पार्वतीबाल्यलीलावर्णनम् — Description of Pārvatī’s Childhood/Birth Festivities

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततो मेना पुरस्सा वै सुता भूत्वा महाद्युतिः । चकार रोदनं तत्र लौकिकीं गतिमाश्रिता

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ମେନାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ମହାଦ୍ୟୁତିମତୀ କନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ) ପୁଣି ଶିଶୁକନ୍ୟା ପରି ହେଲେ। ଲୋକରୀତି ଅନୁସରି ସେଠାରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 2

अरिष्टशय्यां परितस्सद्विसारिसुतेजसा । निशीथदीपा विहतत्विष आसन्नरं मुने

ହେ ମୁନେ, ସେଇ ଅରିଷ୍ଟଶୟ୍ୟାର ଚାରିପାଖେ କ୍ରୂର ଓ ବୈରୀ ତେଜ ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲା। ନିଶୀଥର ଦୀପମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର କାନ୍ତିରେ ହତପ୍ରଭ ହୋଇ ନିକଟେ ମନ୍ଦ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।

Verse 3

श्रुत्वा तद्रोदनं रम्यं गृहस्थास्सर्वयोषितः । जहृषुस्सम्भ्रमात्तत्रागताः प्रीतिपुरस्सराः

ସେଇ ରମ୍ୟ ରୋଦନ ଶୁଣି ଗୃହର ସମସ୍ତ ନାରୀ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଉତ୍ସୁକତାରେ ସମ୍ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ଆନନ୍ଦ ଯେନେ ଅଗ୍ରଗାମୀ।

Verse 4

तच्छुद्धान्तचरः शीघ्रं शशंस भूभृते तदा । पार्वतीजन्म सुखदं देवकार्यकरं शुभम्

ତେବେ ଅନ୍ତଃପୁରଚର ଶୀଘ୍ରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା—ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶୁଭ, ସୁଖଦ ଏବଂ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧକ।

Verse 5

तच्छुद्धान्तचरायाशु पुत्रीजन्म सुशंसते । सितातपत्रं नादेयमासीत्तस्य महीभृतः

ଅନ୍ତଃପୁରେ ଚରୁଥିବା ସେଇ ସେବିକା ଶୀଘ୍ରେ କନ୍ୟାଜନ୍ମର ଶୁଭସମ୍ବାଦ ଘୋଷଣା କଲା; ସେଇ ଭୂପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱେତ ରାଜଛତ୍ର ଯେନେ ଆଉ ଗ୍ରହଣୀୟ ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 6

गतस्तत्र गिरिः प्रीत्या सपुरोहितसद्विजः । ददर्श तनयां तान्तु शोभमानां सुभाससा

ତାପରେ ପର୍ବତରାଜ ହିମାଳୟ ପ୍ରୀତିରେ, ପୁରୋହିତ ଓ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ଶୁଭ ଭାସାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीबाल्यलीलावर्णनंनाम सप्तमो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ “ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳାବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 8

सर्वे च मुमुदुस्तत्र पौराश्च पुरुषाः स्त्रियः । तदोत्सवो महानासीन्नेदुर्वाद्यानि भूरिशः

ସେଠାରେ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତେ—ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ—ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଇ ଉତ୍ସବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ ବହୁ ବାଦ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ନିନାଦିତ ହେଲା।

Verse 9

बभूव मंगलं गानं ननृतुर्वारयोषितः । दानं ददौ द्विजातिभ्यो जातकर्मविधाय च

ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତ ହେଲା ଏବଂ ବାର-ଯୋଷିତମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ପରେ ବିଧିମତେ ଜାତକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଗଲା।

Verse 10

अथ द्वारं समागत्य चकार सुमहोत्सवम् । हिमाचलः प्रसन्नात्मा भिक्षुभ्यो द्रविणन्ददौ

ତାପରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହିମାଚଳ ଅତିମହାନ ଉତ୍ସବ କଲେ ଏବଂ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 11

अथो मुहूर्त्ते सुमते हिमवान्मुनिभिः सह । नामाऽकरोत्सुतायास्तु कालीत्यादि सुखप्रदम्

ତାପରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୁମତି ହିମବାନ୍ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ କନ୍ୟାର ନାମକରଣ କରି ‘କାଳୀ’ ଆଦି ଇହ-ପର ସୁଖଦାୟକ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 12

दानं ददौ तदा प्रीत्या द्विजेभ्यो बहु सादरम् । उत्सवं कारयामास विविधं गानपूर्व्वकम्

ତେବେ ସେ ଆନନ୍ଦପୂର୍ବକ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ। ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗାନ ସହିତ ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରାଇଲେ।

Verse 13

इत्थं कृत्वोत्सवं भूरि कालीं पश्यन्मुहुर्मुहुः । लेभे मुदं सपत्नीको बहुपुत्रोऽपि भूधरः

ଏଭଳି ବହୁତ ଉତ୍ସବ କରି, ପତ୍ନୀସହିତ ଭୂଧର—ଯଦିଓ ବହୁ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—କାଳୀଙ୍କୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଦେଖି ପରମ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ।

Verse 14

तत्र सा ववृधे देवी गिरिराजगृहे शिवा । गंगेव वर्षासमये शरदीवाथ चन्द्रिका

ସେଠାରେ ଗିରିରାଜଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେବୀ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ବଢ଼ି ଫୁଲିଲେ—ବର୍ଷାକାଳରେ ଗଙ୍ଗା ପରି, ଏବଂ ଶରତ୍କାଳରେ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି।

Verse 15

एवं सा कालिका देवी चार्वङ्गी चारुदर्शना । दध्रे चानुदिनं रम्यां चन्द्रबिम्बकलामिव

ଏଭଳି ସେ କାଳିକା ଦେବୀ—ଚାରୁଅଙ୍ଗୀ, ଚାରୁଦର୍ଶନା—ପ୍ରତିଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବର କଳା ପରି ରମ୍ୟ କାନ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 16

कुलोचितेन नाम्ना तां पार्वतीत्याजुहावहा । बन्धुप्रियां बन्धुजनः सौशील्यगुणसंयुताम्

କୁଳାଚାର ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ “ପାର୍ବତୀ” ନାମରେ ଡାକିଲେ। ସୌଶୀଳ୍ୟ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ ହେଲେ, ଏବଂ କୁଳଜନ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷିଲେ।

Verse 17

उमेति मात्रा तपसे निषिद्धा कालिका च सा । पश्चादुमाख्यां सुमुखी जगाम भुवने मुने

ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କ ମା ‘ଉମେ (କନ୍ୟା, କରନି)’ ବୋଲି କହି ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରୁ ନିଷେଧ କଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ‘କାଳିକା’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ପରେ ସେଇ ସୁମୁଖୀ ଦେବୀ ଜଗତରେ ‘ଉମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 18

दृष्टिः पुत्रवतोऽप्यद्रेस्तस्मिंस्तृप्तिं जगाम न । अपत्ये पार्वतीत्याख्ये सर्वसौभाग्य संयुते

ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ)ଙ୍କ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସର୍ବସୌଭାଗ୍ୟସଂଯୁକ୍ତ ‘ପାର୍ବତୀ’ ନାମକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ପରିତୃପ୍ତ ହେଲା।

Verse 19

मधोरनन्तपुष्पस्य चूते हि भ्रमरावलिः । विशेषसंगा भवति सहकारे मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ମଧୁର ଅନନ୍ତ ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆମ୍ବ ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରମାଳା ବିଶେଷ ଅନୁରାଗରେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ—ତାହାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାର ଆକର୍ଷଣରୁ।

Verse 20

पूतो विभूषितश्चापि स बभूव तया गिरिः । संस्कारवत्येव गिरा मनीषीव हिमालयः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପର୍ବତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଲା, ବିଭୂଷିତ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ହିମାଳୟ ଯେନେ ସଂସ୍କାରବତୀ ବାଣୀରେ ସଂସ୍କୃତ—ବିବେକଦୀପ୍ତ ମନୀଷୀ ପରି—ଦିଶିଲେ।

Verse 21

प्रभामहत्या शिखयेव दीपो भुवनस्य च । त्रिमार्गयेव सन्मार्गस्तद्वद्गिरिजया गिरिः

ଯେପରି ଦୀପ ନିଜ ଶିଖାର ମହାପ୍ରଭାରେ ଭୁବନକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଏବଂ ତ୍ରିମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ମାର୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ଦ୍ୱାରା ସେହି ଗିରି ମହିମାମୟ ହେଲା।

Verse 22

कन्दुकैः कृत्रिमैः पुत्रैस्सखीमध्यगता च सा । गंगासैकतवेदीभिर्बाल्ये रेमे मुहुर्मुहुः

ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସେ ଶୈଶବରେ ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦ କଲା—କନ୍ଦୁକ ଓ କୃତ୍ରିମ ଖେଳନାରେ ଖେଳି, ଗଙ୍ଗାବାଳୁକାରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ବେଦୀ ଗଢ଼ୁଥିଲା।

Verse 23

अथ देवी शिवा सा चोपदेशसमये मुने । पपाठ विद्यात्सुप्रीत्या यतचित्ता च सद्गुरोः

ହେ ମୁନେ, ଉପଦେଶ ସମୟରେ ଦେବୀ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଅତି ପ୍ରୀତିରେ ବିଦ୍ୟା ପାଠ କଲେ; ମନକୁ ସଂଯମ କରି ସଦ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦିତ ରହିଲେ।

Verse 24

प्राक्तना जन्मविद्यास्तां शरदीव प्रपेदिरे । हंसालिस्स्वर्णदी नक्तमात्मभासो महौषधिम्

ଶରଦ୍ ଋତୁ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ନିର୍ମଳ କରେ, ସେପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମର ବିଦ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଦୀରେ ହଂସମାଳା ପରି, ସେମାନେ ରାତିରେ ଆତ୍ମଦୀପ୍ତ ହୋଇ ମହୌଷଧି—ପରମ ଔଷଧ—ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 25

इत्थं सुवर्णिता लीला शिवायाः काचिदेव हि । अन्यलीलाम्प्रवक्ष्येऽहं शृणु त्वं प्रेमतो मुने

ଏହିପରି ଶିବାଙ୍କ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଲୀଳା କହିବି—ହେ ମୁନେ, ପ୍ରେମରେ ଶୁଣ।