स्वप्नवर्णनपूर्वकं संक्षेपशिवचरितवर्णनम् / Dream-Portents and a Concise Account of Śiva’s Career

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात त्वया शैववर प्राज्ञाद्भुता कथा । वर्णिता करुणां कृत्वा प्रीतिर्मे वर्द्धिताधिकम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ହେ ତାତ! କରୁଣା କରି ଆପଣ ଶୈବ-ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଏହା ଶୁଣି ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମମୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।

Verse 2

विधे गते स्वकं धाम मयि वै दिव्यदर्शगे । ततः किमभवत्तात कृपया तद्वदाधुना

ହେ ବିଧେ! ଆପଣ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲାପରେ ଏବଂ ମୋତେ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ ମିଳିଲାପରେ, ତା’ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, ତାତ? କୃପାକରି ଏବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । गते त्वयि मुने स्वर्गे कियत्काले गते सति । मेना प्राप्येकदा शैलनिकटं प्रणनाम सा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିବା ପରେ କିଛି ସମୟ ବିତିଗଲା। ତାପରେ ମେନା ଏକଥର ପର୍ବତ ନିକଟକୁ ଆସି ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 4

स्थित्वा सविनयम्प्राह स्वनाथं गिरिकामिनी । तत्र शैलाधिनाथं सा प्राणप्रियसुता सती

ସେଇ ଗିରିକାମିନୀ ବିନୟସହ ଦାଁଡ଼ି ନିଜ ନାଥଙ୍କୁ କହିଲା। ସେଠାରେ ସତୀ—ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ କନ୍ୟା—ପର୍ବତାଧିନାଥଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 5

मेनोवाच । मुनिवाक्यं न बुद्धं मे सम्यङ् नारीस्वभावतः । विवाहं कुरु कन्यायास्सुन्दरेण वरेण ह

ମେନା କହିଲେ—ନାରୀସ୍ୱଭାବ ହେତୁ ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ କନ୍ୟାର ବିବାହ ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୋଗ୍ୟ ସଦ୍ବର ସହ କରାନ୍ତୁ।

Verse 6

सर्वथा हि भवेत्तत्रोद्वाहोऽपूर्वसुखावहः । वरश्च गिरिजायास्तु सुलक्षणकुलोद्भवः

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସେଠାରେ ସେଇ ବିବାହ ନିଶ୍ଚୟ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଦେବ। ଗିରିଜାଙ୍କର ବର ମଧ୍ୟ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳଜନ୍ମା ହେବ।

Verse 7

प्राणप्रिया सुता मे हि सुखिता स्याद्यथा प्रिय । सद्वरं प्राप्य सुप्रीता तथा कुरु नमोऽस्तु ते

ହେ ପ୍ରିୟ, ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଯେପରି ସୁଖୀ ହେବ, ସେପରି କରନ୍ତୁ। ସଦ୍ବରକୁ ପାଇ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्रुमुखी मेना पत्यंघ्र्योः पतिता तदा । तामुत्थाप्य गिरिः प्राह यथावत्प्रज्ञसत्तमः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ଅଶ୍ରୁଭିଜା ମୁହଁ ଥିବା ମେନା ସେତେବେଳେ ପତିଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାକୁ ଉଠାଇ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ) ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 9

हिमालय उवाच । शृणु त्वं मेनके देवि यथार्थं वच्मि तत्त्वतः । भ्रमं त्यज मुनेर्वाक्यं वितथं न कदाचन

ହିମାଳୟ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ ମେନକେ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଯଥାର୍ଥ କଥା କହୁଛି। ଭ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କର; ମୁନିଙ୍କ ବାକ୍ୟ କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।

Verse 10

यदि स्नेहः सुतायास्ते सुतां शिक्षय सादरम् । तपः कुर्याच्छंकरस्य सा भक्त्या स्थिरचेतसा

ଯଦି ତୁମର କନ୍ୟା ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଅଛି, ତେବେ ସାଦରେ କନ୍ୟାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ—ସେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତେ ଭକ୍ତିସହ ଶଙ୍କରଙ୍କ ତପସ୍ୟା-ଉପାସନା କରୁ।

Verse 11

चेत्प्रसन्नः शिवः काल्याः पाणिं गृह्णाति मेनके । सर्वं भूयाच्छुभं नश्येन्नारदोक्तममंगलम्

