देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् तात महाप्राज्ञ वद नो वदतां वर । गते विष्णौ किमभवदकार्षीत्किं विधे भवान्

ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ପୂଜ୍ୟ ପିତା, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଷ୍ଣୁ ଯାଇଗଲାପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ଏବଂ ପରେ, ହେ ବିଧାତା, ଆପଣ କ’ଣ କଲେ?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । विप्रनन्दनवर्य त्वं सावधानतया शृणु । विष्णौ गते भगवति यदकार्षमहं खलु

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ବିପ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାବଧାନତାରେ ଶୁଣ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯାଇଗଲାପରେ ମୁଁ ଯାହା କରିଥିଲି, ସେହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ କହୁଛି।

Verse 3

विद्याविद्यात्मिकां शुद्धां परब्रह्मस्वरूपिणीम् । स्तौमि देव जगद्धात्रीं दुर्गां शम्भुप्रियां सदा

ବିଦ୍ୟା-ଅବିଦ୍ୟା ସ୍ୱରୂପିଣୀ, ଶୁଦ୍ଧା, ପରବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପା, ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଏବଂ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ—ସେହି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 4

सर्वत्र व्यापिनीं नित्यां निरालंबां निराकुलाम् । त्रिदेवजननीं वंदे स्थूलस्थूलामरूपिणीम्

ମୁଁ ସେଇ ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ—ଯିଏ ନିରାଲମ୍ବ, ନିରାକୁଳ; ଯିଏ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଜନନୀ; ଏବଂ ସ୍ଥୂଳାତିସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଥାଇ ସତ୍ୟରେ ଅରୂପିଣୀ।

Verse 5

त्वं चितिः परमानंदा परमात्मस्वरूपिणी । प्रसन्ना भव देवेशि मत्कार्यं कुरु ते नमः

ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତି, ପରମାନନ୍ଦମୟୀ, ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ। ହେ ଦେବେଶୀ ଦେବୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ—ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର। ତୁମକୁ ନମଃ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । एवं संस्तूयमाना सा योगनिद्रा मया मुने । आविर्बभूव प्रत्यक्षं देवर्षे चंडिका मम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଏଭଳି ମୋର ସ୍ତୁତିରେ ସଂସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରା—ମୋର ଚଣ୍ଡିକା—ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 7

स्निग्धांजनद्युतिश्चारुरूपा दिव्यचतुर्भुजा । सिंहस्था वरहस्ता च मुक्तामणिकचोत्कटा

ସେ ଅଞ୍ଜନ ପରି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦ୍ୟୁତିରେ ଜ୍ଵଳମାନ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ, ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜା ଥିଲେ। ସିଂହାରୂଢା, ବରଦହସ୍ତା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 8

शरदिंद्वानना शुभ्रचन्द्रभाला त्रिलोचना । सर्वावयवरम्या च कमलांघ्रिनखद्युतिः

ତାଙ୍କର ମୁଖ ଶରତ୍‌ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଲଲାଟରେ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଶୋଭା ଥିଲା। ସେ ତ୍ରିଲୋଚନା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରମଣୀୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କ କମଳଚରଣର ନଖଦ୍ୟୁତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 9

समक्षं तामुमां वीक्ष्य मुने शक्तिं शिवस्य हि । भक्त्या विनततुंगांशः प्रास्तवं सुप्रणम्य वै

ହେ ମୁନି, ସମ୍ମୁଖରେ ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖି—ଯିଏ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି—ସେ ଭକ୍ତିରେ ଅଙ୍ଗ ନମାଇ, ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । नमो नमस्ते जगतःप्रवृत्तिनिवृतिरूपे स्थितिसर्गरूपे । चराचराणां भवती सुशक्तिस्सनातनी सर्वविमोहनीति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ନମୋ ନମସ୍ତେ, ହେ ଜଗତର ପ୍ରବୃତ୍ତି-ନିବୃତ୍ତି ସ୍ୱରୂପିଣୀ, ହେ ସ୍ଥିତି ଓ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱରୂପିଣୀ। ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ପରମ ଶକ୍ତି, ସନାତନୀ, ସର୍ବବିମୋହିନୀ।

