दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ବିଧାତା, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! କହନ୍ତୁ—ଆପଣ ପ୍ରୀତିସହ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ ସତ୍ୱର କ’ଣ ଘଟିଲା?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ହୃଷ୍ଟମନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମାନସ (ସୂକ୍ଷ୍ମ) ଭାବେ ବହୁପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

ସେହି ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ମୋ ଜନକ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତାହା ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ତାତ, ହେ ପ୍ରଜାନାଥ ପ୍ରଭୋ! ପ୍ରଜାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହାନ୍ତି। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ତତ୍ତେ ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ରହିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରଜା କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ? ତାହାର ଉପାୟ କହ, ଯେପରି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବି।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ, ମୋର ପରମ ବଚନ ଶୁଣ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କହୁଥିବା ପରି କର; ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ମଙ୍ଗଳ କରିବେ।

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

ଏବଂ ହେ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପଞ୍ଚଜନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ରମଣୀୟ କନ୍ୟା—‘ଅସିକ୍ନୀ’ ନାମରେ—ହେ ପ୍ରଜେଶ, ତାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

ତୁମେ ବାମପଥୀୟ ଦାମ୍ପତ୍ୟଧର୍ମର ଅଧିପତି; ତେଣୁ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରିବ। ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରିୟ କାମିନୀକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବହୁ ସନ୍ତାନରେ ଗର୍ଭବତୀ କରିବ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ, ମୈଥୁନଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ, ବୀରଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ମୁଁ ମୋର କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ ଦେଲି।

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

ତାପରେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ବୀରିଣୀରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ‘ହର୍ୟଶ୍ୱ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

ହେ ମୁନି, ସେ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଏକରୂପ ଧର୍ମଶୀଳ ଥିଲେ; ସଦା ପିତୃଭକ୍ତିରେ ରତ ଓ ବେଦମାର୍ଗରେ ଅଚଳ ଭାବେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

ପିତାଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ତାତ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ସତୀଖଣ୍ଡରେ, ଦକ୍ଷସୃଷ୍ଟି ପ୍ରସଙ୍ଗର ‘ନାରଦଶାପ’ ନାମକ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

ତାଙ୍କର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଅନ୍ତର୍ମଳ ଧୋଇଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ଓ ପରମହଂସ-ମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ—ମୋକ୍ଷଦାତା ପ୍ରଭୁ ଶିବରେ ଏକନିଷ୍ଠ।

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

ପ୍ରଜାବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ଉତ୍ତମମାନେ ସେଠାରେ ତପ କଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ, ପିତୃଆଜ୍ଞାରେ ସୁସଂଯମିତ ଥିଲେ।

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ନାରଦ, ସେ ସବୁ ଜାଣି ସୃଷ୍ଟିହେତୁ ତପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେଠାକୁ ଗଲା; ସର୍ବମାପକ ପ୍ରଭୁ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ଥ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନ୍ତରେ ବୁଝି ଅନେକ ନିୟମ ଆଚରିଲା।

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ ତୁମେ ଲୋକସୃଷ୍ଟି କିପରି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବ?—ଏଭଳି କହି ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଦରରେ କହିଲେ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ତାହା ଶୁଣି ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ କ୍ଲାନ୍ତି ନ ମାନି ତୁମ କଥାରେ ତତ୍ପର ହେଲେ; ଜନ୍ମଜାତ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜେ ନିଜେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

ଯେ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଦିଆ ଆଦିଜନକଙ୍କ ନିବର୍ତ୍ତକ ଆଦେଶ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା କରି ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଆରମ୍ଭ କରିବ?

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ—ସୁଧୀ ଓ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ଅନିବର୍ତ୍ତକ ନିବର୍ତ୍ତକ ମାର୍ଗକୁ ଧରିଲେ।

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

ହେ ନାରଦ, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନସ୍ୱରୂପ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ବିଚର। ନିର୍ବିକାର ହୋଇ ତୁମେ ତେବେ ମହେଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କ ମନୋବୃତ୍ତି ଓ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ପ୍ରକାଶ କରାଅ।

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

ବହୁ କାଳ ଗତ ହେବା ପରେ ମୋର ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି, ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଶର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଶୋକ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

‘ସୁପ୍ରଜା’ ବୋଲି ଦକ୍ଷ ମୁହୁର୍ମୁହୁରୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୋକରେ ଆହୁରି ଗଭୀରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ଦକ୍ଷ ପୁନଃପୁନଃ ବିଳାପ କଲେ।

