तृतीयनेत्राग्निनिवृत्तिः / Quelling the Fire of the Third Eye (Vāḍava Fire Placed in the Ocean)

Verse 1

नारद उवाच । विधे नेत्रसमुद्भूतवह्निज्वाला हरस्य सा । गता कुत्र वद त्वं तच्चरित्रं शशिमौलिनः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଧାତା, ହରଙ୍କ ନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେହି ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା କେଉଁଠିକୁ ଗଲା? ଶଶିମୌଳି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେହି ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ମୋତେ କୁହ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । यदा भस्म चकाराशु तृतीयनयनानलः । शम्भोः कामं प्रजज्वाल सर्वतो विफलस्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ନୟନର ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର (କାମକୁ) ଭସ୍ମ କରିଦେଲା, ସେତେବେଳେ କାମ ସବୁଦିଗରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଫଳ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଲା।

Verse 3

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वदेवर्षयस्तात शरणं मां ययुर्द्रुतम्

ତ୍ରିଲୋକରେ—ଚରାଚର ସହିତ—ମହା ହାହାକାର ଉଠିଲା। ତାପରେ, ହେ ତାତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

सर्वे निवेदयामासुस्तद्दुखं मह्यमाकुलाः । सुप्रणम्य सुसंस्तुत्य करौ बद्ध्वा नतानना

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସେଇ ଶୋକମୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୋତେ ନିବେଦନ କଲେ। ସୁପ୍ରଣାମ କରି, ଯଥୋଚିତ ସ୍ତୁତି କରି, କରଯୋଡ଼ି ନତମୁଖେ କହିଲେ।

Verse 5

तच्छ्रुत्वाहं शिवं स्मृत्वा तद्धेतुं सुविमृश्य च । गतस्तत्र विनीतात्मा त्रिलोकावनहेतवे

ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲି ଏବଂ ତାହାର କାରଣକୁ ସୁବିଚାର କଲି। ପରେ ବିନୀତ ଓ ସଂଯତ ମନେ, ତ୍ରିଲୋକର ରକ୍ଷା-କଲ୍ୟାଣ ନିମିତ୍ତେ ସେଠାକୁ ଗଲି।

Verse 6

संदग्धुकामः स शुचिज्वालामालातिदीपितः । स्तंभितोऽरं मया शंभुप्रसादाप्तसुतेजसा

ସେ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପବିତ୍ର ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ମୋ ତେଜରେ ମୁଁ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକିଦେଲି।

Verse 7

अथ क्रोधमयं वह्निं दग्धुकाम जगत्त्रयम् । वाडवांतकमार्षं च सौम्यज्वालामुखं मुने

ତେବେ, ହେ ମୁନି, ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କ୍ରୋଧମୟ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା—ସେ ବାଡବାଗ୍ନିନାଶକ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଅପ୍ରତିହତ ଜ୍ୱାଳା, ତଥାପି ସୌମ୍ୟ ଦୀପ୍ତମୁଖ ଥିଲା।

Verse 8

तं वाडवतनुमहं समादाय शिवेच्छया । सागरं समगां लोकहिताय जगतां पतिः

ଶିବେଚ୍ଛାରେ ସେଇ ବାଡବ-ତନୁ (ଅଶ୍ୱମୁଖ) ରୂପକୁ ଧାରଣ କରି, ଲୋକହିତ ପାଇଁ ମୁଁ—ଜଗତ୍ପତି—ସାଗର ପାଖକୁ ଗଲି।

Verse 9

आगतं मां समालोक्य सागरस्सांजलिर्मुने । धृत्वा च पौरुषं रूपमागतस्संनिधिं मम

ହେ ମୁନି, ମୋତେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ସାଗର ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏବଂ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲା।

Verse 10

सुप्रणम्याथ मां सिंधुस्संस्तूय च यथा विधि । स मामुवाच सुप्रीत्या सर्वलोकपितामहम्

ତାପରେ ସିନ୍ଧୁ (ସାଗର) ମୋତେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଧିମତେ ସ୍ତୁତି କଲା; ଏବଂ ସେ ସର୍ବଲୋକ-ପିତାମହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ମୋତେ କହିଲା।

Verse 11

सागर उवाच । किमर्थमागतोऽसि त्वं ब्रह्मन्नत्राखिलाधिप । तन्निदेशय सुप्रीत्या मत्वा मां च स्वसेवकम्

ସାଗର କହିଲା—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏଠାରେ ଅଖିଲାଧିପ! କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି? ମୋତେ ନିଜ ସେବକ ଭାବି, ପ୍ରୀତିରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କହନ୍ତୁ।

Verse 12

अथाहं सागरवचश्श्रुत्वा प्रीतिपुरस्सरम् । प्रावोचं शंकरं स्मृत्वा लौकिकं हितमावहन्

ତେବେ ମୁଁ ସାଗରଙ୍କ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ ଶୁଣି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଲୋକହିତକର ଉପଦେଶ ସହ ଉତ୍ତର ଦେଲି।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाधीमन्सर्वलोकहितावह । वच्म्यहं प्रीतितस्सिंधो शिवेच्छाप्रेरितो हृदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ତାତ, ହେ ମହାଧୀମାନ, ଶୁଣ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତକର ବଚନ କହିବି। ହେ ପ୍ରୀତିସିନ୍ଧୁ, ଶିବେଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ହୃଦୟରୁ ଆନନ୍ଦରେ କହୁଛି।

Verse 14

अयं क्रोधो महेशस्य वाडवात्मा महाप्रभुः । दग्ध्वा कामं द्रुतं सर्वं दग्धुकामोऽभवत्ततः

ମହେଶଙ୍କ ଏହି କ୍ରୋଧ ବାଡବାଗ୍ନି-ସ୍ୱରୂପ ମହାପ୍ରଭୁ। କାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଦଗ୍ଧ କରି, ପରେ ସବୁକିଛି ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 15

प्रार्थितोऽहं सुरैश्शीघ्रं पीडितैश्शंकरेच्छया । तत्रागत्य द्रुतं तं वै तात स्तंभितवाञ्शुचिम्

ଶଙ୍କରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପୀଡିତ ଦେବମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭିତ କଲି।

Verse 16

वाडवं रूपमाधत्त तमादायाग तोत्र ह । निर्दिशामि जलाधार त्वामहं करुणाकरः

ବାଡବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାକୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସ। ହେ ଜଳାଧାର, କରୁଣାକର ମୁଁ ତୁମକୁ (ଏହି ସ୍ଥାନରେ) ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛି।

Verse 17

अयं क्रोधी महेशस्य वाडवं रूपमाश्रितः । ज्वालामुखस्त्वया धार्य्यो यावदाभूतसंप्लवम्

ଏହି ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବାଡବ-ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି; ଏହା ଜ୍ୱାଲାମୁଖୀ ଶକ୍ତି। ହେ ସରିତ୍ପତେ, ସର୍ବଭୂତ-ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରି ସଂଯମରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 18

यदात्राहं समागम्य वत्स्यामि सरितां पते । तदा त्वया परित्याज्यः क्रोधोऽयं शांकरोऽद्भुतः

ହେ ସରିତାଂ ପତେ! ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି ତୁମ ପାଖରେ ପୁନର୍ବାସ କରିବାବେଳେ, ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶାଙ୍କର-ଜନ୍ୟ କ୍ରୋଧକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

भोजनं तोयमेतस्य तव नित्यं भविष्यति । यत्नादेवावधार्य्योऽयं यथा नोपैति चांतरम्

ଏହାର ଭୋଜନ ଓ ଜଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ତେଣୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏହାକୁ ଦେଖାଶୁଣା କର, ଯେପରି କୌଣସି ଅନ୍ତରାଳ କିମ୍ବା ବାଧା ନ ହୁଏ।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे वडवानलचरितं नाम विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ “ବଡବାନଳଚରିତ” ନାମକ ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 21

ततः प्रविष्टो जलधौ स वाडवतनुः शुचिः । वार्योघान्सुदहंस्तस्य ज्वालामालाभिदीपितः

ତାପରେ ସେ ଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି ବାଡ଼ବାଗ୍ନିର ତନୁ ଧାରଣ କରି ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରର ଉଗ୍ର ଜଳପ୍ରବାହମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦହିଲା।

Verse 22

ततस्संतुष्टचेतस्कस्स्वं धामाहं गतो मुने । अंतर्धानमगात्सिंधुर्दिव्यरूपः प्रणम्य माम्

ତାପରେ, ହେ ମୁନେ, ମୋ ଚିତ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ମୋର ଧାମକୁ ଫେରିଗଲି। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।

Verse 23

स्वास्थ्यं प्राप जगत्सर्वं निर्मुक्तं तद्भवाद्भयात् । देवा बभूवुः सुखिनो मुनयश्च महामुने

ହେ ମହାମୁନେ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କଲା ଏବଂ ସେହି ବିପଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ହେଲେ।