गणसमागमः (Śiva Summons the Gaṇas for the Great Festival)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शम्भुः समाहूय नन्द्यादीन् सकलान्गणान् । आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ନନ୍ଦୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ଆନନ୍ଦରେ ଆଜ୍ଞା କଲେ—‘ମୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଅ।’

Verse 2

शिव उवाच । अपि यूयं सह मया संगच्छध्वं गिरेः पुरम् । कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्

ଶିବ କହିଲେ—“ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଗିରିରାଜଙ୍କ (ହିମାଳୟ) ନଗରକୁ ଯିବ କି? ଏଠାରେ କିଛି ଗଣକୁ ରଖି, ପୂର୍ବେ ଯାଇ ମହୋତ୍ସବର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा । स्वंस्वं बलमुपादाय तान् कथंचिद्वदाम्यहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ସେଇ ଗଣେଶମାନେ ଅନୁମତି ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନିଜନିଜ ବଳ ଧାରଣ କରି; ତାଙ୍କ ବିଷୟ ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି କହୁଛି।

Verse 4

अभ्यगाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः । शिवेन सार्द्धं संगन्तुं हिमाचलपुरम्प्रति

ତାପରେ ଶଙ୍ଖକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଗଣେଶ୍ୱର, ଶିବଗଣଙ୍କ ଏକ କୋଟି ସହିତ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ହିମାଚଳ-ନଗର ପ୍ରତି ଯିବାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 5

दशकोट्या केकराक्षो गणानां समहोत्सवः । अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः

ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶକୋଟି ଗଣଙ୍କ ଅଧିପତି କେକରାକ୍ଷ ମହାସମାବେଶ-ମହୋତ୍ସବର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ଥିଲେ; ଏବଂ ଅଷ୍ଟକୋଟି ଗଣଙ୍କ ଅଧିପତି ବିକୃତ ଗଣମାନଙ୍କ ସେନାନାୟକ ଓ ଗଣନାୟକ ଥିଲେ।

Verse 6

चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः । पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुंगवः

ଚତୁର୍କୋଟି ଗଣ ସହିତ ବିଶାଖ ଗଣମାନଙ୍କ ଗଣନାୟକ; ନବକୋଟି ଗଣ ସହିତ ପାରିଜାତ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରମୁଖ ଗଣପୁଙ୍ଗବ।

Verse 7

षष्टिस्सर्वान्तकः श्रीमान्तथैव विकृताननः । गणानान्दुन्दुभोष्टाभिः कोटिकोटिभिर्गणनायकः

ସେ ଷଷ୍ଟି—ସର୍ବାନ୍ତକ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଏବଂ ବିକୃତାନନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଗଣଦୁନ୍ଦୁଭିର ଘନ ନିନାଦରେ ପରିବୃତ, କୋଟି-କୋଟି ଗଣ ସହିତ ଗଣନାୟକ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 8

पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा । षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने

ହେ ମୁନେ, କପାଳାଖ୍ୟ ଗଣେଶ ପାଞ୍ଚ କୋଟି ଶିବଗଣ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ବୀର ସନ୍ଦାରକ ଛଅ କୋଟି ଗଣ ସହ ଆସିଲେ।

Verse 9

कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा । विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा

ଏଠାରେ କନ୍ଦୁକ ଓ କୁଣ୍ଡକ କୋଟି-କୋଟି ଗଣ ସହ (ଶିବସେବାରେ) ଥିଲେ; ତଥା ବିଷ୍ଟମ୍ଭ ଓ ଗଣପ ମଧ୍ୟ ଆଠ ପ୍ରଧାନ ଦଳ ସହ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଶିବଗଣ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 10

सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ । तथा संनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିପ୍ପଲ ନାମକ ଗଣପ ସହସ୍ର କୋଟି ଗଣ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ତଥା ସଂନାଦକ ନାମକ ବୀର ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ଗଲା।

Verse 11

आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः । महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ

ତାପରେ ଗଣନାୟକ ଆବେଶନ ଅଷ୍ଟ କୋଟି (ଗଣ) ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ମହାକେଶ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର କୋଟି ଗଣ ସହ ଗଣପ ଭାବେ ଗଲା।

Verse 12

कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने । अष्टाभिः कोटिभिर्वीरस्समगाच्चन्द्रतापनः

ହେ ମୁନେ, କୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାଦଶ କୋଟି (ପରିମାଣ)ରେ ନିର୍ମିତ ହେଲା, ପର୍ବତକ ମଧ୍ୟ ସେତେଇ ଥିଲା; ବୀର ଚନ୍ଦ୍ରତାପନ ଅଷ୍ଟ କୋଟି (ଅନୁଚର) ସହ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 13

कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै । कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः

ସେଠାରେ ‘କାଳ’ ଓ ‘କାଳକ’ ନାମକ ଗଣ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ ‘ମହାକାଳ’ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କୋଟି କୋଟି ଗଣଙ୍କ ଉପରେ ଗଣନାଥ ଅଧିପତି; ‘ଅଗ୍ନିକ’ ନାମକ ଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 14

कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः

ତାପରେ ‘କୋଟ୍ୟଗ୍ନିମୁଖ’ ଆସିଲେ—ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନାୟକ। ତାଙ୍କ ସହ ‘ଆଦିତ୍ୟମୂର୍ଧା’, ‘କୋଟ୍ୟା’ ଏବଂ ‘ଘନାବହ’ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 15

सन्नाहश्शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा । अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः

ସନ୍ନାହ ଶତ କୋଟି ବଳ ସହିତ ଥିଲେ; କୁମୁଦ ମଧ୍ୟ ଗଣପ ଥିଲେ। ଅମୋଘ ଓ କୋକିଲ—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଶତ କୋଟି ଗଣର ଅଧିପତି ଥିଲେ।

Verse 16

सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः । काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा

ସୁମନ୍ତ୍ର କୋଟି-କୋଟି ଗଣଙ୍କର ନାୟକ; ଏବଂ କାକପାଦୋଦର ‘ସନ୍ତାନକ’ ନାମକ, ଷାଠି କୋଟି ଗଣ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 17

महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च कोकिलः । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च

ମହାବଳ ନଅ କୋଟି ଗଣ ସହିତ ଥିଲେ; ମଧୁପିଙ୍ଗ ଓ କୋକିଲ ମଧ୍ୟ (ଉଲ୍ଲେଖିତ)। ନୀଳ ନବ୍ବେ କୋଟି ଗଣ ସହିତ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 18

सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः । ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानो हि रोमकः

ସାତ କୋଟି ସହିତ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଗଲେ; କୁଡ଼ି କୋଟି ସହିତ କରଣ ଗଲା; ନବ୍ବେ କୋଟି ସହିତ ରୋମକ ନାମକ ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 19

यज्वाशश्शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद । तावत्कोट्या ययुस्सर्वे गणेशा हि पृथक्पृथक्

ହେ ନାରଦ, ଯଜ୍ୱାଶ, ଶତମନ୍ୟୁ, ମେଘମନ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗଣେଶ—ସେହି ପରି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 20

काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुष्षष्ट्या कोटीनां गणनायकः । विरूपाक्षस्सुकेशश्च वृषाभश्च सनातनः

କାଷ୍ଠାଙ୍ଗୁଷ୍ଠ, ଯିଏ ଚଉଷଠି କୋଟି ଗଣଙ୍କର ନାୟକ; ବିରୂପାକ୍ଷ ଏବଂ ସୁକେଶ; ଏବଂ ସନାତନ ବୃଷଭ—ଏମାନେ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ।

Verse 21

तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः । सम्वर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशस्स्वयम्प्रभुः

ତାଳକେତୁ, ଷଡ଼ାସ୍ୟ, ଚଞ୍ଚ୍ୱାସ୍ୟ, ସନାତନ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ, ଚୈତ୍ର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଲକୁଲୀଶ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ଗଣ ଭାବରେ ପୂଜିତ।

Verse 22

लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने । देवो भृंगिरिटिश्श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा

ହେ ମୁନି, ସେ ଲୋକାନ୍ତକ, ଦୀପ୍ତାତ୍ମା ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶକ ଦୈତ୍ୟାନ୍ତକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ସେ ଶ୍ରୀମାନ ଦେବ ଭୃଙ୍ଗିରିଟି, ଯିଏ ଦେବାଧିଦେବ ଶିବଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 23

अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सहस्रशः । ययुश्शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः

ଅଶନି ଓ ଭାନୁକ ସହ ଚଉଷଠି ହଜାର ଅନ୍ୟମାନେ, ଶିବବିବାହ ନିମିତ୍ତେ ମହାଦେବଙ୍କ ସହ ମହୋତ୍ସବଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 24

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः । वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः

ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଭୂତ ସହିତ ତିନି କୋଟି ପ୍ରମଥ ଥିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୋମରୁ ଜନ୍ମିତ ଉଗ୍ର ଗଣର ଚଉଷଠି କୋଟି ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦଳରେ ଘେରା ଥିଲେ ବୀରଭଦ୍ର।

Verse 25

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः । तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाश्शंकरोत्सवे

କୋଟିକୋଟି ସହସ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶତ ଓ ବିଂଶତିର ଦଳ ଘେରି ରହିଥିବା ନନ୍ଦୀ ଆଦି ଶିବଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କର ମହୋତ୍ସବକୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 26

क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः । उद्वाहश्शंकरस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवे

କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଭୈରବ ମଧ୍ୟ କୋଟିକୋଟି ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, “ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ବିବାହ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, ପ୍ରୀତିରେ ସେଇ ମହୋତ୍ସବକୁ ଆସିଲେ।

Verse 27

एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः । तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाश्शंकरोत्सवे

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ମହାବଳ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହାପ୍ରୀତି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହ ଶଙ୍କରୋତ୍ସବକୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 28

सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः । चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସହସ୍ରବାହୁ, ଜଟାମୁକୁଟଧାରୀ। ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାରେ ଶୋଭିତ; ସମସ୍ତେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ ଥିଲେ।

Verse 29

रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः । हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆଭୂଷଣଧାରୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଧାରଣକାରୀ ଥିଲେ। ହାର, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର, ମୁକୁଟ ଆଦିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 30

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसंकाशा अणिमादिगुणैर्युताः । सूर्य्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः

ସେଠାରେ ଶିବଗଣଙ୍କ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ; ଅଣିମା ଆଦି ସିଦ୍ଧିଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 31

पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः । केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने

ହେ ମୁନେ, କେହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରୁଥିଲେ, କେହି ପାତାଳରେ; କେହି ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ସପ୍ତସ୍ୱର୍ଗରେ ଗମନ କରୁଥିଲେ।

Verse 32

किम्बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः । आययुस्स्वगणाश्शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे

ହେ ଦେବର୍ଷେ, ଅଧିକ କହି କଣ? ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିବାସୀ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିଜ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ—ଶଙ୍କରୋତ୍ସବକୁ ପ୍ରୀତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଆସିଲେ।

Verse 33

इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैस्सहितश्शङ्करः प्रभुः । ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै

ଏଭଳି ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ନିଜ ବିବାହାର୍ଥେ ହିମଗିରିର ନଗରକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 34

यदाजगाम सर्वेशो विवाहार्थे सुरादिभिः । तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर

ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶିବ ଦେବତାଦିଙ୍କ ସହ ବିବାହାର୍ଥେ ଯେତେବେଳେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସେଠାରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ତୁମେ ତାହା ଶୁଣ।

Verse 35

रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता । तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुंभयावहा

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭଗିନୀ ହୋଇ, ଶୁଭ ଉତ୍ସବସହିତ ଯୁକ୍ତ ଚଣ୍ଡୀ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ଭୟ ଦେଲେ।

Verse 36

प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता । पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्

ପ୍ରେତାସନରେ ଆରୂଢା, ସର୍ପାଭରଣରେ ଭୂଷିତା ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ, ସେଇ ମହାପ୍ରଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 37

स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना । कुतूहलम्प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला

ନିଜ ପରିବାରସହିତ, ଦୀପ୍ତ ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତ ନୟନ ଥିବା ସେଇ ମହାବଳା ଦେବୀ କୁତୁହଳ ଜଗାଇ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 38

तत्र भूतगणा दिव्या विरूपः कोटिशो मुने । विराजन्ते स्म बहुशस्तथा नानाविधास्तदा

ହେ ମୁନେ, ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଭୂତଗଣ କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ, ବିଚିତ୍ର ଓ ନାନାବିଧ ରୂପଧାରୀ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ବହୁ ସମୂହରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 39

तैस्समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना । कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रव कारिणी

ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆଗରେ ଆଗରେ ବିକୃତ ଓ ଉଗ୍ରମୁଖୀ ଚଣ୍ଡୀ ଗଲେ। କୁତୂହଳରେ ଭରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କ୍ରୀଡାନନ୍ଦରେ କିଛି ହଲଚଲ କରାଇଲେ।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे यात्रावर्णनं नाम चत्वारिशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଯାତ୍ରାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 41

तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीझंकारशब्देन शंखानां निनदेन च

ତେବେ ଡମରୁର ନିର୍ଘୋଷ, ଭେରୀର ଝଂକାର ଶବ୍ଦ ଓ ଶଙ୍ଖମାନଙ୍କ ନିନାଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 42

तथा दुन्दुभिनिर्घोषैश्शब्दः कोलाहलोऽभवत् । कुर्वञ्जगन्मंगलं च नाशयेन्मंगलेतरत्

ସେହିପରି ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ନିର୍ଘୋଷରେ ମହା କୋଳାହଳ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା— ଯାହା ସମଗ୍ର ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରି ଅମଙ୍ଗଳକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 43

गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवास्समुत्सुकाः । अन्वयुस्सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने

ହେ ମୁନେ, ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ପଛରେ ରହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉତ୍ସୁକତାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସର୍ବସିଦ୍ଧ ଓ ଲୋକପାଳାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 44

मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः । शुशुभे ध्रियमाणेन क्षत्रेण महता मुने

ହେ ମୁନେ, ତାପରେ ରମେଶ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଗରୁଡାସନକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ମହାନ ରାଜତେଜ ଓ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିରେ ବହିତ ହୋଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 45

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः । पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः

ସେ ଚାମରଦ୍ୱାରା ବୀଜିତ ହେଉଥିଲେ, ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ। ଦୀପ୍ତିମାନ ପାର୍ଷଦମାନେ ସେବା କରୁଥିବାବେଳେ, ନିଜ ନିୟତ ଭୂଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ରାଜଚିହ୍ନରେ ସେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 46

तथाऽहमप्यशोभम्वै व्रजन्मार्गे विराजितः । वेदैर्मूर्तिधरैश्शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा

ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋଭିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲି—ମୂର୍ତ୍ତିଧର ବେଦ, ପ୍ରମାଣ ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ ଏବଂ ଆଗମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଓ ମହିମାନ୍ୱିତ।

Verse 47

सनकादिमहासिद्धैस्सप्रजापतिभिस्सुतैः । परिवारैस्संयुतो हि शिवसेवनतत्परः

ସନକାଦି ମହାସିଦ୍ଧ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ନିଜ ନିଜ ପରିବାର-ପରିଜନରେ ଘେରା ହୋଇ, ସେ ଶିବସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।

Verse 48

स्वसैन्यमध्यगश्शक्र ऐरावतगज स्थितः । नामाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः

ନିଜ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଐରାବତ ଗଜ ଉପରେ ଆରୂଢ ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର, ନାମ-ଚିହ୍ନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଭୂଷିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ଅତି ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 49

तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते । विरेजुरतिसोत्कण्ठश्शिवस्योद्वाहनम्प्रति

ସେତେବେଳେ ସେହି ଅନେକ ଋଷି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ବିବାହ ଦର୍ଶନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ନିବିଡ଼ ଥିଲା।

Verse 50

शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः । भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः

ଶାକିନୀ, ଯାତୁଧାନ, ବେତାଳ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚ, ତଥା ଅନ୍ୟ ପ୍ରମଥାଦି ଗଣ—ଏସବୁ (ଶିବଙ୍କ ପରିସରର ଉଗ୍ର ଅନୁଚର ସତ୍ତା) ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 51

तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चेत्यादयो वराः । गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः

ତୁମ୍ବୁରୁ, ନାରଦ, ହାହା, ହୂହୂ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ—ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବାଦ୍ୟ ଫୁଙ୍କିବା ଓ ବଜାଇବା ସହିତ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 52

जगतो मातरस्सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः । गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्यास्सुरस्त्रियः

ଜଗତର ସମସ୍ତ ମାତୃଦେବୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦେବକନ୍ୟାମାନେ—ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସୁରସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 53

एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः । उद्वाहश्शंकरस्येति जग्मुस्सर्वा मुदान्विताः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବପତ୍ନୀମାନେ—ଜଗତରେ ଭବମାତା ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ—“ଏହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉଦ୍ୱାହ” ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 54

शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभस्सर्वसुन्दरः । यो धर्म उच्यते वेदैश्शास्त्रैस्सिद्धमहर्षिभिः

ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ବୃଷଭ ସର୍ବତ୍ର ପରମ ସୁନ୍ଦର। ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସିଦ୍ଧ ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ ଧର୍ମ କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ଧର୍ମ ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମୂର୍ତ୍ତି।

Verse 55

तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः । शुशुभेतीव देवर्षिसेवितस्सकलैर्व्रजन्

ଧର୍ମବତ୍ସଳ ମହାଦେବ ସେହି ବୃଷଭରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଗମନ କରି, ସେ ମହିମାରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ।

Verse 56

एभिस्समेतैस्सफलैमहर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोत्यलंकृतः । हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः

ଶୁଭ ଫଳ-ଅର୍ପଣ ନେଇ ଆସିଥିବା ସେହି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ମହେଶ୍ୱର ବହୁପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାରରେ ବିଭୂଷିତ ହୋଇ ଅତି ଶୋଭିତ ହେଲେ। ହିମାଳୟ ନାମକ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ସଦନକୁ, ଶିବାଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ସେ ଗଲେ।

Verse 57

इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनम्परमोत्सवम् । हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद

ଏହିପରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚରିତ—ତାଙ୍କର ଗମନ, ଯାହା ପରମୋତ୍ସବ—ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ନାରଦ, ହିମାଳୟ-ନଗରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ସଦ୍ବୃତ୍ତ, ଶୁଭ କଥା ଶୁଣ।