରେ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 27

ततस्संचिंत्यमानोहं महेशेन त्रिशूल्रिना । पुरस्तात्प्राविशं तूर्णं हरसिद्धिप्रचोदितः

ତେବେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ, ହରଙ୍କ ଅଚ୍ୟୁତ ସିଦ୍ଧିର ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।

Verse 28

यत्रासौ हिमवत्प्रस्थे तद्वियोगी हरः स्थितः । सरस्वतीयुतस्तात तत्रैव समुपस्थितः

ହିମବାନଙ୍କ ଢାଳର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହର (ଶିବ) ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେଇ—ହେ ପ୍ରିୟ—ସରସ୍ୱତୀସହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 29

सरस्वतीयुतं मां च देवर्षे वीक्ष्य स प्रभुः । उत्सुकः प्रेमबद्धश्च सत्या शंभुरुवाच ह

ହେ ଦେବର୍ଷି, ମୋତେ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ ଦେଖି ସେ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ପ୍ରେମବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ସତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

शंभुरुवाच । अहं ब्रह्मन्स्वार्थपरः परिग्रहकृतौ च यत् । तदा स्वत्वमिवस्वार्थे प्रतिभाति ममाधुना

ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସ୍ୱାର୍ଥପର ହୋଇ ପରିଗ୍ରହ (ଅଧିକାର-ଗ୍ରହଣ) କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲି, ସେହି ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ‘ମୋର’ ବୋଲି, ଯେନ ସତ୍ୟ ସ୍ୱତ୍ୱ ହେଉ, ଏମିତି ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 31

अहमाराधितस्सत्याद्दाक्षायण्याथ भक्तितः । तस्यै वरो मया दत्तो नंदाव्रतप्रभावतः

ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ଆରାଧନା କଲା; ତେଣୁ ନନ୍ଦା-ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ତାକୁ ବର ଦେଲି।

Verse 32

भर्ता भवेति च तया मत्तो ब्रह्मन् वरो वृतः । मम भार्या भवेत्युक्तं मया तुष्टेन सर्वथा

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମୋଠାରୁ “ଆପଣ ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ହୁଅନ୍ତୁ” ବୋଲି ବର ଚାହିଲା; ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ “ସେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ” କହିଲି।

Verse 33

अथावदत्तदा मां सा सती दाक्षायणी त्विति । पितुर्मे गोचरीकृत्य मां गृहाण जगत्पते

ତାପରେ ସତୀ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ମୋତେ କହିଲା—“ମୁଁ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ; ପିତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରେ ନିଜକୁ ଆଣି, ହେ ଜଗତ୍ପତେ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 34

तदप्यंगीकृतं ब्रह्मन्मया तद्भक्ति तुष्टितः । सा गता भवनं मातुरहमत्रागतो विधे

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତାହାର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲି। ସେ ମାତୃଗୃହକୁ ଗଲା, ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ହେ ବିଧାତା।

Verse 35

तस्मात्त्वं गच्छ भवनं दक्षस्य मम शासनात् । तां दक्षोपि यथा कन्यां दद्यान्मेऽरं तथा वद

ଏହେତୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ। ଏମିତି କହ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋତେ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 36

सतीवियोगभंगस्स्याद्यथा मे त्वं तथा कुरु । समाश्वासय तं दक्षं सर्वविद्याविशारदः

ସତୀ ସହିତ ମୋର ବିୟୋଗ ଯେପରି ଭଙ୍ଗ ହେବ, ସେପରି ତୁମେ କର। ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ହିଁ କର। ହେ ସର୍ବବିଦ୍ୟାବିଶାରଦ! ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଯାଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युदीर्य महादेवस्सकाशे मे प्रजापतेः । सरस्वतीं विलोक्याशु वियोगवशगोभवत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରଜାପତି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି କହି ମହାଦେବ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିୟୋଗର ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 38

तेनाहमपि चाज्ञप्तः कृतकृत्यो मुदान्वितः । प्रावोचं चेति जगतां नाथं तं भक्तवत्सलम्

