दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବମୁନି, ହେ ଲୋକପିତାମହ! ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଚରିତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାକୁ ଆସିଲି।

Verse 2

असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्

ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ବିଚକ୍ଷଣ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି; ତାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ ବଢ଼ି ତୁମର ଗଭୀର ପ୍ରସନ୍ନତା ହେଲା।

Verse 3

स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଆତ୍ମଜ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ! ତୁମକୁ ସ୍ନେହରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି ସହିତ ନେଇ ମୁଁ ପୁନଃ ମୋ ସ୍ୱଧାମକୁ ଫେରିଲି।

Verse 4

ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः

ତାପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନିତ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ନିଜ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଷଷ୍ଟି ସଂଖ୍ୟକ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 5

तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर

ସେ ଧର୍ମ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିମାନ ଅନୁସାରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଆନନ୍ଦରେ ସେହି କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 6

ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे

ହେ ମୁନେ, ଦକ୍ଷ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦଶ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମମୁନିଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତ୍ରୟୋଦଶ କନ୍ୟାକୁ ମୁନି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସତ୍ତାଇଶ କନ୍ୟାକୁ ସୋମ—ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 7

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः

ଭୂତାଙ୍ଗିରସ କୃଶାଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦୁଇ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଦେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରସୂତିଙ୍କ ସନ୍ତତିରୁ ଜନ୍ମିତ ଅନ୍ୟ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦେଲେ।

Verse 8

त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्

ସେ (ଅତିଭୟଙ୍କର) ଘଟଣାରେ ତ୍ରିଲୋକ ପୂରିତ ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ତାହାର ଅପାରତା ଓ ଭୟାବହତାରୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 9

केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत

କେହି ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଶିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମା କହନ୍ତି; ଆଉ କେହି କହନ୍ତି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିତା। କଳ୍ପଭେଦରୁ ତିନୋଟି ମତ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ମନାଯାଏ।

Verse 10

अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्

ତାପରେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲାବେଳେ ପତ୍ନୀସହିତ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ମନରେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ସେଇ ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 11

अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः

ଏହିପରି ସେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ବିନୟସହିତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 12

सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये

ତେବେ ଦେବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମନରେ ବିଚାର କଲେ—‘ନିୟତ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ବୀର ବଂଶରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିବି।’

Verse 13

अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम

ତେବେ ଜଗଦମ୍ବିକା ସତୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ମନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୀଳା କଲେ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ ଭାରି ଉଦ୍ବେଳିତ ହେଲା।

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ସତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ବାଳ୍ୟଲୀଳାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै

ନିଶ୍ଚୟ ଦୋହଦ (ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ଆକାଙ୍କ୍ଷା) ର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 17

कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः

କୁଳର ସମୃଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତିବିଧିର ଅନୁସରଣ ଓ ଚିତ୍ତୋନ୍ନତି ପାଇଁ ଦକ୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଂସବନ ଆଦି ଶୁଭ ସଂସ୍କାରମାନେ କରାଇଲେ।

Verse 18

उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः

ସେତେବେଳେ ସେହି କର୍ମମାନଙ୍କରେ ମହୋତ୍ସବ ସଦୃଶ ପରିବେଶ ଜନ୍ମିଲା। ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ) ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଧନ ଦାନ କଲେ॥

Verse 19

अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः

ତାପରେ ସେହି ସମୟରେ ହରି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜାଣିଲେ ଯେ ଦେବୀ ବୀରିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି ସେମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଶିବଇଚ୍ଛାର ଶୁଭ ପ୍ରକାଶ ଦେଖି॥

Verse 20

तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

ସେଠାକୁ ଆସି ସମସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକା, ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଲୋକହିତକାରିଣୀ ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 21

कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟମନେ ସେମାନେ ବହୁପ୍ରକାର ପ୍ରଶଂସା କରି, ତଦନନ୍ତରେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବୀରିଣୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 22

गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद

ନବମାସ ଗତ ହେଲାପରେ ଶିବା (ସତୀ) ଲୋକିକ ଗତିକୁ ଚାଲାଇ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଦଶମ ମାସରେ, ହେ ନାରଦ, ସେ ନିୟତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 23

आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके

ହେ ମୁନେ! ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ନିଜ ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲା—ସୁଖଦ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ଅନୁକୂଳ ଥିଲେ।

Verse 24

तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्

ସେ ଜନ୍ମ ନେଇମାତ୍ରେ ସେଇ ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାକୁ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଦେଖି ସେ ତାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବୀ ବୋଲି ମନେ କଲେ।

Verse 25

तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर

ତେବେ ପବିତ୍ର ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଏବଂ ମେଘମାନେ ଜଳ ବର୍ଷା କଲେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେ ଜନ୍ମ ନେଇବା ସହିତ ଦିଗମାନେ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 26

अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्

ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଶୁଭ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ। ଅଗ୍ନିମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜ୍ୱଳିଲେ; ସବୁକିଛି ସୁମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା।

Verse 27

वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः

ବୀରିଣାରୁ ଜନ୍ମିତ ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। କରଯୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 28

दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ମହେଶାନୀ, ହେ ଜଗଦମ୍ବେ ସନାତନୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପିଣୀ, ମୋପରେ କୃପା କର।

Verse 29

शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ହେ ଶିବା, ହେ ଶାନ୍ତା, ହେ ମହାମାୟା, ହେ ଯୋଗନିଦ୍ରା, ହେ ଜଗନ୍ମୟୀ। ବେଦବିଦ୍ମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଘୋଷ କରନ୍ତି, ସର୍ବହିତାବହା ତୁମକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 30

यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆଦିକାଳରେ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ଜଗତ୍‌ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ସେଇ ପରମ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 31

यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜଗତ୍‌ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସଦା ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ସେଇ ପରମ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 32

यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ର ଜଗନ୍ନାଶ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସଦା ସେଇ ମହାକ୍ରିୟା କରନ୍ତି—ସେଇ ପରମ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 33

रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्

ରଜଃ-ସତ୍ତ୍ୱ-ତମଃ ରୂପିଣୀ, ସଦା ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିକା, ତ୍ରିଦେବଜନନୀ ଦେବୀ ଶିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 34

यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता

ଯେ ଭକ୍ତ ତୁମକୁ—ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା ସ୍ୱରୂପା ପରମ ଦେବୀ—ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ସଦା କରତଳରେ ଥିବା ପରି ରହେ।

Verse 35

यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ—ପାବନୀ ଶିବାରୂପା—ଦେଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ; କାରଣ ତୁମେ ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା ଉଭୟଙ୍କ ପ୍ରକାଶିକା।

Verse 36

ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति

ଯେମାନେ ଜଗନ୍ମାତାଙ୍କୁ “ଭବାନୀ”, “ଅମ୍ବିକା”, “ଜଗନ୍ମୟୀ” ଓ “ଦୁର୍ଗା” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସବୁ କାମ ମାତାଙ୍କ କୃପାରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଧୀମାନ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଜଗନ୍ମାତା ଶିବା (ସତୀ) ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମାତୃବଚନକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ପରି ସତ୍ୟରେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 38

सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी

ଦକ୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହିତ ଥିଲେ; ତଥାପି ସେ ସେହି ସତ୍ୟ ଶୁଣୁନ୍ତୁ। ପରମେଶ୍ୱରୀ ଶିବା କହିଲେ— “ଅନ୍ୟ ପଥ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଉପଦେଶ ନାହିଁ।”

Verse 39

देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଜାପତେ! ପୂର୍ବେ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋର ଆରାଧନା କରିଥିଲ। ତୁମ ଇପ୍ସିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏବେ ତପକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କର।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ତେବେ ନିଜ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶିଶୁଭାବ ଧାରଣ କରି, ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 41

अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः

ତାପରେ ସେହି କାନ୍ଦଣା ଓ ସେହି କଥା ଶୁଣି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆତଙ୍କିତ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ତଥାପି ସ୍ନେହରେ, ସେଠାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ; ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆତୁରତାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 42

दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा

ଅସିକ୍ନୀଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀଦେବୀଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାରୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପୌରଜନ ମଧ୍ୟ ‘ଜୟ ଜୟ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ।

Verse 43

उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्

ଗାନ ଓ ବାଦ୍ୟର ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଏକ ମହାଉତ୍ସବ ହେଲା। କନ୍ୟାର ଶୁଭ ମୁଖ ଦେଖି ଦକ୍ଷ ଓ ଅସିକ୍ନୀ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 44

दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ବେଦସମ୍ମତ ଓ କୁଳାଚାରାନୁସାରେ ବିଧିବତ୍ ଆଚାର-କର୍ମ କଲେ। ଏବଂ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ-ଦାନ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଲେ।

Verse 45

बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्

ତେବେ ସବୁଦିଗରେ ଯଥୋଚିତ ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟ ହେଲା। ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃପୁନଃ ନିନାଦିତ ହୋଇ ସୁମଙ୍ଗଳର ପୂର୍ବସୂଚନା ଦେଲେ, ଶିବଭକ୍ତିର ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 46

अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि

ତାପରେ ହରି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ, ମୁନିବୃନ୍ଦମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସି ବିଧିମତେ ଉତ୍ସବ କଲେ।

Verse 47

दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः

ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଅମ୍ବା—ଜଗତର ପରମେଶ୍ୱରୀ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ବିନୟସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 48

ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः

ତେବେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରମୋଦିତ ହୋଇ ‘ଜୟ ଜୟ’ ବୋଲି ବିଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବୀରିଣୀଙ୍କୁ, ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 49

तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः

ତେବେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ନାମ ‘ଓମା’ ରଖିଲେ। ସମସ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ପ୍ରଶସ୍ତାଙ୍କ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 50

नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः

ତତ୍ପରେ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ମହାମଙ୍ଗଳଦାୟକ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଦୁଃଖ‑ଶୋକନାଶକ।

Verse 51

दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः

ତେବେ ଦକ୍ଷ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। କରଯୋଡ଼ି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କରି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 52

अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତମଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପ୍ରୀତିସହ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ—ମନେ ଶକ୍ତିସହିତ ଶୁଭମୟ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ।

Verse 53

अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ

ଏହେତୁ ମାତା କନ୍ୟାକୁ ଯଥୋଚିତ ସଂସ୍କାର କରି, ଶିଶୁପାନ ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାହାକୁ ଦୁଧ ଆଦି ପୋଷଣ ଦେଲେ।

Verse 54

पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्

ବୀରିଣୀ ଓ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ ପାଳନରେ ସେ କନ୍ୟା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା—ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 55

तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାରେ ସମସ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଶୈଶବରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସମସ୍ତ ମନୋହର କଳା ଧାରଣ କରେ।

Verse 56

आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः

ଯେତେବେଳେ ସତୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ଗ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଅଙ୍କନ କରୁଥିଲେ।

Verse 57

यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्

ଯେତେବେଳେ ଶିବା (ସତୀ) ନିଜ ବାଳ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମନେମନେ ସ୍ଥାଣୁ—ହର—ରୁଦ୍ର, ସ୍ମରଶାସନ (କାମଦମନ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 58

ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः

ସେହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ କରୁଣାର ପରିମାଣ ପ୍ରତିଦିନ ଯେନ ଆହୁରି ବଢ଼ୁଥିଲା। ଶୈଶବରୁ ଭକ୍ତ ଥିବା ସେ କନ୍ୟା ପ୍ରତି ସେମାନେ ନିତ୍ୟ, ପୁନଃପୁନଃ, ସ୍ନେହମୟ ଯତ୍ନ ଦେଉଥିଲେ।

Verse 59

सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः

ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ନିଜ ଗୃହଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ନିୟୋଜିତ ସେ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟନିତ୍ୟ, ପୁନଃପୁନଃ, ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲା।