मेना-शिवदर्शन-प्रस्थानम् | Menā’s Quest to Behold Śiva (Departure for Śiva’s Darśana)

Verse 1

मेनोवाच । निरीक्षिष्यामि प्रथमं मुने तं गिरिजापतिम् । कीदृशं शिवरूपं हि यदर्थे तप उत्तमम्

ମେନା କହିଲେ— ହେ ମୁନି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଗିରିଜାପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପରମ ତପ କରାଯାଉଛି, ସେଇ ଶିବଙ୍କ ରୂପ କେମିତି?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । इत्यज्ञानपरा सा च दर्शनार्थं शिवस्य च । त्वया मुने समं सद्यश्चन्द्रशालां समागता

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଅଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ମୁନି, ସେ ତୁମ ସହିତ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଶାଳାକୁ ଆସିଲା।

Verse 3

तावद्ब्रह्मा समायातस्तेजसां गशिरुत्तमः । सर्षिवर्य्यसुतस्साक्षाद्धर्मपुंज इव स्तुतः

ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ—ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ଦୀପ୍ତିରେ ଉତ୍ତମ—ଏବଂ ସେ ଏମିତି ସ୍ତୁତିତ ହେଲେ ଯେପରି ଧର୍ମର ପୁଞ୍ଜ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଯଶସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ପରି।

Verse 4

शिव उवाच । मदाज्ञया युवान्तातौ सदेवौ च पृथक्पृथक् । गच्छतं हि गिरिद्वारं वयं पश्चाद्व्रजेमहि

ଶିବ କହିଲେ—“ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପର୍ବତ-ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଅ; ଆମେ ପଛରୁ ଯିବୁ।”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य हरिस्सर्वानाहूयोवाच तन्मयाः । सुरास्सर्वे तथैवाशु गमनं चक्रुरुत्सुकाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ କହିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସୁକ ହୃଦୟରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 6

स्थितां शिरोगृहे मेनां मुने विश्वेश्वर त्वया । तथैव दर्शयामास हृद्विभ्रंशो यथा भवेत्

ହେ ମୁନି, ତୁମେ—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ମେନାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର (ଶିରୋଗୃହ) ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଏମିତି ଦେଖାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ବିଚଳିତ ହେଲା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

Verse 7

एतस्मिन्समये मेना सेनां च परमां शुभाम् । निरीक्षन्ती मुने दृष्ट्वा सामान्यं हर्षिताऽभवत्

ସେହି ସମୟରେ, ହେ ମୁନି, ମେନା ସେଇ ପରମ ଶୁଭ ସେନାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ସବୁକିଛି ସାଧାରଣ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ଚାଲୁଥିବା ଦେଖି ସେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 8

प्रथमं चैव गन्धर्वास्सुन्दरास्सुभगास्तदा । आयाताश्शुभवस्त्राढ्या नानालंकारभूषिताः

ତାପରେ ପ୍ରଥମେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ। ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ନାନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 9

नानावाहनसंयुक्ता नानावाद्यपरा यणा । पताकाभिर्विचित्राभिरप्सरोगणसंयुताः

ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଯାନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ନାନା ବାଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ; ବିଚିତ୍ର ପତାକା-ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 10

अथ दृष्ट्वा वसुं तत्र तत्पतिं परमप्रभुम् । मेना प्रहर्षिता ह्यासीच्छिवोयमिति चाब्रवीत्

ତାପରେ ସେଠାରେ ବସୁଙ୍କୁ—ନିଜ ପତି, ପରମ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଦେଖି ମେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହିଁ ଶିବ।”

Verse 11

शिवस्य गणका एते न शिवोयं शिवापतिः । इत्येवं त्वं ततस्तां वै अवोच ऋषिसत्तम

ଏମାନେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାତ୍ର; ଏ ନିଜେ ଶିବ ନୁହେଁ, ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ପତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି କହି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାହାପରେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ କଥା କହିଲ।

Verse 12

एवं श्रुत्वा तदा मेना विचारे तत्पराऽभवत् । इतश्चाभ्यधिको यो वै स च कीदृग्भविष्यति

ଏହା ଶୁଣି ମେନା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ। “ଯଦି ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମହାନ କେହି ଅଛନ୍ତି, ସେ କିପରି ହେବେ?” ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे यक्षा मणिग्रीवादयश्च ये । तेषां सेना तया दृष्टा शोभादिद्विगुणीकृता

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମଣିଗ୍ରୀବ ଆଦି ଯକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହାକୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ସେନାର ଶୋଭା ଓ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେଲା।

Verse 14

तत्पतिं च मणिग्रीवं दृष्ट्वा शोभान्वितं हि सा । अयं रुद्रश्शिवास्वामी मेना प्राहेति हर्षिता

ନିଜ ପତି ମଣିଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ତେବେ ହର୍ଷିତା ମେନା କହିଲେ—“ଏହି ରୁଦ୍ର—ସ୍ୱୟଂ ଶିବ, ପରମ ସ୍ୱାମୀ।”

Verse 15

नायं रुद्रश्शिवास्वामी सेवकोयं शिवस्य वै । इत्यवोचोगपत्न्यै त्वं तावद्वह्निस्स आगतः

“ଏହି ରୁଦ୍ର ନୁହେଁ, ଶିବସମ ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ସେବକ।” ଏପରି ଋଷିପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିବା ସହିତେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 16

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ତାହାରେ ଆଉ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶୋଭା ଦେଖି ସେ କହିଲା— “ଏହି ଗିରିଜାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରୁଦ୍ର।” କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ତୁମେ କହିଲ— “ନାହିଁ, ଏମିତି ନୁହେଁ।”

Verse 17

तावद्यमस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता

ସେତେବେଳେ ଯମ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଆଉ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନା ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ରୁଦ୍ର (ଶିବ)!”

Verse 18

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावन्निरृतिरागतः । बिभ्राणो द्विगुणां शोभां शुभः पुण्यजनप्रभुः

ତୁମେ ତାଙ୍କୁ “ନା, ନା” ବୋଲି କହୁଥିବା ସମୟରେ, ସେତେବେଳେ ନିରୃତି ଆସିଲେ—ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶୋଭା ଧାରଣ କରି।

Verse 19

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्वरुण आगतः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନା ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ରୁଦ୍ର (ଶିବ)!” କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କହିଲ—“ନା।” ସେତେବେଳେ ବରୁଣ ଆସିଲେ।

Verse 20

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तद्वा नेति त्वमब्रवीः

ତେବେ ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଆଉ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ତାହା ଦେଖି ସେ କହିଲା—“ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଗିରିଜାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରୁଦ୍ର।” କିନ୍ତୁ ତୁମେ କହିଲ—“ଏହା ସତ କି, ନୁହେଁ?”

Verse 21

तावद्वायुस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोयमिति हर्षिता

ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ଆସିଲେ; ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଦ୍ୱିଗୁଣ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତା ମେନା କହିଲା—“ଏହି ରୁଦ୍ର ଅଟେ।”

Verse 22

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्धनद आगतः । ततोऽपि द्विगुणां शोभां बिभ्राणो गुह्यकाधिपः

ତୁମେ ତାକୁ “ନା” ବୋଲି କହିବା ସହିତେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧନଦ (କୁବେର) ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ; ଏବଂ ଗୁହ୍ୟକାଧିପତି ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶୋଭା ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 23

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावदीशान आगतः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନା ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲା, “ଏହିଁ ରୁଦ୍ର।” କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାକୁ “ନା” ବୋଲି କହିଲ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଈଶାନ—ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ—ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 24

