प्रस्थान-विरह-विलापः (Departure and Lament in Separation)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଶିଖାଇ, ମେନାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଦେବୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା/ପ୍ରସ୍ଥାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଏ। ସମସ୍ତେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ବିରହ ହେଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ କାନ୍ଦ, ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ କରୁଣ ବିଲାପ ହୁଏ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ନିଜ ବିଲାପ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶୋକ ସବୁଠି ପ୍ରସାରିତ—ଶୈଳପ୍ରିୟା/ଶିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବପତ୍ନୀମାନେ ମୂର୍ଛିତ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ନାରୀ କାନ୍ଦନ୍ତି, ଏବଂ ଯୋଗୀଶ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଅଶ୍ରୁ ପାତ କରନ୍ତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ହିମାଳୟ ପୁତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଧରି ‘କେଉଁଠିକି ଯାଉଛ?’ ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରି ମୋହ-ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ନ୍ତି। ପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କରୁଣାମୟ ପୁରୋହିତ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। ପାର୍ବତୀ ମାତା-ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାମାୟା ହୋଇ ଲୋକାଚାର ଅନୁସାରେ ପୁନଃପୁନଃ ରୋଦନ କରୁଥିବା ପୁରାଣୀୟ ରୀତି ଦେଖାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ सा ब्राह्मणी देव्यै शिक्षयित्वा व्रतञ्च तत् । प्रोवाच मेनामामन्त्र्य यात्रामस्याश्च कारय
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେହି ବ୍ରତ ଶିଖାଇ, ମେନାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲା; ଏବଂ ବିଦାୟ ନେଇ ଦେବୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା-ପ୍ରସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା।
Verse 2
तथास्त्विति च सम्प्रोच्य प्रेमवश्या बभूव सा । धृतिन्धृत्वाहूय कालीं विश्लेषविरहा कुला
“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ପ୍ରେମବଶ ହେଲା। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି କାଳୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା; କୁଳବଧୂ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିୟୋଗ-ବିରହରେ ପୀଡିତ ହେଲା।
Verse 3
समाप्तोऽयं तृतीयः पार्वतीखण्डः
ଏହିପରି ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ତୃତୀୟ ‘ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡ’ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 4
शैलप्रिया शिवा चापि मूर्च्छामाप शुचार्दिता । मूर्च्छाम्प्रापुर्देवपत्न्यः पार्वत्या रोदनेन च
ଶୋକରେ ଆର୍ଦ୍ର ଶୈଳପ୍ରିୟା ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ମୂର୍ଛା ପାଇଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ରୋଦନରେ ଦେବପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 5
सर्वाश्च रुरुदुर्नार्य्यस्सर्वमासीदचेतनम् । स्वयं रुरोद योगीशो गच्छन्कोन्य परः प्रभुः
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ସବୁକିଛି ଯେନ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲା। ଯାଉଥିବାବେଳେ ସ୍ୱୟଂ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ—ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପରମ ପ୍ରଭୁ?
