पार्वतीवाक्यं—शिवस्य परब्रह्मत्व-निरूपणम् (Pārvatī’s Discourse: Establishing Śiva as Parabrahman)

Verse 1

पार्वत्युवाच । एतावद्धि मया ज्ञातं कश्चिदन्योयमागतः । इदानीं सकलं ज्ञातमवध्यस्त्वम्विशेषतः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଏତିକି ମାତ୍ର ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି ଯେ କେହି ଅନ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ—ବିଶେଷତଃ ତୁମେ ଅବଧ୍ୟ, ଅଜେୟ।

Verse 2

त्वयोक्तं विदितं देव तदलीकं न चान्यथा । यदि त्वयोदितं स्याद्वै विरुद्धं नोच्यते त्वया

ହେ ଦେବ, ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜଣା—ତାହା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦି କିଛି ବିରୁଦ୍ଧ ଥାଆନ୍ତା, ତୁମେ ତାହା କହିବେ ନାହିଁ।

Verse 3

कदाचिद्दृश्यते तादृक् वेषधारी महेश्वरः । स्वलीलया परब्रह्म स्वरागोपात्तविग्रहः

କେବେ କେବେ ମହେଶ୍ୱର ଏପରି ବେଷଧାରୀ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ପରବ୍ରହ୍ମ ନିଜ ଲୀଳାରେ, ସ୍ୱେଚ୍ଛା-ଆନନ୍ଦାନୁସାରେ, ପ୍ରକଟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 4

ब्रह्मचारिस्वरूपेण प्रतारयितुमुद्यतः । आगतश्छलसंयुक्तं वचोवादीः कुयुक्तितः

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତାରଣା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେ ଆସିଲା। ମନରେ ଛଳ ରଖି, କୁଯୁକ୍ତିରେ ଗଢ଼ା କଥା କହିଲା।

Verse 5

शंकरस्य स्वरूपं तु जानामि सुविशेषतः । शिवतत्त्वमतो वच्मि सुविचार्य्य यथार्हतः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣେ। ତେଣୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବିଚାର କରି, ଏବେ ମୁଁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ କହିବି।

Verse 6

वस्तुतो निर्गुणो ब्रह्म सगुणः कारणेन सः । कुतो जातिर्भवेत्तस्य निर्गुणस्य गुणात्मनः

ବାସ୍ତବରେ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣ; କାରଣତ୍ୱ ନିମିତ୍ତେ ସଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ଗୁଣାଧାର ତାହାର ଜନ୍ମ କେମିତି ହେବ?

Verse 7

स सर्वासां हि विद्यानामधिष्ठानं सदाशिवः । किं तस्य विद्यया कार्य्यं पूर्णस्य परमात्मनः

ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଅଧିଷ୍ଠାନ ସଦାଶିବ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସାଧନରୂପ ବିଦ୍ୟାର କି ଆବଶ୍ୟକତା?

Verse 8

वेदा उच्छ्वासरूपेण पुरा दत्ताश्च विष्णवे । शंभुना तेन कल्पादौ तत्समः कोऽस्ति सुप्रभुः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସରୂପ ବେଦଗୁଡ଼ିକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା। ତେଣୁ କଳ୍ପାରମ୍ଭରେ ସେ ସୁପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ସମ କିଏ?

Verse 9

सर्वेषामादिभूतस्य वयोमानं कुतस्ततः । प्रकृतिस्तु ततो जाता किं शक्तेस्तस्य कारणम्

ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦିଭୂତ ତାଙ୍କର ବୟସର ମାପ କେଉଁଠୁ ହେବ? ଯଦି ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର କାରଣ କ’ଣ?

Verse 10

ये भजंति च तं प्रीत्या शक्तीशं शंकरं सदा । तस्मै शक्तित्रयं शंभुः स ददाति सदाव्ययम्

ଯେମାନେ ପ୍ରୀତିଭକ୍ତିରେ ସଦା ଶକ୍ତୀଶ ଶଙ୍କର—ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ—ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ ତ୍ରିବିଧ ଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି—ନିତ୍ୟ ଅବ୍ୟୟ।

Verse 11

तस्यैव भजनाज्जीवो मृत्युं जयति निर्भयः । तस्मान्मृत्युंजयन्नाम प्रसिद्धम्भुवनत्रये

ତାଙ୍କର ଭଜନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ; ତେଣୁ ସେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 12

तस्यैव पक्षपातेन विष्णुर्विष्णुत्वमाप्नुयात् । ब्रह्मत्वं च यथा ब्रह्मा देवा देवत्वमेव च

ତାଙ୍କର କୃପାମାତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ପାଏ; ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଓ ଦେବମାନେ ନିଜ ଦେବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 13