Verse 11

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीखण्डे दुर्गास्तुतिब्रह्मवरप्राप्तिवर्णनो नामेकादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଦୁର୍ଗାସ୍ତୁତି ଓ ବ୍ରହ୍ମବରପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 12

या योगिनां वै महिता मनोज्ञा सा त्वं न ते परमाणुसारे । यमादिपूते हृदि योगिनां या या योगिनां ध्यानपथे प्रतीता

ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ମହିମା କରନ୍ତି ସେଇ ମନୋହର ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ହିଁ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁ-ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ ମାତ୍ରରେ ତୁମେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯମାଦି ଶାସନରେ ପବିତ୍ର ଯୋଗୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ—ଧ୍ୟାନପଥରେ ପରିଚିତା।

Verse 13

प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति

ତୁମେ ହି ସେଇ ବିଦ୍ୟା—ପ୍ରକାଶମୟ ଶୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ, ବିରାଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଯେ ନାନାପ୍ରକାରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। କାଳମୟୀ ହୋଇ ତୁମେ ଜଗତମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଅନ୍ତରେ କୂଟସ୍ଥ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତରୂପ ଏକକୁ ବହନ କର।

Verse 14

विकारबीजं प्रकरोपि नित्यं गुणान्विता सर्वजनेषु नूनम् । त्वं वै गुणानां च शिवे त्रयाणां निदानभूता च ततः परासि

ହେ ଶିବେ, ତୁମେ ହି ବିକାରର ନିତ୍ୟ ମୂଳବୀଜ, ଏବଂ ଗୁଣରୂପେ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଜନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତୁମେ ହି ତ୍ରିଗୁଣର କାରଣଭୂତା; ତେଣୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରା।

Verse 15

सत्वं रजस्तामस इत्यमीषां विकारहीना समु वस्तितीर्या । सा त्वं गुणानां जगदेकहेतुं ब्रह्मांतरारंभसि चात्सि पासि

ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏମାନେ ତ୍ରିଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକାରହୀନ ରହି ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବସ୍ଥିତ। ସେଇ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର କାରଣ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କର, ପାଳନ କର, ଶେଷେ ଲୟକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ।

Verse 16

अशेषजगतां बीजे ज्ञेयज्ञानस्वरूपिणि । जगद्धिताय सततं शिवपत्नि नमोस्तु ते

ହେ ଶିବପତ୍ନୀ! ସମସ୍ତ ଜଗତର ବୀଜ-କାରଣ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାନ-ସ୍ୱରୂପିଣୀ, ଯିଏ ସଦା ଜଗତ୍‌ହିତରେ ନିରତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः सा मे काली लोक विभाविनी । प्रीत्या मां जगतामूचे स्रष्टारं जनशब्दवत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋର ବଚନ ଶୁଣି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ସେ କାଳୀ, ପ୍ରୀତିରେ ମୋତେ—ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟାକୁ—ଲୋକବାଣୀ ପରି ସରଳ ଭାବେ କହିଲା।

Verse 18

देव्युवाच । ब्रह्मन्किमर्थं भवता स्तुताहमवधारय । उच्यतां यदि धृष्योसि तच्छीघ्रं पुरतो मम

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଭଲଭାବେ ଅବଧାରଣ କର; ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲ? ଯଦି ସାହସ ଅଛି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀଘ୍ର କହ।

Verse 19

प्रत्यक्षमपि जातायां सिद्धिः कार्यस्य निश्चिता । तस्मात्त्वं वांछितं ब्रूहि या करिष्यामि भाविता

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର ତାହା କହ—ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମୁଁ ତାହା କରିବି।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । शृणु देवि महेशानि कृपां कृत्वा ममोपरि । मनोरथस्थं सर्वज्ञे प्रवदामि त्वदाज्ञया

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ହେ ମହେଶାନୀ, ମୋପରେ କୃପା କରି ଶୁଣ। ହେ ସର୍ବଜ୍ଞେ, ମୋ ମନୋରଥରେ ଅବସ୍ଥିତ କଥାକୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 21

यः पतिस्तव देवेशि ललाटान्मेऽभवत्पुरा । शिवो रुद्राख्यया योगी स वै कैलासमास्थितः

ହେ ଦେବେଶୀ! ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତୁମ ପତି ହେଲେ—ମୋ ଲଲାଟରୁ ଶିବରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ, ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ—ସେଇ ଏବେ କୈଲାସ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 22

तपश्चरति भूतेश एक एवाविकल्पकः । अपत्नीको निर्विकारो न द्वितीयां समीहते

ଭୂତେଶ (ଭଗବାନ ଶିବ) ଏକାକୀ, ଅନ୍ତରେ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ-ଭେଦ ବିନା ତପ କରନ୍ତି। ପତ୍ନୀହୀନ ଓ ନିର୍ବିକାର ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସାଥୀକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 23

तं मोहय यथा चान्यां द्वितीयां सति वीक्षते । त्वदृते तस्य नो काचिद्भविष्यति मनोहरा

ତାକୁ ଏମିତି ମୋହିତ କର, ଯେ ସତୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୋହରା ସ୍ତ୍ରୀ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 24

तस्मात्त्वमेव रूपेण भवस्व हरमोहिनी । सुता भूत्वा च दक्षस्य रुद्रपत्नी शिवे भव

ଏହେତୁ ହରମୋହିନୀ! ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ସେଇ ରୂପକୁ ତୁମେ ଧାରଣ କର। ହେ ଶିବେ! ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉ।

Verse 25

यथा धृतशरीरा त्वं लक्ष्मीरूपेण केशवम् । आमोदयसि विश्वस्य हितायैतं तथा कुरु

ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପେ ଶରୀର ଧାରଣ କରି କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଯେପରି ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲ, ସେପରି ଜଗତ୍‌ହିତାର୍ଥେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି କର।

Verse 26

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वाऽनिंदद्वृषध्वजः । स कथं वनितां देवी स्वेच्छया संग्रहीष्यति

ମୋ ମନରେ କାନ୍ତାଭିଲାଷାର ଅତି ସାନ ଇଚ୍ଛା ଦେଖି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦୋଷ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ତାହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ଦେବ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ କିପରି କୌଣସି ଲୋକୀୟ ନାରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ?

Verse 27

हरे गृहीतकांते तु कथं सृष्टिश्शुभावहा । आद्यंतमध्ये चैतस्य हेतौ तस्मिन्विरागिणि

ହେ ହରି! ତୁମେ ତୁମ କାନ୍ତା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାବେଳେ, ଶୁଭବାହିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଚାଲିବ? ଯେତେବେଳେ ତାହାର କାରଣ, ଯିଏ ଆଦି-ଅନ୍ତ-ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ, ସେଇ ବିରାଗୀ (ଶିବ) ଅନାସକ୍ତ ରହିବେ।

Verse 28

इति चिंतापरो नाहं त्वदन्यं शरणं हितम् । कृच्छ्रवांस्तेन विश्वस्य हितायैतत्कुरुष्व मे

ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ମୁଁ, ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ହିତକର ଶରଣ ଦେଖୁନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯଦିଓ ଏହା କଷ୍ଟକର, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱହିତାର୍ଥେ ମୋ ପାଇଁ ଏହା କର।

Verse 29

न विष्णुस्तस्य मोहाय न लक्ष्मीर्न मनोभवः । न चाप्यहं जगन्मातर्नान्यस्त्वां कोपि वै विना

ହେ ଜଗନ୍ମାତା! ବିଷ୍ଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ମନୋଭବ (କାମ) କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 30

