देवर्षि-प्रश्नः तथा असुर-वध-हेतुनिवेदनम् | The Devas’ Petition and the Cause for Slaying Asuras

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति स्तुतिं च हर्यादिकृतामाकर्ण्य शंकरः । बभूवातिप्रसन्नो हि विजहास च सूतिकृत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ ହସିଲେ।

Verse 2

ब्रह्मविष्णू तु दृष्ट्वा तौ सस्त्रीकौ संगतौ हरः । यथोचितं समाभाष्य पप्रच्छागमनं तयोः

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାସାଥି ଆସିଥିବା ଦେଖି ହର (ଶିବ) ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସମ୍ଭାଷଣ କରି ପରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 3

रुद्र उवाच । हहर हावध देवा मुनयश्चाद्य निर्भयाः । निजागमनहेतुं हि कथयस्व सुतत्त्वतः

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହା ହା! ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ—ଭୟ କରନି, ହେ ଦେବମାନେ ଓ ଆଦି ମୁନିମାନେ। ତୁମ ଆଗମନର ସତ୍ୟ ହେତୁକୁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ମୋତେ କହ।”

Verse 4

किमर्थमागता यूयं किं कार्यं चेह विद्यते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि भवत्स्तुत्या प्रसन्नधीः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ, ଏଠାରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ସେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ତୁମ ଷ୍ଟୁତିରେ ମୋ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टे हरेणाहं सर्वलोकपितामहः । मुनेऽवोचं महादेवं विष्णुना परिचोदितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଯେତେବେଳେ ମୋତେ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହକୁ—ପଚାରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲି।

Verse 6

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदर्थमागतावावां तच्छृणु त्वं सुरर्षिभिः

ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, କରୁଣାସାଗର ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ତାହା ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 7

विशेषतस्तवैवार्थमागता वृपभध्वज । सहार्थिनस्सदायोग्यमन्यथा न जगद्भवेत्

ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ମୁଁ ବିଶେଷତଃ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛି। ଏକେ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବାମାନେ ସଦା ସଂଯୋଗଯୋଗ୍ୟ; ନଚେତ୍ ଜଗତର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଟିକି ରହିନଥାନ୍ତା।

Verse 8

केचिद्भविष्यंत्यसुरा मम वध्या महेश्वर । हरेर्वध्यास्तथा केचिद्भवंतश्चापि केचन

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଭବିଷ୍ୟତରେ କିଛି ଅସୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବେ; ସେପରି କିଛି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବେ, ଏବଂ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବଧ୍ୟ ହେବେ।

Verse 9

केचित्त्वद्वीर्यजातस्य तनयस्य महाप्रभो । मायावध्याः प्रभो केचिद्भविष्यंत्यसुरास्सदा

ହେ ମହାପ୍ରଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସଦା ଏମିତି ଅସୁର ହେବେ, ଯେମାନେ କେବଳ ମାୟା ଓ ଉପାୟରେ ହିଁ ବଧ୍ୟ; ଏବଂ ପ୍ରଭୋ, ଆଉ କେତେକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସଦା ଉଦ୍ଭବିବେ।

Verse 10

तवैव कृपया शंभोस्सुराणां सुखमुत्तमम् । नाशयित्वाऽसुरान् घोराञ्जगत्स्वास्थ्यं सदाभयम्

ହେ ଶମ୍ଭୁ! କେବଳ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ହିଁ ଦେବମାନେ ପରମ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ପାଆନ୍ତି। ଘୋର ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରି ଆପଣ ଜଗତରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମନ୍ୱୟ ଓ ସଦା ନିର୍ଭୟତା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 11

योगयुक्ते त्वयि सदा राग द्वेषविवर्जिते । दयापात्रैकनिरते न वध्या ह्यथवा तव

ତୁମେ ସଦା ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରହିତ ଏବଂ କରୁଣାର ପାତ୍ର ହେବାରେ ଏକନିଷ୍ଠ; ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ତୁମର ବଧ ହେବା ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ—ତୁମ ପାଇଁ ‘ବଧ’ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 12

अराधितेषु तेष्वीश कथं सृष्टिस्तथा स्थितिः । अतश्च भविता युक्तं नित्यंनित्यं वृषध्वज