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

ମୁଁ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି; ଶାନ୍ତିଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରବଳ, ସର୍ବଜୟୀ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି କହିଲି।

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

ତାପରେ ଦକ୍ଷ—ପଞ୍ଚଜନ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ମୋର ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାନ୍ତ୍ୱିତ ହୋଇ—‘ସବଲାଶ୍ୱ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଦେଲେ।

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଥିବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିଲେ।

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

ସେହି ପବିତ୍ର ଶୈବ-ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶିଗଲା ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ନିର୍ମଳ ହେଲା। ସେଠାରେ ସେ ସୁବ୍ରତୀମାନେ ମହାତପ କରି ପରବ୍ରହ୍ମ—ଶିବଙ୍କ—ନିରନ୍ତର ଜପ କଲେ।

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

ସେମାନେ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ବୋଲି ଜାଣି ସେ କହିଲେ—“ଯାଅ, ହେ ନାରଦ।” ପରେ ପୂର୍ବବାକ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଐଶ୍ୱରୀ ଗତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

ହେ ମୁନି, ‘ଭ୍ରାତୃପଥ’ ଦେଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଉପଦେଶ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା; ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ପାଇଲେ ନାହିଁ, ଭାଇଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରଜାପତି ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଉତ୍ପାତ ଦେଖିଲେ। ମୋ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ମନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

ପୂର୍ବବତ୍ ସେଇ ସମ୍ବାଦ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ହେଲେ। ପୁତ୍ରନାଶର ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ମୂର୍ଛିତପ୍ରାୟ ହୋଇ ସନ୍ତାନହାନିକୁ ନେଇ ବିଲାପ କଲେ।

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

ଦକ୍ଷ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ “ଏ ଦୁଷ୍ଟ” ବୋଲି କହିଲେ। ତଥାପି ଦୈବବିଧାନରେ ସେଇ ସମୟରେ ତୁମେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଅନୁଗ୍ରହଦାତା ହୋଇ।

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

ଶୋକାବିଷ୍ଟ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଓଠ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ତାକୁ ଧରି ଆଘାତ କରି “ଧିକ୍ ଧିକ୍” ବୋଲି କହି ନିନ୍ଦା-ତିରସ୍କାର କଲେ। ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଅହଂକାରଜନ୍ୟ କ୍ରୋଧର ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ଗାର, ଯାହା ବିବେକକୁ ଢାକି ଶିବ ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରୁ ବିମୁଖ କରେ।

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

ଦକ୍ଷ କହିଲା: ହେ ଅଧମ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସାଧୁମାନଙ୍କ ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ଏ କ’ଣ କଲ? ସାଧୁକାରୀର ବେଶ ନେଇ ତୁମେ ଆମ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷାର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲ।

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

ଯେମାନେ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉଭୟ ଲୋକର କଲ୍ୟାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତୁମ ପରି ନିର୍ଦୟ, ଶଠ ଲୋକ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

ଯେ ପୁରୁଷ ତିନି ପବିତ୍ର ଋଣ ଶୋଧ ନକରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ମାତା‑ପିତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ପଡ଼େ।

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

ତୁ ନିର୍ଦୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଲଜ୍ଜ; ନିର୍ଦୋଷମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଯଶ ହରଣ କରୁଥିବା। ହରିଙ୍କ ପାର୍ଷଦମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଘୁରୁଛୁ; ତୋର ବୁଦ୍ଧି ମୋହିତ।

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

ହେ ଅଭଦ୍ରେ! ତୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ—ଅଧମା, ଅତିପତିତା। ତେଣୁ ବିଭବର ମଦରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୋର ପଦ ସ୍ଥିର ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

ତେବେ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଦକ୍ଷ—ତୁମେ ସାଧୁଜନସମ୍ମତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲା। ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଈଶ୍ୱରଇଚ୍ଛା ବୁଝିଲା ନାହିଁ।

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

ହେ ମୁନି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶାପକୁ ନିର୍ବିକାର ବୁଦ୍ଧିରେ ଗ୍ରହଣ କଲ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ସାଧୁ, ଏହି ଜଣେ ତାହା ସହୁଛି, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ତାହା ବହନ କରୁଛି।