ଏପରି ଭାବେ ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ଞା କଲେ। କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ଜଗତ୍ନାଥ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲି।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । यदात्थ भगवञ्शम्भो तद्विचार्य सुनिश्चितम् । देवानां मुख्यस्स्वार्थो हि ममापि वृषभध्वज

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ! ଆପଣ କହିଥିବା କଥାକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ଦେବମାନଙ୍କର ଓ ମୋର ମୁଖ୍ୟ ହିତ ତାହାରେ ଅଛି।

Verse 40

दक्षस्तुभ्यं सुतां स्वां च स्वयमेव प्रदास्यति । अहं चापि वदिष्यामि त्वद्वाक्यं तत्समक्षतः

ଦକ୍ଷ ନିଜେ ତୁମକୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେବ। ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ତୁମ ବାକ୍ୟକୁ ହିଁ କହିବି।

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युदीर्य्य महादेवमहं सर्वेश्वरं प्रभुम् । अगमं दक्षनिलयं स्यंदनेनातिवेगिना

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ମୁଁ ଅତିବେଗୀ ରଥରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲି।

Verse 42

नारद उवाच । विधे प्राज्ञ महाभाग वद नो वदतां वर । सत्यै गृहागतायै स दक्षः किमकरोत्ततः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଧାତା, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ମହାଭାଗ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆମକୁ କୁହ—ସତୀ ପିତୃଗୃହକୁ ଆସିଲା ପରେ ଦକ୍ଷ କ’ଣ କଲା?

Verse 43

ब्रह्मोवाच । तपस्तप्त्वा वरं प्राप्य मनोभिलषितं सती । गृहं गत्वा पितुर्मातुः प्रणाममकरोत्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତପ କରି ହୃଦୟାଭିଲଷିତ ବର ପାଇ ସତୀ ତେବେ ଗୃହକୁ ଯାଇ ସେ ସମୟରେ ପିତା‑ମାତାଙ୍କ ଚରଣେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 44

मात्रे पित्रेऽथ तत्सर्वं समाचख्यौ महेश्वरात् । वरप्राप्तिः स्वसख्या वै सत्यास्तुष्टस्तु भक्तितः

ତାପରେ ସେ ନିଜ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲା—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ବର କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସଖୀ ସତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 45

माता पिता च वृत्तांतं सर्वं श्रुत्वा सखीमुखात् । आनन्दं परमं लेभे चक्रे च परमोत्सवम्

ସଖୀର ମୁଖରୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ମାତା-ପିତା ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ।

Verse 46

द्रव्यं ददौ द्विजातिभ्यो यथाभीष्टमुदारधीः । अन्येभ्यश्चांधदीनेभ्यो वीरिणी च महामनाः

ଉଦାରବୁଦ୍ଧି, ମହାମନା ସେଇ ବୀରିଣୀ ନାରୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯଥାଇଚ୍ଛା ଧନ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ଅନ୍ଧ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କୁ—ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଲେ।

Verse 47

वीरिणी तां समालिंग्य स्वसुतां प्रीतिवर्द्धिनीम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय मुदिता प्रशशंस मुहुर्मुहुः

ବୀରିଣୀ ପ୍ରୀତିବର୍ଦ୍ଧିନୀ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ତାହାର ମସ୍ତକକୁ ଘ୍ରାଣ କରି (ଚୁମ୍ବନ କରି) ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 48

अथ दक्षः कियत्काले व्यतीते धर्मवित्तमः । चिंतयामास देयेयं स्वसुता शम्भवे कथम्

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ବିତିଗଲାପରେ ଧର୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ କିପରି ଦେବି?”

Verse 49

आगतोपि महादेवः प्रसन्नस्स जगाम ह । पुनरेव कथं सोपि सुतार्थेऽत्रागमिष्यति

ମହାଦେବ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ତେବେ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସେ ପୁନଃ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିବେ?

Verse 50

प्रास्थाप्योथ मया कश्चिच्छंभोर्निकटमंजसा । नैतद्योग्यं निगृह्णीयाद्यद्येवं विफलार्दना

ତେବେ ମୁଁ କାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇବି। କିନ୍ତୁ ଯେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଭଳି କଲେ ପ୍ରୟାସ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ କ୍ଲେଶ ଆଣିବ।

Verse 51

अथवा पूजयिष्यामि तमेव वृषभध्वजम् । मदीयतनया भक्त्या स्वयमेव यथा भवेत्

ନହେଲେ ମୁଁ ସେଇ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜା କରିବି, ଯେପରି ମୋ କନ୍ୟାର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ୱୟଂ (ତାଙ୍କର) ବର ଓ ପତି ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 52

तथैव पूजितस्सोपि वांछत्यार्यप्रयत्नतः । शंभुर्भवतु मद्भर्त्तेत्येवं दत्तवरेणतत्

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ବର ଚାହିଲା—“ଶମ୍ଭୁ ମୋର ପତି ହେଉନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଭାବେ ତାକୁ ସେଇ ବର ଦିଆଗଲା।

Verse 53

इति चिंतयतस्तस्य दक्षस्य पुरतोऽन्वहम् । उपस्थितोहं सहसा सरस्वत्यन्वितस्तदा

ଦକ୍ଷ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରତିଦିନ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସହ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲି।

Verse 54

मां दृष्ट्वा पितरं दक्षः प्रणम्यावनतः स्थितः । आसनं च ददौ मह्यं स्वभवाय यथोचितम्

ମୋତେ ଦେଖି ଦକ୍ଷ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ପରେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଗୃହାନୁସାରେ ମୋତେ ଯଥୋଚିତ ଆସନ ଦେଲେ।

Verse 55

ततो मां सर्वलोकेशं तत्रागमन कारणम् । दक्षः पप्रच्छ स क्षिप्रं चिंताविष्टोपि हर्षितः

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ମୋତେ—ସର୍ବଲୋକେଶ ଶିବଙ୍କୁ—ସେଠାକୁ ଆସିବାର କାରଣ ଶୀଘ୍ର ପଚାରିଲେ। ମନରେ ଚିନ୍ତାବିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ହର୍ଷିତ ଦେଖାଉଥିଲେ।

Verse 56

दक्ष उवाच । तवात्रागमने हेतुः कः प्रवेशे स सृष्टिकृत् । ममोपरि सुप्रसादं कृत्वाचक्ष्व जगद्गुरो

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଏଠାକୁ ଆଗମନର ହେତୁ କ’ଣ? ଏହି ସଭାରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶକୁ କେଉଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି? ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହନ୍ତୁ।”

Verse 57

पुत्रस्नेहात्कार्यवशादथ वा लोककारक । ममाश्रमं समायातो हृष्टस्य तव दर्शनात्

ହେ ଲୋକହିତକର! ପୁତ୍ରସ୍ନେହରୁ କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ।

Verse 58

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टस्स्वपुत्रेण दक्षेण मुनिसत्तम । विहसन्नब्रुवं वाक्यं मोदयंस्तं प्रजापतिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଏପରି ପଚାରିଲେ ମୁଁ ହସି, ସେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ବଚନ କହିଲି।

Verse 59

ब्रह्मोवाच । शृणु दक्ष यदर्थं त्वत्समीपमहमागतः । त्वत्तोकस्य हितं मेपि भवतोपि तदीप्सितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦକ୍ଷ, ଶୁଣ; କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଛି। ତୁମ ସନ୍ତାନର ମଙ୍ଗଳ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ; ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଅଭିଷ୍ଟ।

Verse 60

तव पुत्री समाराध्य महादेवं जगत्पतिम् । यो वरः प्रार्थितस्तस्य समयोयमुपागतः

ତୁମ କନ୍ୟା ଜଗତ୍ପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରିଛି। ସେ ଯେ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା, ତାହା ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ଏବେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 61

शंभुना तव पुत्र्यर्थं त्वत्सकाशमहं धुवम् । प्रस्थापितोस्मि यत्कृत्यं श्रेय स्तदवधारय

ତୁମ କନ୍ୟାର ହିତାର୍ଥେ ଶମ୍ଭୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ଯାହା ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦେଇଥାଏ—ତାହା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 62