ହେ ଈଶ, ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଆରାଧନା କରାଯାଏ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ଥିତି କିପରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଚାଲିବ? ତେଣୁ ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ-ନିତ୍ୟ, ସର୍ବଦା ପୂଜିବା ଯୁକ୍ତ।

Verse 13

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि न कार्याणि यदा तदा । शरीरभेदश्चास्माकं मायायाश्च न युज्यते

ସେ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରର କର୍ମ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମ ପାଇଁ ଶରୀରଭେଦ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ମାୟା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ ସତ୍ୟରେ ଏମିତି ଭେଦ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 14

एकस्वरूपा हि वयं भिन्नाः कार्यस्य भेदतः । कार्यभेदो न सिद्धश्चेद्रूपभेदाऽप्रयोजनः

ଆମେ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ସ୍ୱରୂପ; କାର୍ଯ୍ୟଭେଦ ହେତୁ ମାତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅ। ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟଭେଦ ସିଦ୍ଧ ନ ହୁଏ, ତେବେ ରୂପଭେଦକଳ୍ପନା ନିରର୍ଥକ।

Verse 15

एक एव त्रिधा भिन्नः परमात्मा महेश्वरः । मायास्वाकारणादेव स्वतंत्रो लीलया प्रभुः

ପରମାତ୍ମା ମହେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର; ତଥାପି ସେ ତ୍ରିଧା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ମାୟାଦ୍ୱାରା, ବାହ୍ୟ କାରଣ ବିନା, ସେ ପ୍ରଭୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ ରହି ଲୀଳାରୂପେ ଜଗତ୍ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे विष्णुब्रह्मकृतशिव प्रार्थनावर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ଏହିପରି ପରମପବିତ୍ର ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଶିବପ୍ରାର୍ଥନାର ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

इत्थं वयं त्रिधा भूताः प्रभाभिन्नस्वरूपिणः । शिवाशिवसुतास्तत्त्वं हृदा विद्धि सनातन

ଏହିପରି ଆମେ ତ୍ରିଧା ହୋଇଛୁ; ଆମ ସ୍ୱରୂପଭେଦ କେବଳ ପ୍ରଭା (ତେଜ) ଦ୍ୱାରା। ହେ ସନାତନ, ହୃଦୟରେ ଜାଣ—ଆମେ ଶିବ ଓ ଅଶିବାଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 18

अहं विष्णुश्च सस्त्रीकौ संजातौ कार्यहेतुतः । लोककार्यकरौ प्रीत्या तव शासनतः प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଆମ-ଆମ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛୁ।

Verse 19

तस्माद्विश्वहितार्थाय सुराणां सुखहेतवे । परिगृह्णीष्व भार्यार्थे रामामेकां सुशोभनाम्

ଏହେତୁ ବିଶ୍ୱହିତ ପାଇଁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସୁଖ ନିମିତ୍ତେ, ପତ୍ନୀରୂପେ ଏହି ଏକ ସୁଶୋଭିତ ରମାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

अन्यच्छृणु महेशान पूर्ववृत्तं स्मृतं मया । यन्नौ पुरःपुरा प्रोक्तं त्वयैव शिवरूपिणा

ହେ ମହେଶାନ! ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋତେ ସ୍ମରଣ ଥିବା ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ; ଯାହା ଅତି ପୂର୍ବେ ଆପଣ ନିଜେ ଶିବରୂପେ ଆମକୁ କହିଥିଲେ।

Verse 21

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटी भविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ବ୍ରହ୍ମା)! ମୋର ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ। ତୁମ ଦେହରୁ ଏହିପରି ସ୍ୱଭାବର ଜଣେ ଲୋକେ ପ୍ରକଟ ହେବେ ଏବଂ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।

Verse 22

सृष्टिकर्ताऽभवद्ब्रह्मा हरिः पालनकारकः । लयकारी भविष्यामि रुद्ररूपो गुणाकृतिः

ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ପାଳନକର୍ତ୍ତା ହେଲେ। ମୁଁ ଗୁଣାକୃତି ଧାରଣ କରି ରୁଦ୍ରରୂପେ ଲୟକର୍ତ୍ତା ହେବି।

Verse 23

स्त्रियं विवाह्य लोकस्य करिष्ये कार्यमुत्तमम् । इति संस्मृत्य स्वप्रोक्तं पूर्णं कुरु निजं पणम्

“ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ମୁଁ ଲୋକହିତର ସର୍ବୋତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିବି।” ଏପରି ନିଜ ଉକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରି ସେ ନିଜ ପ୍ରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 24