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶୋଭା ଦେଖି ସେ କହିଲା, “ଏହିଁ ରୁଦ୍ର—ଗିରିଜାସ୍ୱାମୀ।” କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ତୁମେ କହିଲ, “ନା, ଏହି ନୁହେଁ।”

Verse 25

तावदिन्द्रस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । सर्वामरवरो नानादिव्यभस्त्रिदिवेश्वरः

ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ—ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଆଉ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିଦିବେଶ୍ୱର, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର ବିଭୂତିରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 26

तं दृष्ट्वा शंकरस्सोऽयमिति सा प्राह मेनका । शक्रस्सुरपतिश्चायं नेति त्वं तदाब्रवीः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନକା କହିଲେ—“ଏହିଁ ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍କର।” କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେତେବେଳେ କହିଲ—“ନାହିଁ; ଏହା ଶଙ୍କର ନୁହେଁ, ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)।”

Verse 27

तावच्चन्द्रस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत । दृष्ट्वा तं प्राह रुद्रोऽयं तां तु नेति त्वमब्रवीः

ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆସିଲେ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶୋଭା ଧାରଣ କରି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ର କହିଲେ, ‘ଏହିଏ’; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲ, ‘ନା, ଏହା ନୁହେଁ।’

Verse 28

तावत्सूर्यस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत् । दृष्ट्वा तं प्राह सा सोयन्तांतु नेति त्वमब्रवीः

ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ, ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କରି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କହିଲା; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କହିଲ, ‘ନା—ଏହାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିବାକୁ ଦିଅନି।’

Verse 29

तावत्समागतास्तत्र भृग्वाद्याश्च मुनीश्वराः । तेजसो राशयस्सर्वे स्वशिष्यगणसंयुताः

ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଭୃଗୁ ଆଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ସମାଗତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତେଜର ପୁଞ୍ଜ, ନିଜ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଗଣ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 30

तन्मध्ये चैव वागीशं दृष्ट्वा सा प्राह मेनका । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଗୀଶଙ୍କୁ ଦେଖି ମେନକା କହିଲେ—“ଏହି ଗିରିଜାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରୁଦ୍ର।” ସେତେବେଳେ ତୁମେ କହିଲ—“ନାହିଁ, ଏହା ନୁହେଁ।”

Verse 32

दृष्ट्वा सा तं तदा मेना महाहर्षवती मुने । सोऽयं शिवापतिः प्राह तां तु नेति त्वमब्रवीः

ହେ ମୁନି, ସେତେବେଳେ ମେନା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାହର୍ଷରେ କହିଲେ—“ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଆମ କନ୍ୟାର ସ୍ୱାମୀ, ଶିବପତି।” କିନ୍ତୁ ତୁମେ କହିଲ—“ନାହିଁ, ତାହା ନୁହେଁ।”

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्देवस्समागतः । सर्वशोभान्वितः श्रीमान्मेघश्यामश्चतुर्भुजः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଆଗମନ କଲେ—ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ମେଘସମ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଚତୁର୍ଭୁଜ।

Verse 34

कोटिकन्दर्प्यलावण्यः पीताम्बरधरस्स्वराट् । राजीवलोचनश्शान्तः पक्षीन्द्रवरवाहनः

ତାଙ୍କର ଲାବଣ୍ୟ କୋଟି କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମ୍ଲାନ କରେ। ସେ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ସ୍ୱରାଟ୍ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ। ପଦ୍ମନେତ୍ର, ପରମ ଶାନ୍ତ, ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଗରୁଡ଼ବାହନ।

Verse 35

शंखादिलक्षणैर्युक्तो मुकुटादिविभूषितः । श्रीवत्सवक्षा लक्ष्मीशो ह्यप्रमेय प्रभान्वितः

ସେ ଶଙ୍ଖ ଆଦି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମୁକୁଟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ। ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଦୀପ୍ତ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି—ଅପ୍ରମେୟ, ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭାମୟ।

