Adhyaya 38
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 3839 Verses

हिमवतः सुमङ्गलोत्सव-नगररचना (Himavān’s Auspicious Festival Preparations and City Adornment)

ଅଧ୍ୟାୟ ୩୮ରେ ଶୈଲେଶ୍ୱର ହିମବାନ୍ ନିଜ କନ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ନିଜ ନଗରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ମହୋତ୍ସବର ଆୟୋଜନ ଆନନ୍ଦରେ କରୁଥିବା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ନନ୍ଦୀ ପାହାରାଦାର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ଏକ କୃତ୍ରିମ ପ୍ରତିରୂପ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଉଭୟ ସ୍ଫଟିକ-ପ୍ରଭାରେ ଦ୍ୱାରସୀମାର ପବିତ୍ର ସମମିତି ଓ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି। ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳଛିଟା ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରକୁ ରମ୍ଭା ଆଦି ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟରେ ସଜାଯାଏ। ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ରମ୍ଭାସ୍ତମ୍ଭ, ବସ୍ତ୍ର-ସୂତ୍ରବନ୍ଧ, ନବପଲ୍ଲବ, ମାଳତୀମାଳା ଓ ଦୀପ୍ତ ତୋରଣ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଚାରି ଦିଗରେ ମଙ୍ଗଳବସ୍ତୁ ରଖାଯାଏ। ପରେ ହିମବାନ୍ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି ବିଶାଳ ମଣ୍ଡପ ଓ ସୁନ୍ଦର ବେଦିକା ନିର୍ମାଣ କରାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ କୃତ୍ରିମ ସ୍ଥାବର ରଚନା ଜଙ୍ଗମ ପରି ଓ ଜଙ୍ଗମ ଉପାଦାନ ସ୍ଥାବର ପରି ଲାଗି ଅଦ୍ଭୁତତା ଜନ୍ମାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଦ୍ଧ ପଥ, ସୁରକ୍ଷିତ ଦ୍ୱାର, ଦିଗନୁସାରେ ମଙ୍ଗଳସ୍ଥାପନ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡପ ସହିତ କର୍ମସ୍ଥଳର ଏକ ନକ୍ଷାକୁ ଗର୍ଗଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପ୍ରସ୍ତାବଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଏ।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शैलेश्वरः प्रीतो हिमवान्मुनि सत्तम । स्वपुरं रचयामास विचित्रं परमोत्सवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତେବେ ପର୍ବତେଶ୍ୱର ହିମବାନ୍ ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ, ନିଜ ନଗରରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ମହୋତ୍ସବ ରଚିଲେ।

Verse 2

सिक्तमार्गं संस्कृतं च शोभितं परमर्द्धिभिः । द्वारि द्वारि च रम्भादि मङ्गलं द्रव्यसंयुतम्

ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଛିଟାଇ ସୁଶୁଭିତ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ କରାଯାଇଥିଲା, ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ରମ୍ଭା ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ, ସ୍ୱାଗତ-ଉତ୍ସବର ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜା ଥିଲା।

Verse 3

प्रांगणं रचयामास रम्भास्तंभसमन्वितम् । पट्टसूत्रैस्संनिबद्धरसालपल्लवान्वितम्

ସେ କଦଳୀ-ସ୍ତମ୍ଭରେ ଶୋଭିତ ଏକ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ସଜାଇଲେ ଏବଂ ପଟ୍ଟ-ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧା ଆମ୍ବ ପଲ୍ଲବଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ।

Verse 4

मालतीमाल्यसंयुक्तं लसत्तोरणसुप्रभम् । शोभितम्मंगलद्रव्यैश्चतुर्दिक्षु स्थितैश्शुभैः

ତାହା ମାଳତୀ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଜ୍ଵଳମାନ ତୋରଣ ଓ ଦ୍ୱାରଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ଚାରି ଦିଗରେ ଶୁଭ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ଥିବାରୁ ତାହା ପୂଜ୍ୟ ଓ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 5

तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरीन्द्रस्स्वसुतार्थमेव । गर्गम्पुरस्कृत्य महाप्रभावं प्रस्तावयोग्यं च सुमंगलं हि

ସେହିପରି ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ କନ୍ୟାର ହିତାର୍ଥେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ପ୍ରସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ଅତି ଶୁଭ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 6

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मण्डपं च सुविस्तीर्णं वेदिकादिमनोहरम्

ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ଡାକି, ଏକ ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ; ଯାହା ବେଦିକା ଆଦି ଶୁଭ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 7

अयुतेन सुरर्षे तद्योजनानां च विस्तृतम् । अनेकलक्षणोपेतं नानाश्चर्य्यसमन्वितम्

ହେ ଦେବର୍ଷି, ସେଇ ମଣ୍ଡପ ଦଶହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ତାହା ଅନେକ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 8

स्थावरं जंगमं सर्वं सदृशन्तैर्मनोहरम् । सर्वतोऽद्भुतसर्वत्वं नानावस्तुचमत्कृतम्

ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସବୁକିଛି—ଯଥାଯଥ ରୂପ-ସାଦୃଶ୍ୟରେ ମନୋହର ଦିଶିଲା। ସର୍ବତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ବ୍ୟାପି, ନାନାବସ୍ତୁର ଚମତ୍କାରେ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା।

Verse 9

जंगमं विजितन्तत्र स्थावरेण विशेषतः । जंगमेन च तत्रासीज्जितं स्थावरमेव हि

ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗମ ସତ୍ତାମାନେ ବିଶେଷତଃ ସ୍ଥାବରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଗଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜଙ୍ଗମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାବର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଜିତାଗଲା।

Verse 10

पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिर्न चान्यथा । जलं किं हि स्थलं किं हि न विदुः केऽपि कोविदाः

ସେଠାରେ ସ୍ଥଳଭୂମି ମଧ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜିତାଗଲା—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। କେତେକ କୋବିଦ ମନାଯାଉଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜଳ କ’ଣ, ସ୍ଥଳ କ’ଣ—ଏହା ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 11

क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः । क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः

କେଉଁଠି କୃତ୍ରିମ ସିଂହ, କେଉଁଠି ସାରସମାନଙ୍କ ପଙ୍କ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ଶିଖଣ୍ଡଧାରୀ ମନୋହର କୃତ୍ରିମ ମୟୂର ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 12

क्वचित्स्त्रियः कृत्रिमाश्च नृत्यन्त्यः पुरुषैस्सह । मोहयन्त्यो जनान्सर्वान्पश्यन्त्यः कृत्रिमास्तथा

କେଉଁଠି କୃତ୍ରିମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ-ଭ୍ରମିତ କରି, ସେଇ ଛଳମୟୀମାନେ ତଥାପି ଅଭିନୟମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଚାହୁଁଥିଲେ।

Verse 13

तथा तेनैव विधिना द्वारपाला मनोहराः । हस्तैर्धनूंषि चोद्धृत्य स्थावरा जंगमोपमाः

ସେହି ଏକେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ମନୋହର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ହାତରେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସେମାନେ ଅଚଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳମାନ ଜୀବମାନଙ୍କ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 14

द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः कृत्रिमा रचिताद्भुता । सर्वलक्षणसंयुक्ता गताः साक्षत्पयोर्णवात

ଦ୍ୱାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ରଚିତ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ—ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଯେନ ସାକ୍ଷାତ୍ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଆସିଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 15

गजाश्चालङ्कृता ह्यासन्कृत्रिमा अकृतोपमाः । तथाश्वाः न सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

ଗଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ—କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଓ ଅନୁପମ। ସେପରି ଅଶ୍ୱମାନେ ସାଜସଜ୍ଜା ସହ ଥିଲେ; ଗଜମାନଙ୍କ ସହ ମହାବତ ଓ ଗଜଚାଳନାରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 16

रथा रथिभिराकृष्टा महाश्चर्यसमन्विताः । वाहनानि तथान्यानि पत्तयः कृत्रिमास्तथा

ରଥମାନେ—ସାରଥିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ଓ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିତ—ସେଠାରେ ଦିଶିଲେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାହନମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ପଦାତି ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାହାର ଅନେକ କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ଗଢ଼ା ଥିଲେ।

Verse 17

एवं विमोहनार्थन्तु कृतं वै विश्वकर्मणा । देवानां च मुनीनां च तेन प्रीतात्मना मुने