निदेशस्तव च स्वामिन्नहं सृष्टिकरो हरिः । पालको लयहेतुस्त्वमाविर्भूतस्स्वयं शिवः

ହେ ସ୍ୱାମିନ୍! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିଦେଶ ଅନୁସାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ, ଆପଣ ଲୟର କାରଣ; ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଶିବରୂପେ ଏଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ।

Verse 25

त्वां विना न समर्थौ हि आवां च स्वस्वकर्मणि । लोककार्यरतो तस्मादेकां गृह्णीष्व कामिनीम्

ଆପଣ ବିନା ଆମେ ଆମ-ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଲୋକହିତରେ ରତ ହୋଇ, ଏକ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 26

यथा पद्मालया विष्णोस्सावित्री च यथा मम । तथा सहचरीं शंभो कांतां गृह्णीष्व संप्रति

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମାଲୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଯେପରି, ମୋ ପାଇଁ ସାବିତ୍ରୀ ଯେପରି, ସେପରି ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଏବେ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରିୟ ସହଚରୀ-କାନ୍ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि ब्रह्मणः पुरतो हरेः । स मां जगाद लोकेशः स्मेराननमुखो हरः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଲୋକେଶ୍ୱର ହର ମୃଦୁ ହାସ୍ୟମୟ ମୁଖରେ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 28

ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् हे हरे मे हि युवां प्रियतरौ सदा । दृष्ट्वा त्वां च ममानंदो भवत्यतितरां खलु

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ହରି! ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋତେ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ନିଶ୍ଚୟ ଅତିଶୟ ବଢ଼ିଯାଏ।

Verse 29

युवां सुरविशिष्टौ हि त्रिभव स्वामिनौ किल । कथनं वां गरिष्ठेति भवकार्यरतात्मनोः

ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ତ୍ରିଭୁବନର ସ୍ୱାମୀ। ତେଣୁ ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିବିଷ୍ଟ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ।

Verse 30

उचितं न सुरश्रेष्ठौ विवाहकरणं मम । तपोरतविरक्तस्य सदा विदितयोगिनः

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୋର ବିବାହ କରାଇବା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତପରେ ରତ, ବିଷୟରୁ ବିରକ୍ତ, ଏବଂ ସଦା ପରିଚିତ ଯୋଗମାର୍ଗର ଯୋଗୀ।

Verse 31

यो निवृत्तिसुमार्गस्थः स्वात्मारामो निरंजनः । अवधूततनुर्ज्ञानी स्वद्रष्टा कामवर्जितः

ଯେ ନିବୃତ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସ୍ୱାତ୍ମାରାମ, ନିରଞ୍ଜନ; ଯେ ଅବଧୂତ ପରି ଦେହ ଧାରଣ କରି ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ; ଯେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ କାମନାବର୍ଜିତ।

Verse 32

अविकारी ह्यभोगी च सदाशुचिरमंगलः । तस्य प्रयोजनं लोके कामिन्या किं वदाधुना

ସେ ଅବିକାରୀ, ଭୋଗସ୍ପର୍ଶରହିତ, ସଦା ଶୁଚି ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଏମିତି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଲୋକେ କି ପ୍ରୟୋଜନ, ଯାହାକୁ କାମିନୀ ଏବେ କହିବ?

Verse 33

केवलं योगलग्नस्य ममानंदस्सदास्ति वै । ज्ञानहीनस्तु पुरुषो मनुते बहु कामकम्

ଯେ କେବଳ ଯୋଗରେ ଲୀନ, ତାହା ପାଇଁ ମୋର ଆନନ୍ଦ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ। କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନହୀନ ପୁରୁଷ ଅନେକ କାମନାଜନିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବି ସେଗୁଡ଼ିକ ପଛେ ଧାଉଁଥାଏ।

Verse 34

विवाहकरणं लोके विज्ञेयं परबंधनम् । तस्मात्तस्य रुचिर्नो मे सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ଲୋକରେ ବିବାହ କରିବାକୁ ପରମ ବନ୍ଧନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ତାହାରେ ମୋର ରୁଚି ନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହିଁ କହୁଛି।

Verse 35

न स्वार्थं मे प्रवृत्तिर्हि सम्यक्स्वार्थविचिंतनात् । तथापि तत्करिष्यामि भवदुक्तं जगद्धितम्