वरं दत्त्वा गतो रुद्रस्तावत्प्रभृति शंकरः । त्वत्सुताया वियोगेन न शर्म लभतेंजसा

ବର ଦେଇ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେହି ସମୟରୁ ତୁମ କନ୍ୟାର ବିୟୋଗରେ ଶଙ୍କର ସହଜରେ ହୃଦୟଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି।

Verse 63

अलब्धच्छिद्रमदनो जिगाय गिरिशं न यम् । सर्वैः पुष्पमयैर्बाणैर्यत्नं कृत्वापि भूरिशः

ମଦନ ଅତ୍ୟଧିକ ଯତ୍ନ କରି ପୁଷ୍ପମୟ ବାଣ ସବୁ ଛାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗିରୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ଛିଦ୍ର ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 64

स कामबाणविद्धोपि परित्यज्यात्म चिंतनम् । सतीं विचिंतयन्नास्ते व्याकुलः प्राकृतो यथा

କାମବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସତୀଙ୍କୁ ଭାବିଭାବି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ସଂସାରୀ ପୁରୁଷ ପରି ବସି ରହିଲା।

Verse 65

विस्मृत्य प्रश्रुतां वाणीं गणाग्रे विप्रयोगतः । क्व सतीत्येवमभितो भाषते निकृतावपि

ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ସେ ଗଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା କଥା ଭୁଲିଗଲା। ଠକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁଦିଗରେ—“ସତୀ କେଉଁଠି?” ବୋଲି କହୁଥିଲା।

Verse 66

मया यद्वांछितं पूर्वं त्वया च मदनेन च । मरीच्याद्यैमुनिवरैस्तत्सिद्धमधुना सुत

“ପୁତ୍ର! ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଥିଲି, ତୁମେ ଓ ମଦନ (କାମଦେବ) ଯାହା ଚାହିଥିଲେ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ମରୀଚି ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।”

Verse 67

त्वत्पुत्र्याराधितश्शंभुस्सोपि तस्या विचिंतनात् । अनुशोधयितुं प्रेप्सुर्वर्त्तते हिमवद्गिरौ

ତୁମ ପୁତ୍ରୀ ଭକ୍ତିରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛି ସେଇ ଶମ୍ଭୁ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନ କରି—ଏହି ବିଷୟକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ତେଣୁ ସେ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 68

यथा नानाविधैर्भावैस्सत्त्वात्तेन व्रतेन च । शंभुराराधितस्तेन तथैवाराध्यते सती

ଯେପରି ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ତିଭାବ, ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧି ଓ ସେହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲା, ସେହିପରି ଏକେ ଭାବେ ସତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

तस्मात्तु दक्षतनयां शंभ्वर्थं परिकल्पिताम् । तस्मै देह्यविलंबेन कृता ते कृतकृत्यता

ଏହେତୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଦିଅ; ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନ କଲେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 70

अहं तमानयिष्यामि नारदेन त्वदालयम् । तस्मै त्वमेनां संयच्छ तदर्थे परिकल्पिताम्

ମୁଁ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଆଳୟକୁ ଆଣିବି। ତେଣୁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ; ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा मम वचश्चेति स मे पुत्रोतिहर्षितः । एवमेवेतिमां दक्ष उवाच परिहर्षितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋର ବଚନ ଶୁଣି ମୋ ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା। ତାପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦକ୍ଷ ମୋତେ କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ—ଠିକ୍ ସେହିପରି।”

Verse 72

ततस्सोहं मुने तत्रागममत्यंतहर्षितः । उत्सुको लोकनिरतो गिरिशो यत्र संस्थितः

ତେବେ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଗଲି; ଯେ ପବିତ୍ର ଲୋକରେ ଗିରୀଶ—ଭଗବାନ ଶିବ—ବିରାଜିତ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି।

Verse 73

गते नारद दक्षोपि सदार तनयो ह्यपि । अभवत्पूर्णकामस्तु पीयूषैरिव पूरितः

ନାରଦ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ—ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହ—ଯେନେ ଅମୃତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।