Verse 36

तं दृष्ट्वा चकिताक्ष्यासीन्महाहर्षेण साब्रवीत् । सोऽयं शिवापतिः साक्षाच्छिवो वै नात्र संशयः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତନେତ୍ରା ହୋଇ, ମହାହର୍ଷରେ କହିଲା—“ଏହିଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବାପତି; ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ନିଜେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 37

अथ त्वं मेनकावाक्यमाकर्ण्योवाच ऊतिकृत् । नायं शिवापतिरयं किन्त्वयं केशवो हरिः

ତାପରେ ମେନକାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୂତ କହିଲା—“ଏହା ଶିବାପତି ନୁହେଁ; ଏହା କେଶବ, ସ୍ୱୟଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଅଟେ।”

Verse 38

शंकरोखिलकार्य्यस्य ह्यधिकारी च तत्प्रियः । अतोऽधिको वरो ज्ञेयस्स शिवः पार्वतीपतिः

ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ସେହି ପରମତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରିୟତମ। ତେଣୁ ଜାଣ—ସର୍ବୋତ୍ତମ ବର ଏହି: ପାର୍ବତୀପତି ଶିବ।

Verse 39

तच्छोभां वर्णितुं मेने मया नैव हि शक्यते । स एवाखिलब्रह्माण्डपतिस्सर्वेश्वरः स्वराट्

ସେହି ତେଜକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିଲି। ସେ ଏକା ହିଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପତି—ସ୍ୱରାଟ୍, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସ୍ୱାଧୀନ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मेना मेने च तां शुभाम् । महाधनां भाग्यवती कुलत्रयसुखावहाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମେନା ସେହି ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ଯୋଗ୍ୟା ବୋଲି ମନେ କଲେ—ମହାଧନା, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତିନି କୁଳକୁ ସୁଖ ଦେବାଳି।

Verse 41

उवाच च प्रसन्नास्या प्रीतियुक्तेन चेतसा । स्वभाग्यमधिकं चापि वर्णयन्ती मुहुर्मुहुः

ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ଓ ପ୍ରୀତିଭରା ଚିତ୍ତ ସହ ସେ କହିଲା—ବାରମ୍ବାର ନିଜ ଅଧିକ ସୌଭାଗ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲା।

Verse 42

मेनोवाच । धन्याहं सर्वथा जाता पार्वत्या जन्मनाधुना । धन्यो गिरीश्वरोप्यद्य सर्वं धन्यतमं मम

ମେନା କହିଲେ—ଆଜି ପାର୍ବତୀର ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ସର୍ବଥା ଧନ୍ୟ ହୋଇଗଲି। ଆଜି ଗିରୀଶ୍ୱର (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; ମୋର ସବୁକିଛି ସର୍ବାଧିକ ଧନ୍ୟ ହେଲା।

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाद्भुतलीलावर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ “ଶିବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ତ୍ରିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 44

अस्याः किं वर्ण्यते भाग्यमपि वर्षशतैरपि । वर्णितुं शक्यते नैव तत्प्रभुप्राप्तिदर्शनात

ତାହାର ସୌଭାଗ୍ୟ କ’ଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯିବ—ଶତବର୍ଷ ଶତବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ? ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନରୁ ତାହା ସତ୍ୟରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्यवादीच्च सा मेना प्रेमनिर्भरमानसा । तावत्समागतो रुद्रोऽद्भुतोतिकारकः प्रभुः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଥିବା ମେନା ଆଉ କହୁଥିଲା; ସେତେବେଳେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅତିଶୟ ମହିମାମୟ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 47

तमागतमभिप्रेत्य नारद त्वं मुने तदा । मेनामवोचः सुप्रीत्या दर्शयंस्तं शिवापतिम्

ହେ ମୁନି ନାରଦ, ତୁମ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି ତୁମେ ସେତେବେଳେ ମେନାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ କହିଲେ ଏବଂ ସେହି ଶିବାପତିଙ୍କୁ—ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ପରମ ପତି ଓ ରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 48

