महेश्वरागमनं तथा नीराजन-सत्कारवर्णनम् / The Arrival of Maheśvara and the Rite of Welcome (Nīrājana)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शंभुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैस्सुरैः । सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ଦୂତ ସହ, ନିଜ ଗଣ, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ପବିତ୍ର କୌତୁହଳରେ ପର୍ବତଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 2

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया । तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह

ହିମାଚଳଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ସହ ଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ଉଠି ନିଜ ଗୃହର ଅନ୍ତର୍ଭାଗକୁ ଗଲେ।

Verse 3

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती । सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରିବା ପାଇଁ, ହାତରେ ଦୀପପାତ୍ର ଧରି ସତୀ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ସହ ଆଦରରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ।

Verse 4

तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् । ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः

ସେଠାରେ ମେନା ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଥିବା ମହେଶାନ—ଶଙ୍କର, ଗିରିଜାଙ୍କ ପରମ ବର—କୁ ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସେବା କରି ସତ୍କାର କରୁଥିଲେ।

Verse 5

चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्

ସେ ଚାରୁ ଚମ୍ପକପୁଷ୍ପ-ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତିଧାରୀ, ଏକମୁଖୀ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ; ହଳୁକ ହାସରେ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ, ରତ୍ନ-ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 6

मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् । सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्

ସେ ମାଳତୀମାଳାରେ ଯୁକ୍ତ, ଉତ୍ତମ ରତ୍ନଖଚିତ ମୁକୁଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; କଣ୍ଠରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦର ବଳୟ ଓ ଅଙ୍ଗଦରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 7

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा । अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्

ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଅତୁଳ ଶୁଚିତାରେ, ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ; ଅମୂଲ୍ୟ ଓ ବିଚିତ୍ର ବସ୍ତ୍ରଯୁଗଳରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 8

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् । रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्

ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କସ୍ତୁରୀ ଓ ସୁନ୍ଦର କୁଙ୍କୁମରେ ସେ ଭୂଷିତ; ହସ୍ତରେ ରତ୍ନଜଡିତ ଦର୍ପଣ, କଜ୍ଜଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୟନ।

Verse 9

सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् । अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्

ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିଶିଲା—ଅତି ତରୁଣ, ସର୍ବଥା ରମ୍ୟ, ଏବଂ ଅଲଙ୍କୃତ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।

Verse 10

कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् । कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्

ସେ କାମିନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସଦା ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ; ତାଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ଦେହକାନ୍ତି ଅସଂଖ୍ୟ କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ପରମ ସୁନ୍ଦର।

Verse 11

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् । दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता

ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଓ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ମେନା ଜାମାତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 12

प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् । मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः

ସେ ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲା ଏବଂ ଗିରିଜା ଓ ପର୍ବତଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳର ମହିମା ଗାଇଲା। ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମାନି ପୁନଃପୁନଃ ହର୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 13

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती । अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ମୁଖବତୀ ସେ ସତୀ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କଲା। ସେଠାରେ ମେନା ଦର୍ଶନରେ ଲୀନ ହୋଇ ମୁଦାରେ ଜାମାତାକୁ ନିହାରିଲା।

Verse 14

गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता । मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा

ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) କହିଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରି ମେନା ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ତାମରମୁଖୀ ସେ ମନେମନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 15

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च । ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः

ପାର୍ବତୀ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଛି; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 16

महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति । एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ

ସେ ସମୟରେ ମହେଶଙ୍କ ଅତି ସୁଲାବଣ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଥିଲା। ଏଭଳି ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହୋଇ ମେନା ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 17

प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता । दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः

ସେତେବେଳେ କେତେକ ଯୁବତୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ— “ଧନ୍ୟା, ଧନ୍ୟା ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା! ସେଇ ଦୁର୍ଗା, ସେଇ ଭଗବତୀ।”

Verse 18

न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः । धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः

କେତେକ କନ୍ୟା ଦେବୀ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏପରି ଦାନର ପହଞ୍ଚରେ ପଡ଼ୁଥିବା କୌଣସି ବରକୁ ଆମେ ଦେଖିନାହିଁ; ହେ ଦେବୀ, ଆପଣ ସତ୍ୟେ ଧନ୍ୟା।”

Verse 19

जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରକଟ ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 20

नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् । नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्

ବାଦକମାନେ ଆଦରସହ ନାନା ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ, ମଧୁର ସ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ନାନା ଶିଳ୍ପଶୈଳୀରେ ବାଦନ କଲେ।

Verse 21

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् । मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्

ହିମାଚଳ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରରେ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର-ବିଧି କଲେ। ମେନା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଗରେ ଯାଇ ମହୋତ୍ସବକୁ ଅଗ୍ରସର କଲେ।

Verse 22

परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ । शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः

ଅଧିକ ପଚାରି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲା। ଶିବ ମଧ୍ୟ ଗଣ ଓ ଅମର ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହ ନିବେଦିତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका । बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଶୈଳ-ଅନ୍ତଃପୁରର ସେବିକାମାନେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ବାହାରକୁ ଗଲେ, କୁଳଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ।

Verse 24

तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा । सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्

ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପଲକ ନ ଝପକାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଗାଢ଼ ନୀଳ ଅଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣା ଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 25

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

ସେ ଏତେ ମନୋହରୀ ଥିଲେ ଯେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁକୋଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ କେହି ରୋକି ପାରୁନଥିଲେ। ହଳୁକା ହାସ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ସହ, ସକଟାକ୍ଷରେ ସେ ସବୁକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 26

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् । कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्

ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କବରୀଭାର (ବେଣୀ) ଅତି ରମ୍ୟ ଭାବେ ସଜାଯାଇ, ମନୋହର ପୁଷ୍ପପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। କସ୍ତୁରୀ ବିନ୍ଦୁ ସହ ସିନ୍ଦୂର ବିନ୍ଦୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଥିଲେ।

Verse 27

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् । रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्

ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ରାଜରତ୍ନସାରମୟ ହାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଭୁଜା ଓ କଳାଇରେ ରତ୍ନକେୟୂର, ବଳୟ ଓ ରତ୍ନଜଟିତ କଙ୍କଣ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 28

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् । मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्

ଉତ୍ତମ ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଳରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ମଣିରତ୍ନ-ପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତ ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କ ସ୍ମିତ ମୁଖମଣ୍ଡଳକୁ ଆଲୋକିତ କଲା।

Verse 29

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् । रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्

ତାଙ୍କ ଓଠ ମଧୁର ବିମ୍ବଫଳ ସଦୃଶ, ରତ୍ନସମ ଯାବକରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ। ହସ୍ତେ ରତ୍ନଦର୍ପଣ, କ୍ରୀଡାପଦ୍ମରେ ସୁଶୋଭିତା।

Verse 30

चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् । क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्

ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୁରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମରେ ସେ ଅତି ଶୋଭିତ। କ୍ୱଣନ୍ତ ମଞ୍ଜୀରଧାରୀ ପାଦ, ରକ୍ତ ପାଦତଳର ରାଜିତ ଶୋଭା।

Verse 31

प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् । सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्

ଜଗଦାଦ୍ୟା ଓ ଜଗତ୍ପ୍ରସୂ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସୁରାଦି ଭକ୍ତିସହ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାଙ୍କ କାମନା ସମଭାବେ ସମନ୍ୱିତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 32

त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः । शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्

ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁକୋଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ୟାକୃତି (ସତୀ-ସ୍ୱରୂପ) ଦେଖି ବିରହଜ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 33

शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः । पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः

ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଉପରେ ଚକ୍ଷୁ ନିବେଶ କରି ଶିବ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଗଲେ। ହର୍ଷରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ସ୍ନେହମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ନିହାରିଲେ।

Verse 34

अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् । विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना

ତାପରେ ସେ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟା ‘କାଳୀବହି’ ନାମକ ନଗରୀର ବାହାରକୁ ଯାଇ, କୁଳାମ୍ବିକା (କୁଳଦେବୀ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ରମ୍ୟ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 35

शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा । हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा

ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ହିମାଚଳ ଯେ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ ସେହି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗଲେ।

Verse 36

तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा । सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ସୁଖରେ ରହି, ଯଥାବିଧି ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ମଙ୍ଗଳମୟ ସମ୍ପଦରେ ସମନ୍ୱିତ ହେଲେ।

Verse 46

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरागमादिवर्णनं नाम षट्चत्शरिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ବରାଗମାଦି-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।