Verse 6
एतस्मिन्नन्तरे शीघ्रमाजगाम हिमालयः । ससर्वतनयस्तत्र सचिवैश्च द्विजैः परैः
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହିମାଳୟ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ନିଜ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ସଚିବମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ।
Verse 7
स्वयं रुरोद मोहेन वत्सां कृत्वा स्ववक्षसि । क्व यासीत्येवमुच्चार्य शून्यं कृत्वा मुहुर्मुहुः
ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନିଜେ ରୋଇପଡ଼ିଲା, ବଛୁଆକୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଚାପିଧରି। “କେଉଁଠି ଗଲୁ?” ବୋଲି ଏଭଳି ଡାକି ଡାକି ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲା।
Verse 8
ततः पुरोहितो विप्रैरध्यात्मविद्यया सुखम् । सर्वान्प्रबोधयामास कृपया ज्ञानवत्तरः
ତାପରେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ପୁରୋହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ, କୃପାବଶେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖପୂର୍ବକ ପ୍ରବୋଧନ କରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
Verse 9
ननाम पार्वती भक्त्या मातरम्पितरं गुरुम् । महामाया भवाचाराद्रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः
ପାର୍ବତୀ ଭକ୍ତିରେ ନିଜ ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ଭବାଚାରର (ସାଂସାରିକ ଆସକ୍ତିର) ପ୍ରଭାବରେ ମହାମାୟା ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ରୋଇଉଠିଲେ।
Verse 10
पार्वत्या रोदनेनैव रुरुदुस्सर्वयोषितः । नितरां जननी मेना यामयो भ्रातरस्तथा
ପାର୍ବତୀର ରୋଦନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଇପଡ଼ିଲେ। ଜନନୀ ମେନା ତ ଅଧିକ ଭାବେ ବିଲାପ କଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଯାମଜ—ଯମଜ ଭ୍ରାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଇଲେ।
Verse 11
पुनः पुनः शिवामाता यामयोऽन्याश्च योषितः । भ्रातरो जनकः प्रेम्णा रुरुदुर्बद्धसौहृदाः
ପୁନଃ ପୁନଃ ଶିବାଙ୍କ ମାତା, ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ପିତା ମଧ୍ୟ ଗାଢ଼ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ପ୍ରେମବଶେ କାନ୍ଦିଲେ।
Verse 12
तदा विप्राः समागत्य बोधयामासुरादरात् । लग्नन्निवेदयामासुर्यात्रायास्सुखदम्परम्
ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆଦରସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସୂଚନା ଦେଲେ। ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପରମ ସୁଖଦ ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
Verse 13
ततो हिमालयो मेनां धृत्वा धैर्य्यम्विवेकतः । शिबिकामानयामास शिवारोहणहेतवे
ତାପରେ ହିମାଳୟ ବିବେକସହିତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ମେନାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ବିବାହଯାତ୍ରାରେ ଆରୋହଣ କରିବା ପାଇଁ ଶିବିକା ଆଣିବାକୁ କହିଲେ।
Verse 14
शिवामारोहयामासुस्तत्र विप्राङ्गनाश्च ताम् । आशिषम्प्रददुस्सर्वाः पिता माता द्विजास्तथा
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ଆରୋହଣ କରାଇଲେ। ପରେ ପିତା, ମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
Verse 15
महाराज्ञ्युपचारांश्च ददौ मेना गिरिस्तथा । नानाद्रव्यसमूहं च परेषान्दुर्लभं शुभम्
ମେନା ଏବଂ ସେହିପରି ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ ମହାରାଣୀଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପଚାର, ସତ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ଶୁଭ, ବହୁପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟସମୂହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 16
शिवा नत्वा गुरून्सर्वाञ् जनकं जननीन्तथा । द्विजान्पुरोहितं यामीस्त्रीस्तथान्या ययौ मुने
ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ସମସ୍ତ ଗୁରୁଜନ ଓ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ପିତା‑ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିଜ, କୁଳପୁରୋହିତ ଓ ଗୃହର ପୂଜ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ହେ ମୁନି, ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 17
हिमाचलोऽपि ससुतोऽगच्छत्स्नेहवशी बुधः । प्राप्तस्तत्र प्रभुर्यत्र सामरः प्रीतिमावहन्
ହିମାଚଳ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହବଶ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ନିଜ କନ୍ୟା ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦ ଓ କୃପା ଦେଇ ବିରାଜିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 18