ମୋର ପ୍ରବୃତ୍ତି ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କାରଣ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଚିନ୍ତନ କରିଛି। ତଥାପି, ଜଗତ୍-ହିତକର ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।

Verse 36

मत्त्वा वचो गरिष्ठं वा नियोक्तिपरिपूर्त्तये । करिष्यामि विवाहं वै भक्तवश्यस्सदा ह्यहम्

ଏହି ବଚନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱବାନ୍ ଭାବି, ଦିବ୍ୟ ନିୟୋଗର ପରିପୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବିବାହ କରିବି; କାରଣ ମୁଁ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଭକ୍ତବଶ।

Verse 37

परंतु यादृशीं कांतां ग्रहीष्यामि तथापणम् । तच्छृणुष्व हरे ब्रह्मन् युक्तमेव वचो मम

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେପରି ଭାବିଛି ସେପରି କାନ୍ତାକୁ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବି। ତେଣୁ, ହେ ହରି, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍—ଶୁଣ; ମୋର ବଚନ ନିଶ୍ଚୟ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।

Verse 38

या मे तेजस्समर्था हि ग्रहीतुं स्याद्विभागशः । तां निदेशय भार्यार्थे योगिनीं कामरूपिणीम्

ହେ (ପିତା)! ଯେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ବିଭାଗଶଃ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସେଇ କାମରୂପିଣୀ ଯୋଗିନୀକୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 39

योगयुक्ते मयि तथा योगिन्येव भविष्यति । कामासक्ते मयि तथा कामिन्येव भविष्यति

ସେ ଯଦି ଯୋଗଦ୍ୱାରା ମୋ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋଗିନୀ ହେବ; ଆଉ ସେ ଯଦି କାମାସକ୍ତିରେ ମୋତେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କାମିନୀ ହେବ।

Verse 40

यमक्षरं वेदविदो निगदंति मनीषिणः । ज्योतीरूपं शिवं ते च चिंतयिष्ये सनातनम्

ବେଦବିଦ୍ ଓ ମନୀଷୀମାନେ ଯେ ଅବିନାଶୀ ପରମ ଅକ୍ଷରକୁ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ସେଇ ଜ୍ୟୋତିରୂପ ସନାତନ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରିବି।

Verse 41

तच्चिंतायां यदा सक्तो ब्रह्मन् गच्छामि भाविनीम् । तत्र या विघ्नजननी न भवित्री हतास्तु मे

ହେ ବ୍ରହ୍ମା! ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଇ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ମୋ ପ୍ରିୟା (ସତୀ)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେଠାରେ ଯିଏ ବିଘ୍ନର ଜନନୀ ହେବାକୁ ଥାଏ, ସେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ; ମୋ ନିମିତ୍ତେ ସେ ନଶ୍ଟ ହେଉ।

Verse 42

त्वं वा विष्णुरहं वापि शिवस्य ब्रह्मरूपिणः । अंशभूता महाभागा योग्यं तदनुचिंतनम्

ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉ କି ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ—ହେ ମହାଭାଗ! ଆମେ ଉଭୟେ ବ୍ରହ୍ମରୂପ ଶିବଙ୍କର ଅଂଶମାତ୍ର; ତେଣୁ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୁକ୍ତ।

Verse 43

तच्चिंतया विनोद्वाहं स्थास्यामि कमलासन । तस्माज्जायां प्रादिश त्वं मत्कर्मानुगतां सदा

ହେ କମଳାସନ! ତାହାକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ ମୁଁ ଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ ରହିବି। ତେଣୁ ମୋ ନିୟତ କର୍ମଧର୍ମକୁ ସଦା ଅନୁସରଣ କରି ସହାୟ ହେବା ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 44

तत्राप्येकं पणं मे त्वं वृणु ब्रह्मंश्च मां प्रति । अविश्वासो मदुक्ते चेन्मया त्यक्ता भविष्यति

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ଗୋଟିଏ ପଣ/ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିର୍ବାଚନ କର। ଯଦି ମୋ କଥାରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କର, ତେବେ ଜାଣ—ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वाहं स विष्णुर्हरस्य च । सस्मितं मोदितमनोऽवोचं चेति विनम्रकः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ମନ୍ଦ ହାସ୍ୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ, ବିନମ୍ର ହୋଇ ଏପରି କହିଲି।