नारद उवाच । अयं स शंकरस्साक्षाद्दृश्यतां सुन्दरि त्वया । यदर्थे शिवया तप्तं तपोऽति विपिने महत्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହିଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶଙ୍କର; ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କର। ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବା ଗଭୀର ବନରେ ମହାତପ କରିଥିଲେ।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हर्षिता मेना तं ददर्श मुदा प्रभुम् । अद्भुताकृतिमीशानमद्भुतानुगमद्भुतम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ହର୍ଷିତା ମେନା ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ; ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିଧାରୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଚରବୃନ୍ଦସହିତ, ସର୍ବଥା ବିସ୍ମୟମୟ।

Verse 50

तावदेव समायाता रुद्रसेना महाद्भुता । भूतप्रेतादिसंयुक्ता नानागणसमन्विता

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହାଦ୍ଭୁତ ରୁଦ୍ରସେନା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା—ଭୂତ, ପ୍ରେତ ଆଦି ସମୂହସହିତ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଗଣମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 51

वात्यारूपधराः केचित्पताकामर्मरस्वना । वक्रतुंडास्तत्र केचिद्विरूपाश्चापरे तथा

କେତେକେ ବାତ୍ୟା (ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ) ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; କେତେକେ ପତାକା ବହି ମର୍ମର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ କେତେକେ ବାଙ୍କା ଠୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିରୂପ ଥିଲେ।

Verse 52

करालाः श्मश्रुलाः केचित्केचित्खञ्जा ह्यलोचनाः । दण्डपाशधराः केचित्केचिन्मुद्गरपाणयः

କେହି କରାଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରୀ, କେହି ଦାଢ଼ିଅଳା; କେହି ଖଞ୍ଜା, କେହି ଚକ୍ଷୁହୀନ। କେହି ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧରିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ହାତରେ ମୁଦ୍ଗର (ଗଦା) ଧରିଥିଲେ।

Verse 53

विरुद्धवाहनाः केचिच्छृंगनादविवादिनः । डमरोर्वादिनः केचित्केचिद्गोमुखवादिनः

କେହି କେହି ବିଚିତ୍ର ଓ ବିରୁଦ୍ଧ ଵାହନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; କେହି ଶୃଙ୍ଗନାଦ କରି ବିବାଦ କରୁଥିଲେ। କେହି ଡମରୁ ବାଜାଉଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଗୋମୁଖ ବାଦ୍ୟ ବାଜାଉଥିଲେ।

Verse 54

अमुखा विमुखाः केचित्केचिद्बहुमुखा गणाः । अकरा विकराः केचित्केचिद्बहुकरा गणाः

କେହି ଗଣ ମୁଖହୀନ, କେହି ବିମୁଖ, ଆଉ କେହି ବହୁମୁଖ ଥିଲେ। କେହି ହସ୍ତହୀନ, କେହି ବିକୃତହସ୍ତ, ଆଉ କେହି ବହୁହସ୍ତ ଗଣ ଥିଲେ।

Verse 55

अनेत्रा बहुनेत्राश्च विशिराः कुशिरास्तथा । अकर्णा बहुकर्णाश्च नानावेषधरा गणाः

ଗଣମାନେ ନାନା ବିଚିତ୍ର ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ—କେହି ନେତ୍ରହୀନ, କେହି ବହୁନେତ୍ର; କେହି ବିଶିର (ବିକୃତ ଶିର), କେହି କୁଶିର (ସୁଗଠିତ ଶିର)। କେହି କର୍ଣ୍ଣହୀନ, କେହି ବହୁକର୍ଣ୍ଣ; ସମସ୍ତେ ନାନାବେଷଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 56

इत्यादिविकृताकारा अनेके प्रबला गणाः । असंख्यातास्तथा तात महावीरा भयंकराः

ଏହିପରି ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ଅନେକ ପ୍ରବଳ ଗଣ ଥିଲେ। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ—ମହାବୀର, ଶକ୍ତିରେ ଭୟପ୍ରଦ।

Verse 57

अंगुल्या दर्शयंस्त्वं तां मुने रुद्रगणांस्ततः । हरस्य सेवकान्पश्य हरं चापि वरानने

ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଦେଖାଇ ସେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ କହିଲେ—“ହେ ମୁନି, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଗଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ହରଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ହରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହାର।”

Verse 58

असंख्यातान् गणान् दृष्ट्वा भूतप्रेतादिकान् मुने । तत्क्षणादभवत्सा वै मेनका त्राससंकुला

ହେ ମୁନେ, ଭୂତ-ପ୍ରେତ ଆଦି ସହିତ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ମେନକା ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 59

तन्मध्ये शंकरं चैव निर्गुणं गुणवत्तरम् । वृषभस्थं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं भूतिभूषितम्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଗୁଣାତୀତ ପରମେଶ୍ୱର—ବୃଷଭାରୂଢ, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ତ୍ରିନେତ୍ର ଏବଂ ଭସ୍ମରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 60

कपर्दिनं चन्द्रमौलिं दशहस्तं कपालि नम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयञ्च पिनाकवरपाणिनम्

ମୁଁ ଜଟାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି, କପାଳଧାରୀ, ଦଶହସ୍ତ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ-ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିନାକଧନୁ ଧାରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 61

शूलयुक्तं विरूपाक्षं विकृताकारमाकुलम् । गजचर्म वसानं हि वीक्ष्य त्रेसे शिवाप्रसूः

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବିଚିତ୍ର ନେତ୍ରବାନ, ବିକୃତ ଓ ଆକୁଳ ଆକାରର, ଗଜଚର୍ମ ପରିଧାନ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିବାଙ୍କ ଜନନୀ ମେନା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 62

चकितां कम्पसंयुक्तां विह्वलां विभ्रमद्धियम् । शिवोऽयमिति चांगुल्या दर्शयंस्तां त्वमब्रवीः

ତାକୁ ଚକିତ, କମ୍ପିତ, ବିହ୍ୱଳ ଓ ଭ୍ରମିତ ମନସ୍କ ଦେଖି, ତୁମେ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଦେଖାଇ “ଏହିଁ ଶିବ” ବୋଲି କହି, ପରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲ।

Verse 63

त्वदीयं तद्वचः श्रुत्वा वाताहतलता इव । सा पपात द्रुतम्भूमौ मेना दुःखभरा सती

ତୁମର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଦୁଃଖଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ସତୀ ମେନା, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଲତା ପରି ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 64

किमिदं विकृतं दृष्ट्वा वञ्चिताहं दुराग्रहे । इत्युक्त्वा मूर्च्छिता तत्र मेनका साऽभवत्क्षणात्

ଏହି ବିକୃତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ କହିଲା, “ଏହା କ’ଣ! ମୋ ଦୁରାଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଠକାଯାଇଛି।” ଏମିତି କହି ମେନକା ସେଇ କ୍ଷଣେ ସେଠି ମୂର୍ଛିତ ହେଲା।

Verse 65

अथ प्रयत्नैर्विविधैस्सखीभिरुपसेविता । लेभे संज्ञां शनै मेना गिरीश्वरप्रिया तदा

ତାପରେ ସଖୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ଗିରୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ତେବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇଲା।

Verse 446

अद्भुतात्मागणास्तात मेनागर्वापहारकाः । आत्मानं दर्शयन् मायानिर्लिप्तं निर्विकारकम्

ହେ ପ୍ରିୟ, ମେନାର ଗର୍ବ ହରଣକାରୀ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମଗଣମାନେ ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଲେ—ମାୟାରେ ଅଲିପ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବଥା ନିର୍ବିକାର ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ।