
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୬ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମହାସଙ୍କଟ କଥା କହନ୍ତି—ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ଦର୍ପିତ ଅସୁର ତାରକ ଦେବମାନଙ୍କୁ (ନିର୍ଜରମାନଙ୍କୁ) ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଦେବଗଣ ପ୍ରଜାପତି/ଲୋକେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ ହୃଦୟପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି (ଅମରାନୁତି) କରନ୍ତି; ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପଚାରନ୍ତି। ନମ୍ର ଓ ଦୁଃଖାକୁଳ ଦେବମାନେ କହନ୍ତି—ତାରକ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ପଦରୁ ବଳପୂର୍ବକ ହଟାଇ ଦିନ-ରାତି ନିରନ୍ତର ଉପଦ୍ରବ କରୁଛି; ପଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠି ସେଇ ମିଳେ। ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବରୁଣ, ନିରୃତି, ବାୟୁ ଆଦି ଦିକ୍ପାଳମାନେ ସହ ଅନେକ ଦେବପଦ ତାହାର ଅଧୀନ ହୋଇ ଲୋକଧର୍ମ ଓ ବିଶ୍ୱ-ପ୍ରଶାସନ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଛି। ସ୍ତୁତି→ଅନୁଗ୍ରହ→ଦୁଃଖନିବେଦନ→ପଦତାଲିକା ରୂପ ଆବେଦନରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶିବକେନ୍ଦ୍ରିତ ସମାଧାନ ଓ (ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ) ଶକ୍ତିର ଅନିବାର୍ୟତା ପାଇଁ ଭୂମିକା ତିଆରି କରେ।
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ ते निर्जरास्सर्वे सुप्रणम्य प्रजेश्वरम् । तुष्टुवुः परया भक्त्या तारकेण प्रपीडिताः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାରକ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ସେ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବଗଣ ପ୍ରଜେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୁପ୍ରଣାମ କରି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 2
अहं श्रुत्वामरनुतिं यथार्थां हृदयंगमा । सुप्रसन्नतरो भूत्वा प्रत्यवोचं दिवौकसः
ଦେବମାନଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ଅର୍ଥବହ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ମୁଁ ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲି।
Verse 3
स्वागतं स्वाधिकारा वै निर्विघ्नाः संति वस्तुतः । किमर्थमागता यूयमत्र सर्वे वदंतु मे
ସ୍ୱାଗତ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକାରୀ; ପ୍ରକୃତରେ ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ମୋତେ କୁହ।
Verse 4
इति श्रुत्वा वचो मे ते नत्वा सर्वे दिवौकसः । मामूचुर्नतका दीनास्तारकेण प्रपीडिताः
ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାରକ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ଦୀନ ଭାବେ, ହାତ ଯୋଡି ସେମାନେ ମୋତେ କହିଲେ।
Verse 5
देवा ऊचुः । लोकेश तारको दैत्यो वरेण तव दर्पित । निरस्यास्मान्हठात्स्थानान्यग्रहीन्नो बलात्स्वयम्
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଲୋକେଶ! ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନରେ ଦର୍ପିତ ଦାନବ ତାରକ ଆମକୁ ଆମ ଯଥାର୍ଥ ସ୍ଥାନରୁ ହଠାତ୍ ହଟାଇଦେଲା ଏବଂ ବଳପୂର୍ବକ ନିଜେ ଆମ ପଦଗୁଡ଼ିକ ଦଖଲ କଲା।
Verse 6
भवतः किमु न ज्ञातं दुःखं यन्नः उपस्थितम् । तद्दुःखं नाशय क्षिप्रं वयं ते शरणं गताः
ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆମ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଦୁଃଖ କ’ଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଜଣା? ସେହି ପୀଡାକୁ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗତ।
Verse 7
अहर्निशं बाधतेस्मान्यत्र तत्रास्थितान्स वै । पलायमानाः पश्यामो यत्र तत्रापि तारकम्
ଦିନରାତି ଆମେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ରହୁ, ସେଠି ସେ ଆମକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି। ଆମେ ପଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠି ତାରକକୁ ଦେଖୁଛୁ।
Verse 8
तारकान्नश्च यद्दुःखं संभूतं सकलेश्वर । तेन सर्वे वयं तात पीडिता विकला अति
ହେ ସକଲେଶ୍ୱର! ତାରକ ହେତୁ ଆମ ପାଇଁ ଯେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାରେ, ହେ ତାତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହାୟ।
Verse 9
अग्निर्यमोथ वरुणो निरृतिर्वायुरेव च । अन्ये दिक्पतयश्चापि सर्वे यद्वशगामिनः
