अनरण्य-वंशवर्णनम् तथा पिप्पलादस्य कामोत्पत्तिः (Genealogy of King Anaraṇya and Pippalāda’s arousal of desire)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । मनोर्वंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यो नृपेश्वर । इन्द्रसावर्णिसंज्ञस्य चतुर्दशमितस्य हि

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ନୃପେଶ୍ୱର! ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ସେଇ ରାଜା ଅନରଣ୍ୟ। ସେ ‘ଇନ୍ଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣି’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 2

अनरण्यो नृपश्रेष्ठस्स प्तद्वीपमहीपतिः । शम्भुभक्तो विशेषेण मङ्गलारण्यजो बली

ଅନରଣ୍ୟ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଥିଲେ। ମଙ୍ଗଳାରଣ୍ୟଜ ଏହି ବଳବାନ ରାଜା ବିଶେଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 3

भृगुं पुरोधसं कृत्वा शतं यज्ञांश्चकार सः । न स्वीचकार शक्रत्वं दीयमानं सुरैरपि

ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି ସେ ଶତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଦେବମାନେ ଦେଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 4

बभूवश्शतपुत्राश्च राज्ञस्तस्य हिमालय । कन्यैका सुन्दरी नाम्ना पद्मा पद्मालया समा

ହେ ହିମାଳୟ! ସେ ରାଜାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଏବଂ ପଦ୍ମା ନାମରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଥିଲା, ପଦ୍ମାଲୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ ଦୀପ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର।

Verse 5

यस्स्नेहः पुत्रशतके कन्यायाञ्च ततोऽधिकः । नृपस्य तस्य तस्यां हि बभूव नगसत्तम

ହେ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶତ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଯେ ସ୍ନେହ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ସେ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ପ୍ରତି ଥିଲା; ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଅନୁରାଗ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 6

प्राणाधिकाः प्रियतमा महिष्यस्सर्वयोषितः । नृपस्य पत्न्यः पञ्चासन्सर्वास्सौभाग्यसंयुता

ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମହିଷୀମାନେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟତମା ଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୌଭାଗ୍ୟସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 7

सा कन्या यौवनस्था च बभूव स्वपितुर्गृहे । पत्रं प्रस्थापयामास सुवरान यनायसः

ସେ କନ୍ୟା ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପିତୃଗୃହରେ ରହିଲା। ପରେ ସେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂତ କରି ପତ୍ର ପଠାଇଲା।

Verse 8

एकदा पिप्पलादर्षिर्गर्न्तुं स्वाश्रममुत्सुकः । तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह

ଏକଦା ପିପ୍ପଲାଦ ଋଷି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ତପସ୍ଥାନର ନିର୍ଜନ ଭାଗରେ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 9

स्त्रीयुतं मग्नचित्तं च शृङ्गारे रससागरे । विहरन्तं महाप्रेम्णा कामशास्त्रविशारदम्

ସେ ଜଣେ ନାରୀ ସହିତ ଥିଲା, ମନ ଗଭୀର ଭାବେ ଲୀନ; ମହାପ୍ରେମରେ ଶୃଙ୍ଗାର-ରସ ସାଗରରେ ବିହାର କରୁଥିଲା, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 10

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः । तपत्स्वदत्तचित्तश्चाचिंतयद्दारसंग्रहम्

ତାକୁ ଦେଖି ସେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ କାମରେ ଉଦ୍ବେଳିତ ହେଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦାରସଂଗ୍ରହ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 11

एवंवृत्तस्य तस्यैव पिप्पलादस्य सन्मुनेः । कियत्कालो गतस्तत्र कामोन्मथितचेतसः

ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେଇ ସନ୍ମୁନି ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କର, କାମରେ ଉନ୍ମଥିତ ଚିତ୍ତ ସହ, ସେଠାରେ କେତେ ସମୟ ବିତିଗଲା?

Verse 12

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः । ददर्श पद्मां युवतीं पद्मामिव मनोरमाम्

ଏକଦା ମୁନୀଶ୍ୱର ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପଦ୍ମ ପରି ମନୋହର ଯୁବତୀ ପଦ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 13

केयं कन्येति पप्रच्छ समीपस्थाञ्जनान्मुनिः । जना निवेदयांचक्रुर्नत्वा शापनियन्त्रिताः

ମୁନି ସମୀପସ୍ଥ ଲୋକମାନଙ୍କୁ “ଏହି କନ୍ୟା କିଏ?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ; ଶାପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସେମାନେ ନମସ୍କାର କରି ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 14

जना ऊचुः । अनरण्यसुतेयं वै पद्मा नाम रमापरा । वरारोहा प्रार्थ्यमाना नृपश्रेष्ठैर्गुणालया

ଲୋକମାନେ କହିଲେ—ଏହି କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା; ନାମ ପଦ୍ମା, ରମାର ପରମ ରୂପ। ସେ ଶୁଭ ରୂପିଣୀ ବରାରୋହା, ଗୁଣାଳୟ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ବିବାହାର୍ଥେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्वाक्यं जनानां तथ्यवादिनाम् । चुक्षोभातीव मनसि तल्लिप्सुर भवच्च सः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୁନି ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସେହିଟି ପାଇବାକୁ ତୀବ୍ର ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ହେଲେ।

Verse 16

मुनिः स्नात्वाभीष्टदेवं सम्पूज्य विधिवच्छिवम् । जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभां गिरे

ସ୍ନାନ କରି ମୁନି ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂଜନ କଲେ। ପରେ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି କାମନାରେ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ଅନରଣ୍ୟ ପର୍ବତର ସଭାକୁ ଗଲେ।

Verse 17

राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः । मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମଧୁପର୍କ ଆଦି ଦେଇ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 18

कामात्सर्वं गृहीत्वा च ययाचे कन्यकां मुनिः । मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिनिर्वक्तुमक्षमः

କାମବଶେ ମୁନି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି କନ୍ୟାକୁ ଯାଚିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ମୌନ ହେଲେ, କିଛି କହିବାକୁ ସର୍ବଥା ଅସମର୍ଥ।

Verse 19

मुनिर्ययाचे कन्यां स तां देहीति नृपेश्वर । अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च

ମୁନି କନ୍ୟାକୁ ଯାଚି କହିଲେ, “ହେ ନୃପେଶ୍ୱର, ତାକୁ ମୋତେ ଦିଅ; ନହେଲେ କ୍ଷଣେ ସବୁକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବି।”

Verse 20

सर्वे बभूववुराच्छन्ना गणास्तत्तेजसा मुने । रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा विप्रं जरातुरम्

ହେ ମୁନେ, ସେଇ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଗଣ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇଗଲେ। ଜରାକ୍ଳାନ୍ତ ସେ ବିପ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜା ସଗଣ ରୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 21

महिष्यो रुरुदुस्सर्वा इतिकर्त्तव्यताक्षमाः । मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला

ସମସ୍ତ ମହିଷୀମାନେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ; କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିନଥିବାରୁ ଅସହାୟ ହେଲେ। ଶୋକାକୁଳ କନ୍ୟାମାତା ମହାରାଣୀ ମୂର୍ଛାଗତ ହେଲେ।

Verse 22

बभूवुस्तनयास्सर्वे शोकाकुलि तमानसाः । सर्वं शोकाकुलं जातं नृपसम्बन्धि शैलप

ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ମନରେ ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ରାଜପରିବାର ଓ ଶୈଳପ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ସମସ୍ତେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे प्राज्ञो द्विजो गुरुरनुत्तमः । पुरोहितश्च मतिमानागतो नृपसन्निधिम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜଗୁରୁ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ—ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 24

राजा प्रणम्य सम्पूज्य रुरोद च तयोः पुरः । सर्वं निवेदयांचक्रे पप्रच्छोचितमाशु तत्

ରାଜା ପ୍ରଣାମ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କରି, ଶୀଘ୍ର ଯଥୋଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 25

अथ राज्ञो गुरुर्विप्रः पण्डितश्च पुरोहितः । अपि द्वौ शास्त्रनीतिज्ञौ बोधयामासतुर्नृपम्

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଗୁରୁ ଥିବା ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତ—ଉଭୟେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ—ନୃପଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୁଝାଇ ଉଚିତ ପଥ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 26

शोकाकुलाश्च महिषीर्नृपबालांश्च कन्यकाम् । उत्तमा नीतिमादृत्य सर्वेषां हितकारिणीम्

ରାଣୀମାନେ, ରାଜଶିଶୁମାନେ ଓ ସେ କନ୍ୟା ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀତି ଅବଲମ୍ବନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତ କଲେ।

Verse 27

गुरुपुरोधसावूचतुः । शृणु राजन्महाप्राज्ञ वचो नौ सद्धितावहम् । मा शुचः सपरीवारश्शास्त्रे कुरु मतिं सतीम्

ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତ କହିଲେ—“ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜନ୍, ଆମ ସଦ୍ଧିତକର ବଚନ ଶୁଣ। ପରିବାର ସହ ଶୋକ କରନି; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କର।”

Verse 28

अद्य वाब्ददिनान्ते वा दातव्या कन्यका नृप । पात्राय विप्रायान्यस्मै कस्मै चिद्वा विशेषतः

ହେ ନୃପ! ଆଜି ହେଉ କି ବର୍ଷ ଓ ଦିନର ଶେଷରେ ହେଉ, କନ୍ୟାଦାନ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ; ନଚେତ୍ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ।

Verse 29

सत्पात्रं ब्राह्मणादन्यन्न पश्यावो जगत्त्रये । सुतां दत्त्वा च मुनये रक्ष स्वां सर्वसम्पदम्

ତିନି ଲୋକରେ ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ପାତ୍ର ଆମେ ଦେଖୁନାହୁଁ। ତେଣୁ ମୁନିଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦେଇ ନିଜ ସମଗ୍ର ସମ୍ପଦ ଓ କୁଶଳ ରକ୍ଷା କର।

Verse 30

राजन्नेकनिमित्तेन सर्वसंपद्विनश्यति । सर्वं रक्षति तं त्यक्त्वा विना तं शरणागतम्

ହେ ରାଜନ! ଗୋଟିଏ (ଅଧର୍ମ) କାରଣରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ନଶିଯାଏ। ସବୁକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଶରଣ ନେଲେ ସତ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ହରାଯାଏ।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । राजा प्राज्ञवचः श्रुत्वा विलप्य च मुहुर्मुहुः । कन्यां सालंकृतां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ବିଳାପ କଲେ। ପରେ କନ୍ୟାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଲେ।

Verse 32

कान्तां गृहीत्वा स मुनिर्विवाह्य विधिवद्गिरे । पद्मां पद्मोपमां तां वै मुदितस्स्वालयं ययौ

ସେ ମୁନି ନିଜ ପ୍ରିୟା ପଦ୍ମାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପର୍ବତରେ ବିଧିମତେ ବିବାହ କରିଲେ। ପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପଦ୍ମୋପମା ସେହି ପଦ୍ମା ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 33

राजा सर्वान्परित्यज्य दत्त्वा वृद्धाय चात्मजाम् । ग्लानिं चित्ते समाधाय जगाम तपसे वनम्

ରାଜା ସବୁକିଛି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସେଇ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦେଲେ। ପରେ ଚିତ୍ତରେ ଗଭୀର ଗ୍ଲାନି ଧାରଣ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ—ପାଶୁବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ମୋକ୍ଷଦାତା ପତି-ଶିବଙ୍କ ପଥେ।

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डेऽनरण्यचरितवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ “ଅନରଣ୍ୟଚରିତବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଚଉତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 35

पूज्याः पुत्राश्च भृत्याश्च मूर्च्छामापुर्नृपं विना । शुशुचुः श्वाससंयुक्तं ज्ञात्वा सर्वेपरे जनाः

ରାଜା ବିନା ପୂଜ୍ୟଜନ, ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।

Verse 36

अनरण्यो वनं गत्वा तपस्तप्त्वाति शंकरम् । समाराध्य ययौ भक्त्या शिवलोकमनामयम्

ଅନରଣ୍ୟ ବନକୁ ଯାଇ ଘୋର ତପ କଲା। ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧି ଦୁଃଖହୀନ ନିରାମୟ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 37

नृपस्य कीर्तिमान्नाम्ना ज्येष्ठपुत्रोथ धार्मिकः । पुत्रवत्पालयामास प्रजा राज्यं चकार ह

ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ‘କୀର୍ତ୍ତିମାନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଜାକୁ ପୁତ୍ରବତ୍ ପାଳନ କରି ଯଥାବିଧି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।

Verse 38

इति ते कथितं शैलानरण्यचरितं शुभम् । कन्यां दत्त्वा यथारक्षद्वंशं चाप्यखिलं धनम्

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପର୍ବତରାଜ ଓ ଅରଣ୍ୟଚାରୀଙ୍କ ଶୁଭ ଚରିତ କହିଲି। କନ୍ୟାଦାନ କରି ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ।

Verse 39

शैलराज त्वमप्येवं सुतां दत्त्वा शिवाय च । रक्ष सर्वकुलं सर्वान्वशान्कुरु सुरानपि

ହେ ଶୈଲରାଜ! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦାନ କରି ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କର। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମନ୍ୱୟମୟ ଶାସନରେ ରଖ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ ନିୟମିତ କର।