Verse 46

शृणु नाथ महेशान मार्गिता यादृशी त्वया । निवेदयामि सुप्रीत्या तां स्त्रियं तादृशीं प्रभो

ହେ ନାଥ, ହେ ମହେଶାନ! ଶୁଣନ୍ତୁ—ଆପଣ ଯେପରି ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ତାହାକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।

Verse 47

उमा सा भिन्नरूपेण संजाता कार्यसाधिनी । सरस्वती तथा लक्ष्मीर्द्विधा रूपा पुरा प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! ସେଇ ଉମା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟସାଧିନୀ ହେଲେ; ଏବଂ ପୁରାକାଳରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିରୂପା ହୋଇଥିଲେ।

Verse 48

पाद्मा कांताऽभवद्विष्णोस्तथा मम सरस्वती । तृतीयरूपा सा नाभूल्लोककार्यहितैषिणी

ପଦ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା କାନ୍ତା ହେଲେ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ମୋର ହେଲେ। ସେ ତୃତୀୟରୂପା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହିଲେ ନାହିଁ—ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲୋକହିତକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

Verse 49

दक्षस्य तनया याभूत्सती नाम्ना तु सा विभो । सैवेदृशी भवेद्भार्या भवेद्धि हितकारिणी

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଯିଏ ‘ସତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସେଇ ଏପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; କାରଣ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପତିହିତକାରିଣୀ।

Verse 50

सा तपस्यति देवेश त्वदर्थं हि दृढव्रता । त्वां पतिं प्राप्तुकामा वै महातेजोवती सती

ହେ ଦେବେଶ! ସେ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଛି। ମହାତେଜସ୍ବିନୀ ସତୀ ତୁମକୁ ପତିରୂପେ ପାଇବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ।

Verse 51

दातुं गच्छ वरं तस्यै कृपां कुरु महेश्वर । तां विवाहय सुप्रीत्या वरं दत्त्वा च तादृशम्

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯାଅ, ତାକୁ ବର ଦିଅ ଓ କୃପା କର। ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁରୂପ ସେହିପରି ବର ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 52

हरेर्मम च देवानामियं वाञ्छास्ति शंकर । परिपूरय सद्दृष्ट्या पश्यामोत्सवमादरात्

ହେ ଶଙ୍କର! ହରି, ମୋର ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି ହୃଦୟକାମନା। ତୁମ ଶୁଭ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ପୂରଣ କର, ଯେପରି ଆମେ ଆଦରରେ ଉତ୍ସବ ଦେଖିପାରିବୁ।

Verse 53

मङ्गलं परमं भूयात्त्रिलोकेषु सुखावहम् । सर्वज्वरो विनश्येद्वै सर्वेषां नात्र संशयः

ତ୍ରିଲୋକରେ ସୁଖଦାୟକ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜ୍ୱରରୂପ କଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହେଉ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 54

अथवास्मद्वचश्शेषे वदंत मधुसूदनः । लीलाजाकृतिमीशानं भक्तवत्सलमच्युतः

ଅଥବା ଆମର ବଚନ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ମଧୁସୂଦନ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ବିଷ୍ଣୁ ଲୀଳାମୂର୍ତ୍ତି ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 55

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । यदुक्तं ब्रह्मणा सर्वं मदुक्तं तन्न संशयः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ କରୁଣାକର ଶଙ୍କର! ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ମୋ କଥା; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 56

तत्कुरुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि । सनाथं कुरु सद्दृष्ट्या त्रिलोकं सुविवाह्यताम्

ହେ ମହେଶାନ! ମୋପରେ କୃପା କରି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ସନାଥ କରି ସୁମାର୍ଗରେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋ ବିବାହ ବିଧିପୂର୍ବକ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीमास मुने सुधीः । तथा स्तुतिं विहस्याह स प्रभुर्भक्तवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ଏପରି କହି ଜ୍ଞାନୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିରବ ହେଲେ। ପରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ହସି ପୁଣି କହିଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇଲେ।

Verse 58

ततस्त्वावां च संप्राप्य चाज्ञां स मुनिभिस्सुरैः । अगच्छावस्वेष्टदेशं सस्त्रीकौ परहर्षितौ

ତାପରେ ସେମାନେ ଉଭୟ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମୀପ କରି, ମୁନିମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ହର୍ଷରେ ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେଶକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।