ଅଗ୍ନି, ଯମ, ବରୁଣ, ନିରୃତି, ବାୟୁ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିକ୍ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ତାହାର ବଶଗାମୀ, ତାହାର ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
Verse 10
सर्वे मनुष्यधर्माणस्सर्वेः परिकरैर्युताः । सेवंते तं महादैत्यं न स्वतंत्राः कदाचन
ମନୁଷ୍ୟଧର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ, ନିଜ ନିଜ ପରିକର ସହିତ, ସେହି ମହାଦୈତ୍ୟକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହନ୍ତି।
Verse 11
एवं तेनार्दिता देवा वशगास्तस्य सर्वदा । तदिच्छाकार्य्यनिरतास्सर्वे तस्यानुजीविनः
ଏଭଳି ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବମାନେ ସଦା ତାହାର ବଶରେ ରହିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାହାର ଇଚ୍ଛାକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ନିରତ ହୋଇ ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ।
Verse 12
यावत्यो वनितास्सर्वा ये चाप्यप्सरसां गणाः । सर्वांस्तानग्रहीद्दैत्यस्तारकोऽसौ महाबली
ସେଠାରେ ଯେତେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଯେତେ ଗଣ ଥିଲା—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଇ ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟ ତାରକ ଧରିନେଲା।
Verse 13
न यज्ञास्संप्रवर्तते न तपस्यंति तापसाः । दानधर्मादिकं किंचिन्न लोकेषु प्रवर्त्तते
ଯଜ୍ଞମାନେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି, ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତପ କରୁନାହାନ୍ତି। ଦାନ, ଧର୍ମ ଆଦି ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ନୁହେଁ।
Verse 14
तस्य सेनापतिः क्रौंचो महापाप्यस्ति दानवः । स पातालतलं गत्वा बाधते त्वनिशं प्रजाः
ତାହାର ସେନାପତି କ୍ରୌଞ୍ଚ ନାମକ ମହାପାପୀ ଦାନବ। ସେ ପାତାଳତଳକୁ ଯାଇ ଅନବରତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।
Verse 15
तेन नस्तारकेणेदं सकलं भुवनत्रयम् । हृतं हठाज्जगद्धातः पापेनाकरुणात्मना
ହେ ଜଗଦ୍ଧାତା! ସେଇ ପାପୀ, କରୁଣାହୀନ ଓ କଠୋରହୃଦୟ ତାରକ ହଠାତ୍ ବଳପୂର୍ବକ ଆମଠାରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରିଭୁବନକୁ ହରଣ କରିନେଇଛି।
Verse 16
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्ड देवसांत्वनवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଦେବସାନ୍ତ୍ୱନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 17
त्वं नो गतिश्च शास्ता च धाता त्राता त्वमेव हि । वयं सर्वे तारकाख्यवह्नौ दग्धास्सुविह्वलाः
ତୁମେ ହିଁ ଆମର ଗତି ଓ ଶାସ୍ତା; ତୁମେ ହିଁ ଧାତା ଓ ତ୍ରାତା। ତାରକ ନାମକ ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଛୁ।
Verse 18
तेन क्रूरा उपाय नः सर्वे हतबलाः कृताः । विकारे सांनिपाते वा वीर्यवंत्यौषधानि च
ସେହି କ୍ରୂର ଉପାୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲୁ। ସାଧାରଣ ରୋଗ ହେଉ କି ସନ୍ନିପାତ-ସଦୃଶ ଯୁକ୍ତ ବିକାର—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲେ।
Verse 19
यत्रास्माकं जयाशा हि हरिचक्रे सुदर्शने । उत्कुंठितमभूत्तस्य कंठे पुष्पमिवार्पितम्
ଯେତେବେଳେ ଆମର ଜୟାଶା ହରିଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଉପରେ ଭରସା କଲା, ସେତେବେଳେ ସେହି ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା—କଣ୍ଠରେ ରଖା ପୁଷ୍ପ ପରି—ସ୍ଥିର ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा निर्जराणामहं मुने । प्रत्यवोचं सुरान्सर्वांस्तत्कालसदृशं वचः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଅମର ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ମୁଁ ସେଇ କ୍ଷଣେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ସମୟୋଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲି।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । ममैव वचसा दैत्यस्तारकाख्यस्समेधितः । न मत्तस्तस्य हननं युज्यते हि दिवौकसः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋର ନିଜ ବଚନରେ ‘ତାରକ’ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବଳବାନ ହୋଇଉଠିଛି; ତେଣୁ, ହେ ଦିବ୍ୟବାସୀମାନେ, ତାହାର ବଧ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
Verse 22
ततो नैव वधो योग्यो यतो वृद्धिमुपागतः । विष वृक्षोऽपि संवर्ध्य स्वयं छेत्तुमसांप्रतम्