प्रीत्याभिरेभिरे सर्वे महोत्सवपुर स्सरम् । प्रभुम्प्रणेमुस्ते भक्त्या प्रशंसन्तोऽविशन्पुरीम्
ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହୋତ୍ସବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କରି ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 19
जातिस्मरां स्मारयामि नित्यं स्मरसि चेद्वद । लीलया त्वाञ्च देवेशि सदा प्राणप्रिया मम
ମୁଁ ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ସ୍ମାରଣ କରାଏ; ଯଦି ସ୍ମରଣ ହୁଏ ତେବେ କହ। ହେ ଦେବେଶୀ, ଲୀଳାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରେ—ତୁମେ ସଦା ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य स्वनाथस्याथ पार्वती । शङ्करस्य प्रिया नित्यं सस्मितोवाच सा सती
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ନିଜ ସ୍ୱନାଥ ମହେଶଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିତ୍ୟ ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସତୀ ମନ୍ଦ ହସି ଉତ୍ତର କହିଲେ।
Verse 21
पार्वत्युवाच । सर्वं स्मरामि प्राणेश मौनी भूतो भवेति च । प्रस्तावोचितमद्याशु कार्यं कुरु नमोऽस्तु ते
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରାଣେଶ, ସବୁ ମୁଁ ସ୍ମରେ—ତୁମେ ମୌନ ହୋଇଥିଲା ଓ ‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏବେ ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
Verse 22
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रियावाक्यं सुधाधाराशतोपमम् । मुमुदेऽतीव विश्वेशो लौकिकाचारतत्परः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅମୃତର ଶତଧାରା ସମ ଏହି ପ୍ରିୟବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଲୋକାଚାରରେ ତତ୍ପର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର (ଶିବ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 23
शिवः सम्भृतसम्भारो नानावस्तुमनोहरम् । भोजयामास देवश्च नारायणपुरोगमान्
ଭଗବାନ ଶିବ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି, ନାନାପ୍ରକାର ମନୋହର ଭୋଜ୍ୟ ପରିବେଶନ କରି, ନାରାୟଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଗ୍ରଗାମୀ ଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
Verse 24
तथान्यान्निखिलान्प्रीत्या स्वविवाहसमागतान् । भोजयामास सुरसमन्नम्बहुविधम्प्रभुः
ସେହିପରି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ବିବାହରେ ସମାଗତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିସହ ଭୋଜନ କରାଇ, ବହୁପ୍ରକାର ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ନ ପରିବେଶନ କଲେ।
Verse 25
ततो भुक्त्वा च ते देवा नानारत्न विभूषिताः । सस्त्रीकास्सगणास्सर्वे प्रणेमुश्चंद्रशेखरम्
ତାପରେ ଭୋଜନ କରି, ନାନାରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ସେ ଦେବମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 26
संस्तुत्य वाग्भिरिष्टाभिः परिक्रम्य मुदान्विताः । प्रशंसन्तो विवाहञ्च स्वधामानि ययुस्ततः
ଇଷ୍ଟ ଓ ଯଥୋଚିତ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରି, ଆନନ୍ଦସହ ପରିକ୍ରମା କରି, ବିବାହକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେମାନେ ପରେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।
Verse 27
नारायणं मुने मां च प्रणनाम शिवस्स्वयम् । लौकिकाचारमाश्रित्य यथा विष्णुश्च कश्यपम्
ହେ ମୁନି, ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଲୋକାଚାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି—ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।
Verse 28
मयाश्लिष्याशिषन्दत्त्वा शिवस्य पुनरग्रतः । मत्वा वै तं परं ब्रह्म चक्रे च स्तुतिरुत्तमा
ମୁଁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ପୁନଃ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲି। ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ବନ୍ଧନାତୀତ ପରମ ପତି—ବୋଲି ଜାଣି ମୁଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି କଲି।
Verse 29
तमामन्त्र्य मया विष्णुस्साञ्जलिश्शिवयोर्मुदा । प्रशंसंस्तद्विवाहञ्च जगाम स्वालयम्परम्
ଏହିପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ପାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଆନନ୍ଦରେ କରଯୋଡ଼ି ଶିବ–ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିବାହକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିଜ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 30
