गोत्र-प्रवर-प्रश्नः तथा तिथ्यादि-कीर्तनं (Gotra–Pravara Inquiry and Proclamation of Auspicious Time)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्य्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्या दातुं प्रचक्रमे

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଗର୍ଗାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ହିମବାନ୍ ମେନା ସହିତ ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କ ବିବାହାର୍ଥ କନ୍ୟାଦାନର ଆୟୋଜନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 2

हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धांगमाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा वस्त्राभरणभूषिता

ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମେନା ହିମାଳୟଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ; ସେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 3

पाद्यादिभिस्ततः शैलः प्रहृष्टः स्वपुरोहितः । तं वंरं वरयामास वस्त्रचंदनभूषणैः

ତାପରେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ଶୈଳରାଜ (ହିମବାନ୍) ନିଜ ପୁରୋହିତ ସହିତ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସତ୍କାର କରି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଆଭୂଷଣରେ ସମର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 4

ततो हिमाद्रिणा प्रोक्ता द्विजास्तिथ्यादिकीर्तने । प्रयोगो भण्यतां तावदस्मिन्समय आगते

ତେବେ ହିମାଦ୍ରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ—“ଏବେ ଏହି ଅବସର ଆସିଛି; ଏହାର ଯଥାଯଥ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉ।”

Verse 5

तथेति चोक्त्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः । तिथ्यादिकीर्तनं चक्रुः प्रीत्या परमनिर्वृताः

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, କାଳଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ସେଇ ସର୍ବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ପରମ ତୃପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତିଥି ଆଦିକୁ ହର୍ଷରେ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 6

ततो हिमाचलः प्रीत्या शम्भुना प्रेरितो हृदा । सूती कृतः परेशेन विहसञ्शम्भुमब्रवीत्

ତେବେ ହିମାଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହେଲେ; ହୃଦୟରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ବକ୍ତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ହସି ହସି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 7

स्वगोत्रं कथ्यतां शम्भो प्रवरश्च कुलं तथा । नाम वेदं तथा शाखां मा कार्षीत्समयात्ययम्

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱଗୋତ୍ର, ପ୍ରବର ଓ କୁଳ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ନାମ, ବେଦ, ବେଦଶାଖା ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଳମ୍ବ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमाद्रेश्शङ्करस्तदा । सुमुखाविमुखः सद्योऽप्यशोच्यः शोच्यतां गतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହିମାଦ୍ରିରେ ଥିବା ଶଙ୍କର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସୁମୁଖାଠାରୁ ବିମୁଖ ହେଲେ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଶୋଚ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁହୂର୍ତ୍ତେ କରୁଣାର୍ହ, ଯେନ ଶୋକାକୁଳ, ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 9

एवंविधस्सुरवरैर्मुनिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्षगणसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशोऽकार्षीस्तु हास्यमथ तत्र स नारदत्वम्

ସେ ସମୟରେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁନି ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଯକ୍ଷ-ସିଦ୍ଧଗଣ ଭଗବାନ ମହେଶଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ତର, ମୌନମୁଖରେ ଦେଖିଲେ। ତେବେ ସେ ମନ୍ଦ ହାସ୍ୟ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନାରଦ ନାରଦତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 10

वीणामवादयस्त्वं हि ब्रह्मविज्ञोऽथ नारद । शिवेन प्रेरितस्तत्र मनसा शम्भुमानसः

ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଜ୍ଞ ନାରଦ! ସେଠାରେ ତୁମେ ବୀଣା ବାଜାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲ; ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ମନକୁ ଶମ୍ଭୁରେ ଲୀନ କରି।

Verse 11

तदा निवारितो धीमान्पर्वतेन्द्रेण वै हठात् । विष्णुना च मया देवैर्मुनिभिश्चाखिलैस्तथा

ତେବେ ସେ ଧୀମାନଙ୍କୁ ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ର ହଠାତ୍ ବଳପୂର୍ବକ ନିବାରଣ କଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ, ଦେବଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।

Verse 12

न निवृत्तोऽभवस्त्वं हि स यदा शङ्करेच्छया । इति प्रोक्तोऽद्रिणा तर्हि वीणां मा वादयाधुना

ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ପଛକୁ ହଟିଲ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହେଲା। ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ) ଏମିତି କହିଲେ ସେ କହିଲା—“ଏବେ ବୀଣା ବଜାଅ ନାହିଁ।”

Verse 13

सुनिषिद्धो हठात्तेन देवर्षे त्वं यदा बुध । प्रत्यवोचो गिरीशं तं सुसंस्मृत्य महेश्वरम्

ହେ ଦେବର୍ଷି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ! ସେ ଯେତେବେଳେ ହଠାତ୍ କଠୋରଭାବେ ତୁମକୁ ନିଷେଧ କଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମହେଶ୍ୱର ଗିରୀଶ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲ।

Verse 14

नारद उवाच । त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि च किञ्चन । वाच्ये महेशविषयेऽतीवासि त्वं बहिर्मुखः

ନାରଦ କହିଲେ—“ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋହରେ ପଡ଼ିଛ; କିଛିମାତ୍ର ଜାଣ ନାହିଁ। ମହେଶ ବିଷୟରେ କହିବାଯୋଗ୍ୟ କଥାରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବହିର୍ମୁଖ।”

Verse 15

त्वया पृष्ठो हरस्साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति । समयेऽस्मिंस्तदत्यन्तमुपहासकरं वचः

ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୋତ୍ର-କଥନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ; ଏ ସମୟରେ ଏପରି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପହାସଜନକ—କେବଳ ହସିବାଯୋଗ୍ୟ।

Verse 16

अस्य गोत्रं कुलं नाम नैव जानन्ति पर्वत । विष्णुब्रह्मादयोऽपीह परेषां का कथा स्मृता

ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର, କୁଳ ଓ ନାମ କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ କହିବା?

Verse 17

यस्यैकदिवसे शैल ब्रह्मकोटिर्लयं गता । स एव शङ्करस्तेद्य दृष्टः कालीतपोबलात

ହେ ଶୈଳ! ଯାହାଙ୍କ ଏକ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଲୟକୁ ଯାଆନ୍ତି—ସେଇ ଶଙ୍କର କାଳୀଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଆଜି ତୁମେ ଦର୍ଶନ କରିଛ।

Verse 18

अरूपोऽयं परब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः । निराकारो निर्विकारो मायाधीशः परात्परः

ଏହିଁ ଅରୂପ ପରବ୍ରହ୍ମ—ନିର୍ଗୁଣ, ପ୍ରକୃତିର ଅତୀତ। ନିରାକାର, ନିର୍ବିକାର, ମାୟାଧୀଶ, ପରାତ୍ପର।

Verse 19

अगोत्रकुलनामा हि स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः । तदिच्छया हि सगुणस्सुतनुर्बहुनामभृत्

ତାଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଗୋତ୍ର, କୁଳ କିମ୍ବା ସୀମିତ ନାମ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ତଥାପି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସଗୁଣ ହୋଇ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଧରନ୍ତି ଏବଂ ବହୁ ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 20

सुगोत्री गोत्रहीनश्च कुलहीनः कुलीनकः । पार्वतीतपसा सोऽद्य जामाता ते न संशयः

ସେ ସୁଗୋତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ, ଗୋତ୍ରହୀନ ମଧ୍ୟ; କୁଳହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କୁଳୀନ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ତପୋବଳରେ ସେଇ ଆଜି ତୁମ ଜାମାତା ହୋଇଛନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 21

लीलाविहारिणा तेन मोहितं च चराचरम् । नो जानाति शिवं कोऽपि प्राज्ञोऽपि गिरिसत्तम

ହେ ଗିରିସତ୍ତମ, ସେହି ଲୀଳାବିହାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋହିତ; ତେଣୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 22

लिंगाकृतेर्महेशस्य केन दृष्टं न मस्तकम् । विष्णुर्गत्वा हि पातालं तदेनं नापविस्मितः

ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରକଟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମସ୍ତକ (ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସୀମା) କିଏ ଦେଖିଛି? ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ପାତାଳକୁ ଯାଇ ଖୋଜିଲେ, ତଥାପି ସେ ତତ୍ତ୍ୱର ପାର ନ ପାଇଲେ, ଅନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 23

किंबहूक्त्या नगश्रेष्ठ शिवमाया दुरत्यया । तदधीनास्त्रयो लोका हरिब्रह्मादयोपि च

ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି, ହେ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶିବମାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରତ୍ୟୟ। ତାହାର ଅଧୀନ ତିନି ଲୋକ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 24

तस्मात्त्वया शिवा तात सुविचार्य प्रयत्नतः । न कर्तव्यो विमर्शोऽत्र त्वेवंविधवरे मनाक्

ଏହେତୁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ବିଷୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ ସୁବିଚାର କର। ଏଥିରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଧା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଏହି ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବର।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं मुने ज्ञानी शिवेच्छाकार्यकारकः । प्रत्यवोचः पुनस्तं वै शैलेद्रं हर्षयन्गिरा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶିବଇଚ୍ଛାର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ। ଏମିତି କହି ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା ଏବଂ ନିଜ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କଲା।

Verse 26

नारद उवाच । शृणु तात महाशैल शिवाजनक मद्वचः । तच्छ्रुत्वा तनयां देवीं देहि त्वं शंकराय हि

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ତାତ ମହାଶୈଳ, ହେ ଶିବାଜନକ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣି ତୁମ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦିଅ।

Verse 27

सगुणस्य महेशस्य लीलया रूप धारिणः । गोत्रं कुलं विजानीहि नादमेव हि केवलम्

ଜାଣି ରଖ—ଲୀଳାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସଗୁଣ ମହେଶଙ୍କର ଗୋତ୍ର କୁଳ କିଛି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ସାର ହେଉଛି କେବଳ ନାଦ।

Verse 28

शिवो नादमयः सत्त्यं नादश्शिवमयस्तथा । उभयोरन्तरं नास्ति नादस्य च शिवस्य च

ସତ୍ୟ ଯେ ଶିବ ନାଦମୟ, ଏବଂ ନାଦ ମଧ୍ୟ ଶିବମୟ। ନାଦ ଓ ଶିବ—ଏ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, କୌଣସି ଅନ୍ତର ନାହିଁ।

Verse 29

सृष्टौ प्रथमजत्वाद्धि लीलासगुणरूपिणः । शिवान्नादस्य शैलेन्द्र सर्वोत्कृष्टस्ततस्स हि

ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର, ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବାରୁ, ଶିବଙ୍କ ଲୀଳା-ସଗୁଣ ରୂପର ପ୍ରକାଶ ଏହି ନାଦ ସମସ୍ତରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 30

अतो हि वादिता वीणा प्रेरितेन मयाद्य वै । सर्वेश्वरेण मनसा शङ्करेण हिमालय

ଅତଏବ ହେ ହିମାଳୟ! ଆଜି ଏହି ବୀଣା ମୁଁ ବାଜାଇଲି; ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋ ମନ ପ୍ରେରିତ ହେଲା।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा तव मुने वचस्तत्तु गिरिश्वरः । हिमाद्रिस्तोषमापन्नो गतविस्मयमानसः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ତୁମ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଗିରୀଶ୍ୱର (ଶିବ) ଓ ହିମାଦ୍ରି ଉଭୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମନରୁ ବିସ୍ମୟ ଦୂର ହେଲା।

Verse 32

अथ विष्णुप्रभृतयस्सुराश्च मुनयस्तथा । साधुसाध्विति ते सर्वे प्रोचुर्विगतविस्मयाः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବଗଣ ଓ ମୁନିଗଣ—ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟରହିତ ହୋଇ—ଏକସ୍ୱରେ କହିଲେ, “ସାଧୁ! ସାଧୁ!”

Verse 33

महेश्वरस्य गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । सविस्मया महामोदान्विताः प्रोचुः परस्परम्

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଜାଣି ସମସ୍ତ ବିଚକ୍ଷଣ ଲୋକ ବିସ୍ମୟ ଓ ମହାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପରସ୍ପର କଥା କହିଲେ।

Verse 34

यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परतरो निजबोधरूपः । शर्वः स्वतन्त्रगतिकृत्परभावगम्यस्सोऽसौ त्रिलोकपतिरद्य च नस्सुदृष्टः

ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ବିଶାଳ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ଯିଏ ପରମରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ, ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ—ସେଇ ଶର୍ବ, ଯିଏ ସ୍ୱାଧୀନ ଗତିରେ ବିହରନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ପରମ ଅନ୍ତର୍ବୋଧରେ ଗମ୍ୟ; ସେଇ ତ୍ରିଲୋକପତି ଆଜି କୃପାକରି ଆମ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ।

Verse 35

अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवन्तं नगेश्वरम्

ତେବେ ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ-ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକସ୍ୱରେ ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 36

पर्वता ऊचुः । कन्यादाने स्थीयतां चाद्य शैलनाथोक्त्या किं कार्यनाशस्तवेव । सत्यं ब्रूमो नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मात्कन्या दीयतामीश्वराय

ପର୍ବତମାନେ କହିଲେ—“ଆଜି କନ୍ୟାଦାନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ଶୈଳନାଥ ଏମିତି କହିଲେ ବୋଲି ତୁମର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟନାଶ? ଆମେ ସତ୍ୟ କହୁଛୁ—ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ; ତେଣୁ କନ୍ୟାକୁ ଈଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦିଅ।”

Verse 37

ब्रह्मो वाच । तच्छुत्वा वचनं तेषां सुहृदां स हिमालयः । स्वकन्यादानमकरोच्छिवाय विधिनोदितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସୁହୃଦ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ହିମାଳୟ, ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟାଦାନ ବିବାହାର୍ଥ କଲେ।

Verse 38

इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर । भार्यार्थे परिगृह्णीष्व प्रसीद सकलेश्वर

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଏହି କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ଭାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ହେ ସକଲେଶ୍ୱର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 39

तस्मै रुद्राय महते मंत्रेणानेन दत्तवान् । हिमाचलो निजां कन्यां पार्वतीं त्रिजगत्प्रसूम्

ତାପରେ ହିମାଚଳ ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ତ୍ରିଜଗତର ଜନନୀ ପାର୍ବତୀ ନାମକ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 40

इत्थं शिवाकरं शैलं शिवहस्तेनिधाय च । मुमोदातीव मनसि तीर्णकाममहार्णवः

ଏଭଳି ଶିବହସ୍ତରେ ଶିବସ୍ପର୍ଶଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଶୈଳକୁ ରଖି, ସେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଯେପରି କାମମହାର୍ଣ୍ଣବ ତରିଗଲେ।

Verse 41

वेदमंत्रेण गिरिशो गिरिजाकरपङ्कजम् । जग्राह स्वकरेणाशु प्रसन्नः परमेश्वरः

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱର ଗିରିଶ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଗିରିଜାଙ୍କ କର-କମଳକୁ ନିଜ ହାତରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 42

क्षितिं संस्पृश्य कामस्य कोदादिति मनुं मुने । पपाठ शङ्करः प्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्

ହେ ମୁନେ, ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶଙ୍କର ପ୍ରୀତିରେ କାମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ‘କୋଦା…’ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ ଏବଂ ଲୌକିକ ଗତିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 43

महोत्सवो महानासीत्सर्वत्र प्रमुदावहः । बभूव जयसंरावो दिवि भूम्यन्तरिक्षके

ଏକ ମହା ମହୋତ୍ସବ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଆଣିଲା। ଦିବି, ଭୂମି ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ସବୁଠାରେ ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

Verse 44

साधुशब्दं नमः शब्दं चक्रुस्सर्वेऽति हर्षिताः । गंधर्वास्सुजगुः प्रीत्या ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ‘ସାଧୁ!’ ଓ ‘ନମଃ!’ ବୋଲି ଧ୍ୱନି କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରୀତିରେ ମଧୁର ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 45