ତେଣୁ ଏବେ ତାହାର ବଧ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ବଳବାନ ହୋଇଛି; ବିଷବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଗଲେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସହଜରେ କାଟିହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 23
युष्माकं चाखिलं कार्यं कर्तुं योग्यो हि शंकरः । किन्तु स्वयं न शक्तो हि प्रतिकर्तुं प्रचो दितः
ତୁମମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଶଙ୍କର ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 24
तारकाख्यस्तु पापेन स्वयमेष्यति संक्षयम् । यथा यूयं संविदध्वमुपदेशकरस्त्वहम्
‘ତାରକ’ ନାମକ ସେ ନିଜ ପାପରେ ନିଜେ ଧ୍ୱଂସକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ତେଣୁ ତୁମେ ଯେପରି ଯୁକ୍ତ ଭାବ, ସେପରି କର, ମୁଁ କେବଳ ଉପଦେଶକ।
Verse 25
न मया तारको वध्यो हरिणापि हरेण च । नान्येनापि सुरैर्वापि मद्वरात्सत्यमुच्यते
ତାରକକୁ ମୁଁ ବଧ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ହର (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୋର ବରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବେ କୁହାଯାଉଛି।
Verse 26
शिववीर्य्यसमुत्पन्नो यदि स्यात्तनयस्सुराः । स एव तारकाख्यस्य हंता दैत्यस्य नापरः
ହେ ଦେବମାନେ, ଯଦି ଶିବଙ୍କ ବୀର୍ୟରୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ତାରକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟର ହନ୍ତା ହେବ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
Verse 27
यमुपायमहं वच्मि तं कुरुध्वं सुरोत्तमाः । महादेवप्रसादेन सिद्धिमेष्यति स धुवम्
ମୁଁ ଯେ ଉପାୟ କହୁଛି, ହେ ଦେବୋତ୍ତମମାନେ, ତାହା କର। ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଞ୍ଚାଇବ।
Verse 28
सती दाक्षा यिणी पूर्वं त्यक्तदेहा तु याभवत् । सोत्पन्ना मेनकागर्भात्सा कथा विदिता हि वः
ସେହି ସତୀ—ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା—ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେଇ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି କଥା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା।
Verse 29
तस्या अवश्यं गिरिशः करिष्यति कर ग्रहम् । तत्कुरुध्वमुपायं च तथापि त्रिदिवौकसः
ନିଶ୍ଚୟ ଗିରୀଶ (ଭଗବାନ ଶିବ) ତାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରିବେ। ତେଣୁ ହେ ତ୍ରିଲୋକବାସୀ ଦେବମାନେ, ତଥାପି ଯଥୋଚିତ ଉପାୟ କର।
Verse 30
तथा विदध्वं सुतरां तस्यां तु परियत्नतः । पार्वत्यां मेनकाजायां रेतः प्रतिनिपातने
ଏହେତୁ ସେହିପରି ନିଶ୍ଚୟରେ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ କର, ଯେପରି ମେନକାଙ୍କ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀରେ ଦିବ୍ୟ ବୀଜର ସମ୍ୟକ୍ ନିକ୍ଷେପ ହେଉ।
Verse 31
तमूर्द्ध्वरेतसं शंभुं सैव प्रच्युतरेतसम् । कर्तुं समर्था नान्यास्ति तथा काप्यबला बलात्
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତସ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସେହି ତେଜ ସ୍ରବଣ କରାଇବାରେ କେବଳ ସେଇ (ପାର୍ବତୀ) ସମର୍ଥ; ଯେତେ ବଳବତୀ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଏହା କରିପାରେ ନାହିଁ।
Verse 32
सा सुता गिरिराजस्य सांप्रतं प्रौढयौवना । तपस्यते हिमगिरौ नित्यं संसेवते हरम्
ଗିରିରାଜଙ୍କ ସେଇ କନ୍ୟା, ଏବେ ଯୌବନର ପ୍ରୌଢତାରେ, ହିମଗିରିରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 33
वाक्याद्धिमवतः कालीं स्वपितुर्हठतश्शिवा । सखीभ्यां सेवते सार्द्धं ध्यानस्थं परमेश्वरम्
ହିମବତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ନିଜ ପିତାଙ୍କ କାଳୀକୁ ହଠାତ୍ ଜାଗ୍ରତ କଲେ; ପରେ ଦୁଇ ସଖୀ ସହ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
Verse 34
तामग्रतोऽर्च्चमानां वै त्रैलोक्ये वरवर्णिनीम् । ध्यानसक्तो महेशो हि मनसापि न हीयते
ତ୍ରିଲୋକରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦରୀ, ଦିବ୍ୟତେଜସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ମହେଶ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ, ମନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧ୍ୟାନରୁ ହଟିଲେ ନାହିଁ।
Verse 35
भार्य्यां समीहेत यथा स कालीं चन्द्रशेखरः । तथा विधध्वं त्रिदशा न चिरादेव यत्नतः