ହେ ମୁନେ, ଏହିପରି ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଵିଶ୍ୱକର୍ମା—ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତି ଧରି—ଏହା ରଚିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତତାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 19

तस्योपरि महादिव्यम्पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवैश्शुभ्रश्चामरैश्च सुशोभितम्

ତାହାର ଉପରେ ପରମ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପଛତ୍ର ଥିଲା, ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ; କୋମଳ ଶୁଭ୍ର ପଲ୍ଲବରେ ରାଜିତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ଚାମରରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 20

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दन्तो षष्टिवर्षौ भेदमानौ महाप्रभौ

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ଗଜ ଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ କାଶ୍ମୀରୀ କେସର ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣର; ସେମାନେ ଚତୁର୍ଦନ୍ତ, ଷଷ୍ଟିବର୍ଷୀୟ, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ, ମହାବଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 21

तथैवार्कनिभौ तेन कृतौ चाश्वौ महाप्रभौ । चामरालंकृतौ दिव्यौ दिव्यालङ्कारभूषितौ

ସେହିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ଅଶ୍ୱ ନିର୍ମିତ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ; ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ, ଚାମରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅଲଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 22

दंशिता वररत्नाढ्या लोकपालास्तथैव च । सर्वे देवा यथार्थं वै कृता वै विश्वकर्मणा

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯଥୋଚିତ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ।

Verse 23

तथा हि ऋषयस्सर्वे भृग्वाद्याश्च तपोधनाः । अन्ये ह्युपसुरास्तद्वत्सिद्धाश्चान्येऽपि वै कृताः

ସେହିପରି ଭୃଗୁ ଆଦି ତପୋଧନ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଥିଲେ; ତଦ୍ବତ୍ ଅନ୍ୟ ଉପସୁରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧଗଣ ମଧ୍ୟ ସେହିଭାବେ ଗଢ଼ାଗଲେ।

Verse 24

विष्णुश्च पार्षदैस्सर्वैर्गरुडाख्यैस्समन्वितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परमाश्चर्यरूपवान्

ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ କୃତ୍ରିମ ରୂପ ନିର୍ମିତ ହେଲା; ‘ଗରୁଡ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ସମସ୍ତ ପାର୍ଷଦମାନେ ତାହା ସହିତ ଥିଲେ। ତାହା ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 25

तथैवाहं सुतैवेदैस्सिद्धैश्च परिवारितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्पठन्सूक्तानि नारद

ସେହିପରି, ହେ ସୂତ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲି। ମୋତେ କୃତ୍ରିମ ରୂପେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସୂକ୍ତ ପାଠ କରୁଥିଲି।

Verse 26

ऐरावतगजारूढश्शक्रस्स्वदलसंयुतः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परिपूर्णेन्दुसंनिभः

ଐରାବତ ଗଜ ଉପରେ ଆରୂଢ, ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କୃତ୍ରିମ ରୂପେ ନିର୍ମିତ ହେଲେ—ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ।

Verse 27

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वो वै विश्वकर्मणा । हिमागप्रेरितेनाशु क्लृप्तस्सुरसमाजकः

ହେ ଦେବର୍ଷି, ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ହିମାଳୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶୀଘ୍ର ସବୁକିଛି ସଜାଇଦେଲେ—ସମଗ୍ର ଦେବସମାଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲେ।

Verse 28

एवंभूतः कृतस्तेन मण्डपो दिव्यरूपवान् । अनेकाश्चर्यसम्भूतो महान्देवविमोहनः

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମିତ ହେଲା—ଦିବ୍ୟ ରୂପବାନ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭୂତ, ମହାନ୍ ଭବ୍ୟତାସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।

Verse 29

अथाज्ञप्तो गिरीशेन विश्वकर्मा महामतिः । निवासार्थं सुरादीनां तत्तल्लोकाम् हि यत्नतः

ତାପରେ ଗିରୀଶ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ମହାମତି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବମାନେ ଆଦିଙ୍କ ନିବାସ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 30

तत्रैव च महामञ्चाः सुप्रभाः परमाद्भुताः । रचितास्सुखदा दिव्या स्तेषां वै विश्वकर्मणा