दर्शनार्थं शिवस्यादौ यथा गच्छति देवराट् । भूतादयस्तत्परस्य द्वारपालाश्शिवस्य तु

ଯେପରି ଦେବରାଜ ଆରମ୍ଭରେ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଭୂତାଦି ପରିଚରମାନେ ଶିବେ ତତ୍ପର ରହି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ହୋଇ ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 14

दण्डैश्च मुकुटं विद्धं मृष्टं भवति सर्वतः । किं तस्य बहुपक्षेण स्वयमेव महाप्रभुः

ଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ଓ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମୁକୁଟ ସବୁଦିଗରୁ ମସୃଣ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ତେବେ ଏଥିରେ ବହୁ ତର୍କ କାହିଁକି? ସ୍ୱୟଂ ମହାପ୍ରଭୁ ହିଁ ପ୍ରମାଣ।

Verse 15

कल्याणरूपिणस्तस्य सेवयेह न किं भवेत् । किं न्यूनं तस्य देवस्य मामिच्छति सदाशिवः

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ନିଜେ କଲ୍ୟାଣ, ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଏଠାରେ କେଉଁ ମଙ୍ଗଳ ନ ହେବ? ସେଇ ଦେବଙ୍କର କ’ଣ ଅଭାବ ଯେ ସଦାଶିବ ମୋତେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି?

Verse 16

सप्तजन्मदरिद्रः स्यात्सेवेन्नो यदि शंकरम् । तस्यैतत्सेवनाल्लोको लक्ष्मीः स्यादनपायिनी

ଯେ ଶଂକରଙ୍କ ସେବା-ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ରହେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନପାୟିନୀ ହୋଇ ରହେ।

Verse 17

यदग्रे सिद्धयोष्टौ च नित्यं नृत्यंति तोषितुम् । अवाङ्मुखास्सदा तत्र तद्धितं दुर्ल्लभं कुतः

ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ନତମୁଖ ରହନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଦତ୍ତ ପରମହିତ କିପରି ଦୁର୍ଲଭ ହେବ?

Verse 18

यद्यस्य मंगालानीह सेवते शंकरस्य न । यथापि मंगलन्तस्य स्मरणादेव जायते

ଏଠାରେ କେହି ଶଂକରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଜନ୍ମେ।

Verse 19

यस्य पूजाप्रभावेण कामास्सिद्ध्यन्ति सर्वशः । कुतो विकारस्तस्यास्ति निर्विकारस्य सर्वदा

ଯାହାଙ୍କ ପୂଜାପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ କାମନା ସବୁପ୍ରକାରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେଇ ସଦା ନିର୍ବିକାର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କରେ ବିକାର କିମ୍ବା ଦୋଷ କିପରି ଥାଇପାରେ?

Verse 20

शिवेति मंगलन्नाम मुखे यस्य निरन्तरम् । तस्यैव दर्शनादन्ये पवित्रास्संति सर्वदा

ଯାହାର ମୁଖରେ ‘ଶିବ’ ଏହି ମଙ୍ଗଳନାମ ନିରନ୍ତର ରହେ, ସେହି ଭକ୍ତଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

यद्यपूतम्भवेद्भस्म चितायाश्च त्वयोदितम् । नित्यमस्यांगगं देवैश्शिरोभिर्द्धार्यते कथम्

ଯଦି ତୁମେ କହିଥିବା ପରି ଚିତାର ଭସ୍ମ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ—ବିଶେଷକରି ଶିରରେ—କିପରି ଧାରଣ କରନ୍ତି?

Verse 22

यो देवो जगतां कर्ता भर्ता हर्ता गुणान्वितः । निर्गुणश्शिवसंज्ञश्च स विज्ञेयः कथम्भवेत्

ଯେ ଦେବ ଜଗତର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା, ଗୁଣସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଗୁଣ, ଏବଂ ‘ଶିବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କିପରି ଜ୍ଞେୟ ହେବେ?

Verse 23

अगुणं ब्रह्मणो रूपं शिवस्य परमात्मनः । तत्कथं हि विजानन्ति त्वादृशास्तद्बहिर्मुखाः

ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟେ। ତେବେ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବହିର୍ମୁଖ ତୁମ ପରି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ କିପରି ଜାଣିବେ?

Verse 24

दुराचाराश्च पापाश्च देवेभ्यस्ते विनिर्गताः । तत्त्वं ते नैव जानन्ति शिवस्यागुणरूपिणः

ଦୁରାଚାରୀ ଓ ପାପୀ, ଯେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ନିର୍ଗୁଣ-ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 25

शिवनिन्दां करोतीह तत्त्वमज्ञाय यः पुमान् । आजन्मसंचितं पुण्यं भस्मीभवति तस्य तत्

ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ଜାଣି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଶିବନିନ୍ଦା କରେ, ତାହାର ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 26

त्वया निंदा कृता यात्र हरस्यामित तेजसः । त्वत्पूजा च कृता यन्मे तस्मात्पापम्भजाम्यहम्

ତୁମେ ସେଠାରେ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ହରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଛ; ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିଛ—ତେଣୁ ସେହି ପାପକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।

Verse 27

शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा सचेलं स्नानमाचरेत् । शिवविद्वेषिणं दृष्ट्वा प्रायश्चितं समाचरेत्

ଶିବଦ୍ୱେଷୀକୁ ଦେଖିଲେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶିବଦ୍ୱେଷୀକୁ ଦେଖିଲେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

रे रे दुष्ट त्वया चोक्तमहं जानामि शंकरम् । निश्चयेन न विज्ञातश्शिव एव सनातनः

ହେ ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ତୁମେ କହୁଛ—‘ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଜାଣେ’; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସନାତନ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିନାହ—ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସନାତନ ପ୍ରଭୁ।

Verse 29

यथा तथा भवेद्रुद्रो यथा वा बहुरूपवान् । ममाभीष्टतमो नित्यं निर्विकारी सतां प्रियः

ରୁଦ୍ର ଯେପରି ହେଉନାହିଁ—ଏଭଳି କି ସେଭଳି, କିମ୍ବା ବହୁରୂପୀ—ସେ ନିତ୍ୟ ମୋର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ; ସେ ନିର୍ବିକାରୀ ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କର ଚିରପ୍ରିୟ।

Verse 30

विष्णुर्ब्रह्मापि न समस्तस्य क्वापि महात्मनः । कुतोऽन्ये निर्जराद्याश्च कालाधीनास्सदैवतम्

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ସେ ସର୍ବସମାବେଶୀ ପରମ ମହାତ୍ମା ନୁହନ୍ତି। ତେବେ ‘ଅମର’ କୁହାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତ ନିଜ ଦେବତ୍ୱ ସହ ସଦା କାଳାଧୀନ।

Verse 31

इति बुध्या समालोक्य स्वया सत्या सुतत्त्वतः । शिवार्थं वनमागत्य करोमि विपुलं तपः

ଏପରି ନିଜ ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖି, ଶିବପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବନକୁ ଆସି ବିପୁଳ ତପ କଲା।

Verse 32

स एव परमेशानस्सर्वेशो भक्तवत्सलः । संप्राप्तुम्मेऽभिलाषो हि दीनानुग्रहकारकम्

ସେଇ ପରମେଶାନ, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ଦୀନ-ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ମୋର ଗଭୀର ଆକାଂକ୍ଷା।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिजा सा हि गिरीश्वरसुता मुने । विरराम शिवं दध्यो निर्विकारेण चेतसा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଏଭଳି କହି ଗିରୀଶ୍ୱରଙ୍କ କନ୍ୟା ଗିରିଜା ନୀରବ ହେଲେ ଏବଂ ନିର୍ବିକାର ସ୍ଥିରଚିତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 34

तदाकर्ण्य वचो देव्या ब्रह्मचारी स वै द्विजः । पुनर्वचनमाख्यातुं यावदेव प्रचक्रमे

ଦେବୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱିଜ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଉତ୍ତର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 35

उवाच गिरिजा तावत्स्वसखीं विजयां द्रुतम् । शिव सक्तमनोवृत्तिश्शिवनिंदापराङ्मुखी

ତାପରେ ଗିରିଜା ନିଜ ସଖୀ ବିଜୟାକୁ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—ତାଙ୍କ ମନ ଶିବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତ, ଏବଂ ଶିବ-ନିନ୍ଦାରୁ ସେ ମୁହଁ ଫେରାଇଥିଲେ।

Verse 36

गिरिजोवाच । वारणीयः प्रयत्नेन सख्ययं हि द्विजाधमः । पुनर्वक्तुमनाश्चैव शिवनिंदां करिष्यति

ଗିରିଜା କହିଲେ—ହେ ସଖୀ, ଏହି ଅଧମ ଦ୍ୱିଜକୁ ପ୍ରୟାସରେ ରୋକିବା ଉଚିତ; ସେ କଳହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି। ପୁଣି କହିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଶିବ-ନିନ୍ଦା କରିବ।

Verse 37

न केवलम्भवेत्पापं निन्दां कर्तुश्शिवस्य हि । यो वै शृणोति तन्निन्दां पापभाक् स भवेदिह

କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ; ଯେ ସେହି ନିନ୍ଦା ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜୀବନରେ ପାପର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 38

शिवनिन्दाकरो वध्यस्सर्वथा शिवकिंकरैः । ब्राह्मणश्चेत्स वै त्याज्यो गन्तव्यं तत्स्थलाद्द्रुतम्

ଶିବନିନ୍ଦାକାରୀ ଶିବଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଥା ଦଣ୍ଡନୀୟ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ; ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।

Verse 39

अयं दुष्टः पुनर्निन्दां करिष्यति शिवस्य हि । ब्राह्मणत्वादवध्यश्चैत्त्याज्योऽदृश्यश्च सर्वथा

ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଣି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବାରୁ ସେ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ସେକୁ ସର୍ବଥା ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଦୂରେ—ଅଦୃଶ୍ୟ—ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 40

हित्वैतत्स्थलमद्येव यास्यामोऽन्यत्र मा चिरम् । यथा संभाषणं न स्यादनेनाऽविदुषा पुनः

“ଆଜିହିଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ବିଳମ୍ବ ନକରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ; ଯେପରି ଏହି ଅଜ୍ଞାନୀ ସହ ପୁଣି କଥାବାର୍ତ୍ତା ନ ହେଉ।”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा चोमया यावत्पादमुत्क्षिप्यते मुने । असौ तावच्छिवस्साक्षादालंबे प्रियया स्वयम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଉମା ଏପରି କହି ପାଦ ଉଠାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ସେଇ କ୍ଷଣେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶ୍ରୀଶିବ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଆଧାର ହେଲେ।

Verse 42

कृत्वा स्वरूपं सुभगं शिवाध्यानं यथा तथा । दर्शयित्वा शिवायै तामुवाचावाङ्मुखीं शिवः

ଶିବ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହି ରୂପ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇଲେ; ପରେ ମୁଖ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ଶିବ କହିଲେ।

Verse 43

शिव उवाच । कुत्र यास्यसि मां हित्वा न त्वं त्याज्या मया पुनः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि नादेयम्विद्यते तव

ଶିବ କହିଲେ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯିବୁ? ତୋତେ ମୁଁ ପୁନଃ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ—ବର ମାଗ; ତୋ ପାଇଁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 44

अद्यप्रभृति ते दासस्तपोभिः क्रीत एव ते । क्रीतोऽस्मि तवसौन्दर्यात्क्षणमेकं युगाय ते

ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତୋର ଦାସ—ତୋ ପାଇଁ କରା ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୋରେ କିଣା ହୋଇଥିବା ପରି। ତୋର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୋହିତ ହୋଇ ମୁଁ କ୍ରୀତ; ତୋ ସହ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଯୁଗ ସମାନ।

Verse 45

त्यज्यतां च त्वया लज्जा मम पत्नी सनातनी । गिरिजे त्वं हि सद्बुध्या विचारय महेश्वरि

ହେ ଗିରିଜେ, ଏହି ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କର। ତୁମେ ମୋର ସନାତନ ପତ୍ନୀ। ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ନିଜ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିରେ ଏଥିରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

Verse 46

मया परीक्षितासि त्वं बहुधा दृढमानसे । तत्क्षमस्वापराधम्मे लोकलीलानुसारिणः

ହେ ଦୃଢ଼ମନା, ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। ତେଣୁ ଲୋକଲୀଳାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିଥିବା ମୋର ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର।

Verse 47

न त्वादृशीम्प्रणयिनीं पश्यामि च त्रिलोकके । सर्वथाहं तवाधीनस्स्वकामः पूर्य्यतां शिवे

ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରିୟାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ସର୍ବଥା ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ; ତେଣୁ ହେ ଶିବେ, ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।

Verse 48

एहि प्रिये मत्सकाशं पत्नी त्वं मे वरस्तव । त्वया साकं द्रुतं यास्ये स्वगृहम्पर्वत्तोत्तमम्

ଆସ ପ୍ରିୟେ, ମୋ ସମୀପକୁ ଆସ। ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ; ତୁମର ବର ଦିଆଯାଇଛି। ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଶୀଘ୍ରେ ଆମର ନିଜ ରମ୍ୟ ଗୃହ—ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ—ଯିବି।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते देवदेवेन पार्वती मुदमाप सा । तपोजातं तु यत्कष्टं तज्जहौ च पुरातनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବଦେବ ଏପରି କହିବା ସହିତ ପାର୍ବତୀ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଣା କଷ୍ଟକୁ ସେ ତେବେ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 50

सर्वः श्रमो विनष्टोभूत्स त्यास्तु मुनिसत्तम । फले जाते श्रमः पूर्वो जन्तोर्नाशमवाप्नुयात्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସତ୍ୟ—ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହେଲେ ପୂର୍ବର ସମସ୍ତ ଶ୍ରମ ଯେନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ପରିଣାମ ଉଦିତ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀର ପୁରୁଣା କଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତ ହୁଏନାହିଁ।