ହେ ତ୍ରିଦଶମାନେ, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏମିତି କର—ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ଶିବ କାଳୀଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ; ସେହିପରି ଶୀଘ୍ର ସିદ્ધ କର।
Verse 36
स्थानं गत्वाथ दैत्यस्य तमहं तारकं ततः । निवारयिष्ये कुहठात्स्वस्थानं गच्छतामराः
ସେଇ ଦୈତ୍ୟର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ପରେ ମୁଁ ତାରକକୁ ତାହାର ଦୁଷ୍ଟ ହଠରୁ ନିବାରିବି। ହେ ଅମରମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଯାଅ।
Verse 37
इत्युक्त्वाहं सुरान्शीघ्रं तारकाख्यासुरस्य वै । उपसंगम्य सुप्रीत्या समाभाष्येदमब्रवम्
ଏହିପରି କହି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି, ପରେ ତାରକାସୁର ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ସମୀପ କଲି। ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଆଦରେ ସମ୍ଭାଷଣ କରି ଏହି କଥା କହିଲି।
Verse 38
ब्रह्मोवाच । तेजोसारमिदं स्वर्गं राज्यं त्वं परिपासि नः । यदर्थं सुतपस्तप्तं वाञ्छसि त्वं ततोऽधिकम्
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ତେଜର ସାରସ୍ୱରୂପ; ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଛ। କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏପରି ଘୋର ତପ କଲ? ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କିଛି ଚାହୁଁଛ କି?
Verse 39
वरश्चाप्यवरो दत्तो न मया स्वर्गराज्यता । तस्मात्स्वर्गं परित्यज्य क्षितौ राज्यं समाचर
ମୁଁ ତୁମକୁ ବର ଦେଇଛି—ଅପର ବର ମଧ୍ୟ—କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟତ୍ୱ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଯଥାବିଧି ଚାଳାଅ।
Verse 40
देवयोग्यानि तत्रैव कार्य्याणि निखिलान्यपि । भविष्यत्यरसुरश्रेष्ठ नात्र कार्य्या विचारणा
ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରାଯାଉ। ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।
Verse 42
तारकोऽपि परित्यज्य स्वर्गं क्षितिमथाभ्यगात् । शोणिताख्य पुरे स्थित्वा सर्वराज्यं चकार सः
ତାରକ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲା। ‘ଶୋଣିତା’ ନାମକ ପୁରରେ ବସି ସେ ସର୍ବଭୌମ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲା।
Verse 43
देवास्सर्वेऽपि तच्छुत्वा मद्वाक्यं सुप्रणम्य माम् । शक्रस्थानं ययुः प्रीत्या शक्रेण सुस माहिताः
ମୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତିରେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସଚେତନ ରହିଲେ।
Verse 44
तत्र गत्वा मिलित्वा च विचार्य्य च परस्परम् । ते सर्वे मरुतः प्रीत्या मघवंतं वचोऽब्रुवन्
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏବଂ ପରସ୍ପରେ ବିଚାର କରି, ସେ ସମସ୍ତ ମରୁତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତି ନେଇ ମଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 45
देवा ऊचुः । शम्भोर्य्यथा शिवायां वै रुचिजायेत कामतः । मघवंस्ते प्रकर्तव्यं ब्रह्मोक्तं सर्वमेव तत्
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ମଘବନ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଯେପରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ପ୍ରତି ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେମମୟ ରୁଚି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମେ କର।
Verse 46
ब्रह्मोवाच । इत्येवं सर्ववृत्तांतं विनिवेद्य सुरेश्वरम् । जग्मुस्ते सर्वतो देवाः स्वं स्वं स्थानं मुदान्विताः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ଏଭଳି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।”
The devas, oppressed and displaced by the boon-empowered asura Tāraka, approach the presiding authority (narrated by Brahmā) with praise and a formal plea for relief.
It signifies that the disruption is not local but cosmological: when dikpālas and regulatory deities fall under asuric control, loka-dharma and the ordered functioning of the universe are compromised.
The chapter highlights devotion (stuti), refuge (śaraṇāgati), and the necessity of a Śiva-centered remedy when ordinary divine governance is neutralized by boon-protection.