शिवोऽपि स्वगिरौ तस्थौ पार्वत्या विहरन्मुदा । सर्वे गणास्सुखं प्रापुरतीव स्वभजञ्छिवौ
ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପର୍ବତରେ ରହି ପାର୍ବତୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ। ସମସ୍ତ ଗଣ ଅତ୍ୟଧିକ ସୁଖ ପାଇଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିବ–ପାର୍ବତୀ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
Verse 31
इत्येवङ्क थितस्तात शिवोद्वाहस्सुमंगलः । शोकघ्नो हर्षजनक आयुष्यो धनवर्द्धनः
ଏହିପରି, ହେ ପ୍ରିୟ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସୁମଙ୍ଗଳ ବିବାହ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହା ଶୋକ ନାଶ କରେ, ହର୍ଷ ଜନ୍ମାଏ, ଆୟୁ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରେ।
Verse 32
य इमं शृणुयान्नित्यं शुचिस्तद्गतमानसः । श्रावयेद्वाथ नियमाच्छिवलोकमवाप्नुयात्
ଯେ ଶୁଚି ହୋଇ ମନକୁ ଏଥିରେ ଲୀନ କରି ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ନିୟମରେ ପାଠ କରାଏ—ସେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 33
इदमाख्यानमाख्यातमद्भुतं मंगलायनम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିକୁ ବିନାଶ କରେ।
Verse 34
यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं पुत्रपौत्रकरम्परम् । सर्वकामप्रदं चेह भुक्तिदं मुक्तिदं सदा
ଏହା ଯଶ ଦେଇଥାଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ଆୟୁ ବଢ଼ାଏ। ପୁତ୍ର–ପୌତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପରମ୍ପରା ଦେଇ, ଏହି ଲୋକରେ ହିଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦାନ କରେ।
Verse 35
अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् । सर्वदुस्स्वप्नप्रशमनं बुद्धिप्रज्ञादिसाधनम्
ଏହା ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ଶମନ କରେ, ମହାଶାନ୍ତି ଦେଏ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ। ସମସ୍ତ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ନିବାରଣ କରି, ବୁଦ୍ଧି–ପ୍ରଜ୍ଞା ଆଦି ସାଧନର ଉପାୟ ହୁଏ।
Verse 36
शिवोत्सवेषु सर्वेषु पठितव्यम्प्रयत्नतः । शुभेप्सुभिर्जनैः प्रीत्या शिवसन्तोषकारणम्
ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ଏହାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଭ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଲୋକେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ପାଠ କରନ୍ତୁ—କାରଣ ଏହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ତୋଷର କାରଣ।
Verse 37
पठेत्प्रतिष्ठाकाले तु देवादीनां विशेषतः । शिवस्य सर्वकार्यस्य प्रारम्भे च सुप्रीतितः
ଦେବାଦିଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକାଳେ ବିଶେଷତଃ ଏହା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶ୍ରୀଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭରେ ଭକ୍ତିସହ ପାଠ କଲେ ଶିବ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 38
शृणुयाद्वा शुचिर्भूत्वा चरितं शिवयोश्शिवम् । सिध्यन्ति सर्वकार्याणि सत्यं सत्यं न संशयः
କିମ୍ବା ଶୁଚି ହୋଇ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚରିତ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 55
इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसंवादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवकैलासगमनवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବଙ୍କ କୈଲାସଗମନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
A pivotal departure/journey (yātrā) following the Devī’s vrata instruction, triggering separation-lament: Pārvatī, her family (Menā, Himālaya), devapatnīs, and even Śiva (as Yogīśa) display intense grief, after which a purohita consoles them through adhyātma-vidyā.
The episode dramatizes viraha as a spiritual catalyst: affect becomes a theological signal of Śakti’s movement in the world, while adhyātma-vidyā re-centers the community from emotional collapse to spiritual understanding—showing how māyā and grace operate together.
Pārvatī is explicitly framed as Mahāmāyā; Śiva appears as Yogīśa; Kālī is invoked/mentioned in the separation context; and the devapatnīs function as a collective devotional body responding to Śakti’s departure.