ସେଠାରେ ହିଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ ଓ ସୁଖଦାୟକ ମହାମଞ୍ଚ (ଶୟ୍ୟା-ଆସନ) ରଚନା କଲେ।

Verse 31

तथाप्तसप्तलोकं वै विरेचे क्षणतोऽद्भुतम् । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः

ତେବେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ସମଗ୍ର ସପ୍ତଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରମ ଦୀପ୍ତିଯୁକ୍ତ ତାହା ଦେହଧାରୀଙ୍କ ନିବାସାର୍ଥ ହେଲା।

Verse 32

तथैव विष्णोस्त्वपरं वैकुण्ठाख्यं महोज्ज्वलम् । विरेचे क्षणतो दिव्यं नानाश्चर्यसमन्वितम्

ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକ ପ୍ରକଟ ହେଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 33

अमरेशगृहन्दिव्यं तथैवाद्भुतमुत्तमम् । विरेचे विश्वकर्मासौ सर्वैश्वर्यसमन्वितम्

ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଅମରେଶଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତି ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଭବ୍ୟତାରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 34

गृहाणि लोकपालानां विरेचे सुन्दराणि च । तद्वत्स प्रीतितो दिव्यान्यद्भुतानि महान्ति च

ସ୍ନେହରୁ, ହେ ବତ୍ସ, ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଗୃହମାନେ ରଚିଲା; ଏହିପରି ପ୍ରୀତିରେ ସେ ଅନେକ ମହାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆବାସ ଏବଂ ବିସ୍ମୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

Verse 35

अन्येषाममराणां च सर्वेषां क्रमशस्तथा । सदनानि विचित्राणि रचितानि च तेन वै

ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ନିବାସସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରଚିଲେ।

Verse 36

विश्वकर्मा महाबुद्धिः प्राप्तशम्भुमहावरः । विरेचे क्षणतः सर्वं शिवतुष्ट्यर्थमेव च

ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଠାରୁ ପରମ ବର ପାଇ, ଶିବତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମାତ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ କିଛି ରଚିଦେଲେ।

Verse 37

तथैव चित्रं परमं महोज्ज्वलं महाप्रभन्देववरैस्सुपूजितम् । गिरीशचिह्नं शिवलोकसंस्थितं सुशोभितं शम्भुगृहं चकार

ସେହିପରି ସେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମହାପ୍ରଭାମୟ—ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୂଜିତ—ଗିରୀଶଙ୍କ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ଶିବଲୋକରେ ସ୍ଥିତ, ସୁଶୋଭିତ ଶମ୍ଭୁଗୃହ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 38

एवम्भूता कृता तेन रचना विश्वकर्मणा । विचित्रा शिवतुष्ट्यर्थं पराश्चर्या महोज्ज्वला

ଏହିପରି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ରଚନା କରାଗଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର, ଶିବତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିର୍ମିତ, ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଓ ମହାଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 39

एवं कृत्वाखिलं चेदं व्यवहारं च लौकिकम् । पर्य्यैक्षिष्ट मुदा शम्भ्वागमनं स हिमाचलः

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଲୌକିକ ବ୍ୟବହାର ସମାପ୍ତ କରି, ହିମାଚଳ ଆନନ୍ଦରେ ଶମ୍ଭୁ—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ—ଆଗମନକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ।

Verse 40

इति प्रोक्तमशेषेण वृत्तान्तम्प्रमुदावहम् । हिमालयस्य देवर्षे किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

ହେ ଦେବର୍ଷି! ହିମାଳୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Frequently Asked Questions

It describes Himavān’s elaborate, auspicious preparation of his city and ceremonial venue—gate, roads, courtyard, toranas, and a vast maṇḍapa—undertaken for his daughter’s purpose, framed as a grand festival arrangement.

The chapter encodes a ritual grammar: purified approaches, protected thresholds, directional maṅgala placements, and a consecration-ready pavilion together create a ‘fit’ space for divine-human rite, mirroring temple/marriage liturgical design principles.

Key motifs include Nandī as threshold guardian, symmetry through a crafted counterpart, the four-direction deployment of auspicious substances, and Viśvakarmā’s wondrous architecture where the ‘immobile’ and ‘mobile’ appear to outdo each other, intensifying sacred marvel.