ହେ ମେନକେ, ଯଦି ଶିବ କାଳୀ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସବୁ ଶୁଭ ହେବ; ନାରଦ କହିଥିବା ଅମଙ୍ଗଳ ନଶିବ।

Verse 12

अमंगलानि सर्वाणि मंगलानि सदाशिवे । तस्मात्सुतां शिवप्राप्त्यै तपसे शिक्षय द्रुतम्

ସଦାଶିବରେ ସମସ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ବସେ। ତେଣୁ ଶିବପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ତୋର କନ୍ୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य गिरेर्वाक्यं मेना प्रीततराऽभवत् । सुतोपकंठमगमदुपदेष्टुं तदोरुचिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହିମାଳୟଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମେନା ଆହୁରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ସେଇ ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 14

सुताङ्गं सुकुमारं हि दृष्ट्वातीवाथ मेनका । विव्यथे नेत्रयुग्मे चाश्रुपूर्णेऽभवतां द्रुतम्

କନ୍ୟାର କୋମଳ ସୁକୁମାର ଦେହ ଦେଖି ମେନକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚଳିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ନେତ୍ର ବେଦନାରେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

अथ सा कालिका देवी सर्वज्ञा परमेश्वरी । उवाच जननीं सद्यः समाश्वास्य पुनः पुनः

ତେବେ ସର୍ବଜ୍ଞା ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ କାଳିକା ଜନନୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସତ୍ୱର କହିଲେ।

Verse 17

पार्वत्युवाच । मातश्शृणु महाप्राज्ञेऽद्यतने ऽजमुहूर्तके । रात्रौ दृष्टो मया स्वप्नस्तं वदामि कृपां कुरु

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ମାତଃ, ଶୁଣ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ! ଆଜି ଅଜମୁହୂର୍ତ୍ତେ, ରାତିରେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି; ତାହା କହୁଛି, କୃପା କର।

Verse 18

विप्रश्चैव तपस्वी मां सदयः प्रीतिपूर्वकम् । उपादिदेश सुतपः कर्तुं मातश्शिवस्य वै

ମାତଃ, ସେଇ ଦୟାଳୁ ତପସ୍ୱୀ ବିପ୍ର ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—ଶିବପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଘୋର ତପ କରିବାକୁ।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनका शीघ्रं पतिमाहूय तत्र च । तत्स्वप्नं कथयामास सुता दृष्टमशेषतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ମେନକା ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ କନ୍ୟା ଦେଖିଥିବା ସମଗ୍ର ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସବିସ୍ତାରେ କହିଲେ।

Verse 20

सुतास्वप्नमथाकर्ण्य मेनकातो गिरीश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रियां सम्बोधयन्गिरा

ମେନକାଙ୍କ ଠାରୁ କନ୍ୟାର ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ନେହମୟ ବାଣୀରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 21

गिरीश्वर उवाच । हे प्रियेऽपररात्रान्ते स्वप्नो दृष्टो मयापि हि । तं शृणु त्वं महाप्रीत्या वच्म्यहं तं समादरात्

ଗିରୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟେ, ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି। ତୁମେ ମହାପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ; ମୁଁ ତାହାକୁ ସମାଦରରେ କହୁଛି।

Verse 22

एकस्तपस्वी परमो नारदोक्तवरां गधृक् । पुरोपकंठं सुप्रीत्या तपः कर्तुं समागतः

ନାରଦ କହିଥିବା ବର ପାଇଥିବା ଏକ ପରମ ତପସ୍ବୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ନଗରର ଉପକଣ୍ଠକୁ ତପ କରିବା ପାଇଁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 23

गृहीत्वा स्वसुतां तत्रागमं प्रीततरोप्यहम् । मया ज्ञातस्स वै शम्भुर्नारदो क्तवरः प्रभुः

ସେଠାରୁ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ମୁଁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଲି। ତେବେ ଜାଣିଲି—ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ; ସେଇ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ହିଁ ପରମ ପ୍ରଭୁ।

Verse 24

सेवार्थं तस्य तनयामुपदिश्य तपस्विनः तं । वै प्रार्थितवांस्तस्यां न तदांगीचकार सः

ସେବାର ନିମିତ୍ତେ ସେଇ ତପସ୍ବୀ ତାକୁ ସେ ଋଷିଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ସୁପାରିଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ବରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ସେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

अभूद्विवादस्तुमहान्सांख्यवेदान्तसंमतः । ततस्तदाज्ञया तत्र संस्थितासीत्सुता मम

ତାପରେ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ବେଦାନ୍ତ—ଦୁହେଁ ସମ୍ମତ ହେବା ପରି ତର୍କସହିତ ଏକ ମହା ବିବାଦ ହେଲା। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋ କନ୍ୟା ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 26

निधाय हृदि तं कामं सिषेवे भक्तितश्च सा । इति दृष्टं मया स्वप्नं प्रोक्तवांस्ते वरानने

ସେଇ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି ସେ ଭକ୍ତିରେ ସେବା-ପୂଜା କଲା। ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ମୁଁ ଯେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲି, ସେହିଟି ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 27

ततो मेने कियत्कालं परीक्ष्यं तत्फलं प्रिये । योग्यमस्तीदमेवेह बुध्यस्व त्वं मम ध्रुवम्

ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, କିଛି ସମୟ ଭାବି ଓ ତାହାର ଫଳ ପରୀକ୍ଷା କରି ମୁଁ ନିଷ୍କର୍ଷ କଲି—‘ଏଠାରେ ଏହିଟି ହିଁ ସର୍ବଥା ଯୋଗ୍ୟ।’ ଏହାକୁ ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ବୁଝ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिराजश्च मेनका वै मुनीश्वर । सन्तस्थतुः परीक्षन्तीं तत्फलं शुद्धचेतसौ

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏପରି କହି ଗିରିରାଜ ହିମବାନ ଓ ମେନକା ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପରୀକ୍ଷାର ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 29

इत्थम्व्यतीतेऽल्पदिने परमेशः सतां गतिः । सतीविरहसुव्यग्रो भ्रमन्सर्वत्र सूतिकृत्

ଏପରି ଅଳ୍ପଦିନ ଗତ ହେବା ସହିତ ସତ୍ୟଜନଙ୍କ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ସତୀ-ବିରହରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶୋକ-ବେଦନାରେ ନିମଜ୍ଜିତ କଲେ।

Verse 30

तत्राजगाम सुप्रीत्या कियद्गुणयुतः प्रभुः । तपः कर्तुं सतीप्रेमविरहाकुलमानसः

ତେବେ ପ୍ରଭୁ—ଯଥୋଚିତ ଦିବ୍ୟଗୁଣଯୁକ୍ତ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସତୀପ୍ରେମ-ବିରହରେ ଆକୁଳ ମନ ନେଇ ତପ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 31

तपश्चकार स्वं तत्र पार्वती सेवने रता । सखीभ्यां सहिता नित्यं प्रसन्नार्थमभूत्तदा

ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ତପ କଲେ, ସେବା-ଭକ୍ତିରେ ରତ ରହିଲେ। ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ଥାଇ, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ (ଶିବଙ୍କ) ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇବାକୁ ହିଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 32

विद्धोऽऽपि मार्गणैश्शम्भुर्विकृतिं नाप स प्रभुः । प्रेषितेन सुरैस्स्वात्ममोहनार्थं स्मरेण वै

ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କୌଣସି ବିକାର ହେଲା ନାହିଁ; କାରଣ ଦେବମାନେ ପଠାଇଥିବା ସ୍ମର ତାଙ୍କ ସ୍ୱାତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବ ସର୍ବଥା ଅଚଳ ରହିଲେ।

Verse 33

दग्ध्वा स्मरं च तत्रैव स्ववह्निनयनेन सः । स्मृत्वा मम वचः क्रुद्धो मह्यमन्तर्दधे ततः

ସେଠାରେ ହିଁ ସେ ନିଜ ନୟନର ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସ୍ମର (କାମଦେବ)କୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ; ପରେ ମୋର ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 34

ततः कालेन कियता विनाश्य गिरिजामदम् । प्रसादितस्सुतपसा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ମହାଦେବ ଗିରିଜାଙ୍କ ଅହଂକାର ନାଶ କଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱର କୃପାମୟ ହେଲେ।

Verse 35

लौकिकाचारमाश्रित्य रुद्रो विष्णुप्रसादितः । कालीं विवाहयामास ततोऽभूद्बहुमंगलम्

ଲୋକାଚାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ରୁଦ୍ର କାଳୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ତାହାରୁ ବହୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଲା।

Verse 36

इत्येतत्कथितं तात समासाच्चरितं विभोः । शंकरस्य परं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमि च्छसि

ହେ ବତ୍ସ, ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି | ଆପଣ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି?