सतीविरहानन्तरं शम्भोश्चरितम् / Śiva’s Conduct After Satī’s Separation

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे शैववर प्रभो । शिवलीलामिमां व्यासात्प्रीत्या मे वक्तुमर्हसि

ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶିଷ୍ଯ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୟାକରି ଶିବଙ୍କର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ |

Verse 2

सतीविरहयुक्शंम्भुः किं चक्रे चरितन्तथा । तपः कर्तुं कदायातो हिमवत्प्रस्थमुत्तमम्

ସତୀବିରହ ଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ଶମ୍ଭୁ ସେତେବେଳେ କ’ଣ କଲେ, ଏବଂ କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ? ତଥା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ସେ କେବେ ହିମବାନଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିଖରକୁ ଗଲେ?

Verse 3

शिवाशिवशिवादो ऽभूत्कथं कामक्षयश्च मे । तपः कृत्वा कथम्प्राप शिवं शम्भुं च पार्वती

'ଶିବ-ଅଶିବ-ଶିବ' ଉଚ୍ଚାରଣ ଏବଂ ଚିନ୍ତନ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏବଂ ମୋର କାମ କିପରି କ୍ଷୟ ହେଲା? ତପସ୍ୟା କରି ପାର୍ବତୀ କିପରି ସାକ୍ଷାତ ଶିବ-ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?

Verse 4

तत्सर्वमपरं चापि शिवसच्चरितं परम् । वक्तुमर्हसि मे ब्रह्मन्महानन्दकरं शुभम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସେହି ସବୁ ବ୍ୟତୀତ, ଆପଣ ମୋତେ ଶିବଙ୍କର ସେହି ପରମ ଏବଂ ସତ୍ୟ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୁଣାନ୍ତୁ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଭ।

Verse 6

गणानाभाष्य शोचंस्तां तद्गुणान्प्रे मवर्धनान् । वर्णयामास सुप्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्

ଗଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମର ସହିତ ତାଙ୍କର ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ଯାହା ପ୍ରେମ ବଢ଼ାଇଥାଏ, ଏହିପରି ସାଂସାରିକ ବ୍ୟବହାରର ଗତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 7

आगत्य स्वगिरिं शम्भुः प्रियाविरहकातरः । सस्मार स्वप्रियां देवीं सतीं प्राणाधिकां हृदा

ନିଜ ପର୍ବତଧାମକୁ ଫେରିଆସି, ପ୍ରିୟାବିରହରେ କାତର ଶମ୍ଭୁ ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ସତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 9

दिगम्बरो बभूवाथ त्यक्त्वा गार्हस्थ्यसद्गतिम् । पुनर्बभ्राम लोकन्वै सर्वांल्लीलाविशारदः

ତାପରେ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ-ଆସକ୍ତିର ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଦିଗମ୍ବର ହେଲେ; ଲୀଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ପୁନଃ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे भौमोत्पत्तिशिवलीलावर्णनं नाम दशमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ବିଭାଗ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ଭୂମି-ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 11

समाधाय मनो यत्नात्समाधिन्दुःखनाशिनम । चकार च ददर्शासौ स्वरूपं निजमव्ययम्

ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଦୁଃଖନାଶିନୀ ସମାଧିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ଲୟରେ ନିଜ ଅବ୍ୟୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 12

इत्थं चिरतरं स्थाणुस्तस्थौ ध्वस्तगुणत्रयः । निर्विकारी परम्ब्रह्म मायाधीशस्स्वयंप्रभुः

ଏହିପରି ଅତିଦୀର୍ଘ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାଣୁ—ଭଗବାନ ଶିବ—ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ହୋଇ ଅଚଳ ରହିଲେ। ସେ ନିର୍ବିକାର ପରବ୍ରହ୍ମ, ମାୟାଧୀଶ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱସ୍ୱରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 13

ततस्समाधिन्तत्त्याज व्यतीय ह्यमितास्समाः । यदा तदा बभूवाशु चरितं तद्वदामि वः

ତାପରେ ସେ ସେହି ସମାଧି ତ୍ୟାଗ କଲେ; ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଅପରିମିତ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା ଏବଂ ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଘଟିଲା—ସେ ଚରିତ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 14

प्रभोर्ललाटदेशात्तु यत्पृषच्छ्रमसंभवम् । पपात धरणौ तत्र स बभूव शिशुर्द्रुतम्

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲଲାଟଦେଶରୁ ଶ୍ରମଜନ୍ୟ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଧରାରେ ପଡ଼ିଲା; ଏବଂ ସେଠି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଶିଶୁ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

चतुर्भुजोऽरुणाकारो रमणीयाकृतिर्मुने । अलौकिकद्युतिः श्रीमांस्तेजस्वी परदुस्सहः

ହେ ମୁନେ, ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ଆକୃତିର ଥିଲା। ତାହାର ଦ୍ୟୁତି ଅଲୌକିକ; ସେ ଶ୍ରୀମାନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପରଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁସ୍ସହ।

Verse 16

रुरोद स शिशुस्तस्य पुरो हि परमेशितुः । प्राकृतात्मजवत्तत्र भवाचाररतस्य हि

ସେଇ ଶିଶୁ ସେଠାରେ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ରୋଇଲା; ଏବଂ ଲୋକାଚାରରେ ରତ ହୋଇ ସାଧାରଣ ପୁତ୍ର ପରି ଆଚରଣ କଲା।