हिमाचलस्य पौरा हि मुमुदु श्चाति चेतसि । मंगलं महदासीद्वै महोत्सवपुरस्सरम्

ହିମାଚଳର ପୌରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଇ ମହୋତ୍ସବର ପୂର୍ବଭାଗରେ ସେଠାରେ ମହାମଙ୍ଗଳ ହେଲା।

Verse 46

अहं विष्णुश्च शक्रश्च निर्जरा मुनयोऽखिलाः । हर्षिता ह्यभवंश्चाति प्रफुल्लवदनाम्बुजाः

ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଏବଂ ଅମର ଦେବଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ମୁନି—ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହେଲୁ; ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ତାମରା-ସଦୃଶ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା।

Verse 47

अथ शैलवरस्सोदात्सुप्रसन्नो हिमाचलः । शिवाय कन्यादानस्य साङ्गतां सुयथोचिताम्

ତେବେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମାଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସାଙ୍ଗପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 48

ततो वन्धुजनास्तस्य शिवां सम्पूज्य भक्तितः । ददुश्शिवाय सद्द्रव्यं नानाविधिविधानतः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଜନମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରି, ନାନାବିଧ ବିଧିବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଉପହାର ଦେଲେ।

Verse 49

हिमालयस्तुष्टमनाः पार्वतीशि वप्रीतये । नानाविधानि द्रव्याणि ददौ तत्र मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ହିମାଳୟ ହର୍ଷିତମନା ହୋଇ ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ସେଠାରେ ନାନାବିଧ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 50

कौतुकानि ददौ तस्मै रत्नानि विविधानि च । चारुरत्नविकाराणि पात्राणि विविधानि च

ସେ ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପହାର ଓ ନାନାପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦେଲେ; ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନକୃତ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 51

गवां लक्षं हयानां च सज्जितानां शतं तथा । दासीनामनुरक्तानां लक्षं सद्द्रव्यभूषितम्

ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ, ଏବଂ ସୁସଜ୍ଜିତ ଶତ ଘୋଡ଼ା; ତଥା ଉତ୍ତମ ଧନ-ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ଅନୁରକ୍ତ ଦାସୀମାନଙ୍କର ଏକ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟ (ଦାନରୂପେ) ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 52

नागानां शतलक्षं हि रथानां च तथा मुने । सुवर्णजटितानां च रत्नसारविनिर्मितम्

ହେ ମୁନେ! ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ହାତୀ, ଏବଂ ସେହିପରି ରଥମାନେ ମଧ୍ୟ—ସୁବର୍ଣ୍ଣଜଟିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନସାରରେ ନିର୍ମିତ ଥିଲେ।

Verse 53

इत्थं हिमालयो दत्त्वा स्वसुतां गिरिजां शिवाम् । शिवाय परमेशाय विधिनाऽऽप कृतार्थताम्

ଏହିପରି ହିମାଳୟ ନିଜ କନ୍ୟା ଗିରିଜା-ଶିବାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଦାନ କରି କୃତାର୍ଥତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 54

अथ शैलवरो माध्यंदिनोक्तस्तोत्रतो मुदा । तुष्टाव परमेशानं सद्गिरा सुकृताञ्जलिः

ତାପରେ ଶୈଳବର ଆନନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନବିହିତ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରମେଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀରେ, ସୁକୃତ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗାଇ ପ୍ରଣାମ ଅର୍ପିଲେ।

Verse 55

ततो वेदविदा तेनाज्ञप्ता मुनिगणास्तदा । शिरोऽभिषेकं चक्रुस्ते शिवायाः परमोत्सवाः

ତାପରେ ବେଦବିଦ୍ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁନିଗଣ ସେ ସମୟରେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ଶିରୋଭିଷେକ କରି, ତାହାକୁ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ।

Verse 56

देवाभिधानमुच्चार्य्य पर्य्यक्षणविधिं व्यधुः । महोत्सवस्तदा चासीन्महानन्दकरो मुने

ଦିବ୍ୟ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେମାନେ ପରିକ୍ରମା ବିଧି କଲେ। ତାପରେ, ହେ ମୁନେ, ମହାନନ୍ଦକର ମହୋତ୍ସବ ହେଲା।