तस्मात्त्वं दक्षजा भूत्वा दिव्यरूपा महेश्वरी । तत्पत्नी भव मद्भक्त्या योगिनं मोहयेश्वरम्

ଏହେତୁ ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ! ଦିବ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଉ। ମୋର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହୋଇ, ହେ ଈଶ୍ୱରୀ, ସେହି ଯୋଗୀ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।

Verse 31

दक्षस्तपति देवेशि क्षीरोदोत्तरतीरगः । त्वामुद्दिश्य समाधाय मनस्त्वयि दृढव्रतः

ହେ ଦେବେଶୀ! ଦକ୍ଷ କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର ତଟରେ ତପ କରୁଛି। ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ହୋଇ ମନକୁ ସମାଧିରେ ନିବେଶ କରି କେବଳ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି॥

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सा चिंतामाप शिवा तदा । उवाच च स्वमनसि विस्मिता जगदम्बिका

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଶିବା ତେବେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ବିସ୍ମିତ ଜଗଦମ୍ବିକା ନିଜ ହୃଦୟରେ, ନିଜ ମନରେ କହିଲେ॥

Verse 33

देव्युवाच । अहो सुमहदाश्चर्यं वेदवक्तापि विश्वकृत् । महाज्ञानपरो भूत्वा विधाता किं वदत्ययम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ଅହୋ, ଏହା ଅତି ସୁମହାନ ଆଶ୍ଚର୍ୟ! ବେଦବକ୍ତା ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ମହାଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠିତ ବିଧାତା—ଏହି ସ୍ରଷ୍ଟା କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି?॥

Verse 34

विधेश्चेतसि संजातो महामोहोऽसुखावहः । यद्वरं निर्विकारं तं संमोहयितुमिच्छति

ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିତ୍ତରେ ଦୁଃଖଦାୟକ ମହାମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ନିର୍ବିକାର ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୋହିତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 35

हरमोहवरं मत्तस्समिच्छति विधिस्त्वयम् । को लाभोस्यात्र स विभुर्निर्मोहो निर्विकल्पकः

ତୁମେ କହୁଛ—ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ମୋଠାରୁ ହରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାର ବର ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ଲାଭ କ’ଣ? ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ମୋହରହିତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ।

Verse 36

परब्रह्माख्यो यश्शंभुर्निर्गुणो निर्विकारवान् । तस्याहं सर्वदा दासी तदाज्ञावशगा सदा

ପରବ୍ରହ୍ମ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ବିକାର ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ମୁଁ ସଦା ଦାସୀ; ସଦା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ରହେ।

Verse 37

स एव पूर्णरूपेण रुद्रनामाभवच्छिवः । भक्तोद्धारणहेतोर्हि स्वतंत्रः परमेश्वरः

ସେଇ ଶିବ ନିଜ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନ ପରମେଶ୍ୱର ଏପରି କଲେ।

Verse 38

हरेर्विधेश्च स स्वामी शिवान्न्यूनो न कर्हिचित् । योगादरो ह्यमायस्थो मायेशः परतः परः

ସେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ; ଶିବଠାରୁ ସେ କେବେ ବି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନ୍ୟୁନ ନୁହେଁ। ଯୋଗରେ ପରମ ଆଦରଯୁକ୍ତ, ମାୟାମୋହାତୀତ, ମାୟେଶ୍ୱର ଓ ପରାତ୍ପର ପରମ।

Verse 39

मत्वा तमात्मजं ब्रह्मा सामान्यसुरसंनिभम् । इच्छत्ययं मोहयितुमतोऽज्ञानविमोहितः

ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଦେବତା ସମାନ ମନେ କରି, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 40

न दद्यां चेद्वरं वेदनीतिर्भ्रष्टा भवेदिति । किं कुर्यां येन न विभुः क्रुद्धस्स्यान्मे महेश्वरः

ମୁଁ ଯଦି ବର ନ ଦେଉ, ତେବେ ବେଦବିହିତ ଧର୍ମନୀତି ଭଙ୍ଗ ହେବ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଯେପରି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ମହେଶ୍ୱର ମୋପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ନ ହୁଅନ୍ତି?

Verse 41

ब्रह्मो वाच । विचार्य्येत्थं महेशं तं सस्मार मनसा शिवा । प्रापानुज्ञां शिवस्याथोवाच दुर्गा च मां तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏପରି ବିଚାର କରି, ଶିବା (ସତୀ) ମନରେ ସେଇ ମହେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ଗା ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 42

दुर्गोवाच । यदुक्तं भवता ब्रह्मन् समस्तं सत्यमेव तत् । मदृते मोहयित्रीह शंकरस्य न विद्यते

ଦୁର୍ଗା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ। ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

हरेऽगृहीतदारे तु सृष्टिनैषा सनातनी । भविष्यतीति तत्सत्यं भवता प्रतिपादितम्

ହେ ହରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସନାତନ ସୃଷ୍ଟି ନିଜ ନିତ୍ୟ ଧାରାରେ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ‘ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ହେବ’ ବୋଲି ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ।

Verse 44

ममापि मोहने यन्नो विद्यतेस्य महाप्रभोः । त्वद्वाक्याद्विगुणो मेद्य प्रयत्नोऽभूत्स निर्भरः

ମୋର ନିଜ ମୋହରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ବାକ୍ୟରୁ ଆଜି ମୋର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଢତାରେ ଲାଗିଛି।

Verse 45

अहं तथा यतिष्यामि यथा दारपरिग्रहम् । हरः करिष्यति विधे स्वयमेव विमोहितः

ମୁଁ ଏମିତି ଯତ୍ନ କରିବି ଯେ ହର ସ୍ୱୟଂ ପତ୍ନୀ-ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ହେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା! ମୋର ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଏହା ନିଜେଇ କରିବେ।

Verse 46

सतीमूर्तिमहं धृत्वा तस्यैव वशवर्तिनी । भविष्यामि महाभागा लक्ष्मीर्विष्णोर्यथा प्रिया

ସତୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କରେଇ ବଶବର୍ତ୍ତିନୀ ହେବି, ହେ ମହାଭାଗ! ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସେପରି ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେବି।

Verse 47

यथा सोपि मयैवेय वशवर्ती सदा भवेत् । तथा यत्नं करिष्यामि तस्यैव कृपया विधे

ଯେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସଦା ମୋର ବଶରେ ରହିବେ, ସେପରି ମୁଁ ଯତ୍ନ କରିବି—ତାଙ୍କର ନିଜ କୃପାରେ, ହେ ବିଧେ (ବ୍ରହ୍ମା)।

Verse 48

उत्पन्ना दक्षजायायां सतीरूपेण शंकरम् । अहं सभाजयिष्यामि लीलया तं पितामह

ଦକ୍ଷଙ୍କ ପତ୍ନୀରୁ ସତୀରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ମୁଁ ଲୀଳାଭାବେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବି; ହେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାରେ ଆପଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ହେବ।

Verse 49

यथान्यजंतुरवनौ वर्तते वनितावशे । मद्भक्त्या स हरो वामावशवर्ती भविष्यति

ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଜୀବ ନାରୀର ବଶରେ ରହେ, ସେପରି ମୋର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେହି ହର (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ମୋର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହେବେ।

Verse 50

ब्रह्मोवाच । मह्यमित्थं समाभाष्य शिवा सा जगदम्बिका । वीक्ष्यमाणा मया तात तत्रैवांतर्दधे ततः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହିପରି ମୋ ସହ ସମ୍ୟକ୍ କଥା କହି ସେଇ ଶିବା, ଜଗଦମ୍ବିକା; ହେ ତାତ! ମୋ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 51

तस्यामंतर्हितायां तु सोहं लोकपितामहः । अगमं यत्र स्वसुतास्तेभ्यस्सर्वमवर्णयम्

ସେ (ସତୀ) ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ମୁଁ—ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା—ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲି ଏବଂ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।