Verse 17

तदा विचार्य सुधिया धृत्वा सुस्त्रीतनुं क्षितिः । आविर्बभूव तत्रैव भयमानीय शंकरात्

ତେବେ ସୁବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ପୃଥିବୀ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲା; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 18

तम्बालं द्रुतमुत्थाय क्रोडयां निदधे वरम् । स्तन्यं सापाययत्प्रीत्या दुग्धं स्वोपरिसम्भवम्

ସେ ଦ୍ରୁତ ଉଠି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ରଖିଲା; ପରେ ପ୍ରୀତିରେ ତାକୁ ନିଜ ସ୍ତନ୍ୟ ପିଆଇଲା—ଯେ ଦୁଧ ତାହାର ନିଜ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।

Verse 19

चुचुम्ब तन्मुखं स्नेहात्स्मित्वा क्रीडयदात्मजम् । सत्यभावात्स्वयं माता परमेशहितावहा

ସ୍ନେହରେ ସେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲା; ହସିହସି ନିଜ ପୁତ୍ର ସହ କ୍ରୀଡା କଲା। ସତ୍ୟଭାବର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ମାତା ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ହିତକାରିଣୀ ହେଲା।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा चरितं शम्भुः कौतुकी सूतिकृत्कृती । अन्तर्यामी विहस्याथोवाच ज्ञात्वा रसां हरः

ସେ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଶମ୍ଭୁ, ସୂତିକୃତ୍‌ (ଧାତ୍ରୀ) ଭୂମିକାରେ କୌତୁକମୟ ଓ କୃତକୃତ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ହର ମନ୍ଦହାସ କଲେ। ଅନ୍ତର୍ରସ ଜାଣି ପରେ କହିଲେ।

Verse 21

धन्या त्वं धरणि प्रीत्या पालयैतं सुतं मम । त्वय्युद्भूतंश्रमजलान्महातेजस्विनो वरम्

ହେ ଧରଣୀ, ତୁମେ ଧନ୍ୟା। ପ୍ରୀତିସହିତ ମୋର ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ପାଳନ କର—ସେ ପରମ ଉତ୍ତମ, ମହାତେଜସ୍ବୀ; ତୁମ ଉପରେ ତାହାର ଶ୍ରମଜଳ ସ୍ୱେଦବିନ୍ଦୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି।

Verse 22

मम श्रमकभूर्बालो यद्यपि प्रियकृत्क्षिते । त्वन्नाम्ना स्याद्भवेत्ख्यातस्त्रितापरहितस्सदा

ହେ କ୍ଷିତେ, ଯଦ୍ୟପି ଏହି ମୋର ବାଳକ ଶ୍ରମଜାତ ଏବଂ ଏଯାବତ୍ ଛୋଟ, ତଥାପି ତୁମ ନାମ ଧାରଣ କରି ସେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିବ ଏବଂ ସଦା ତ୍ରିତାପରହିତ ରହିବ।

Verse 23

असौ बालः कुदाता हि भविष्यति गुणी तव । ममापि सुखदाता हि गृहाणैनं यथारुचि

ଏହି ବାଳକ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦାନଦାତା ଓ ଗୁଣୀ ହେବ; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୁଖଦାତା ହେବ। ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ किंचिद्विरहमुक्तधीः । लोकाचारकरो रुद्रो निर्विकारी सताम्प्रियः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ରୁଦ୍ର ନିରବ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ କିଞ୍ଚିତ୍ ମଧ୍ୟ ବିରହ ନଥିଲା। ଲୋକାଚାର ସ୍ଥାପକ, ନିର୍ବିକାର ରୁଦ୍ର ସତ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 25

अपि क्षितिर्जगामाशु शिवाज्ञामधिगम्य सा । स्वस्थानं ससुता प्राप सुखमात्यंतिकं च वै

ତେବେ କ୍ଷିତି (ପାର୍ବତୀ) ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶୀଘ୍ର ବୁଝି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ପୁତ୍ରସହିତ ନିଜ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚି ପରମ ଓ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ପାଇଲେ।

Verse 27

विश्वेश्वरप्रसादेन ग्रहत्वं प्राप्य भूमिजः । दिव्यं लोकं जगामाशु शुक्रलोकात्परं वरम्

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଭୂମିଜ ଗ୍ରହତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶୀଘ୍ର ଶୁକ୍ରଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 28

इत्युक्तं शम्भुचरितं सतीविरहसंयुतम् । तपस्याचरणं शम्भोश्शृणु चादरतो मुने

ଏପରି ସତୀ-ବିରହସହିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ କଥିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ମୁନି, ଆଦରସହିତ ଶୁଣ—ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ କିପରି ତପସ୍ୟା ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 276

स बालो भौम इत्याख्यां प्राप्य भूत्वा युवा द्रुतम् । तस्यां काश्यां चिरं कालं सिषेवे शंकरम्प्रभुम्

ସେ ବାଳକ ‘ଭୌମ’ ନାମ ପାଇ ଶୀଘ୍ର ଯୁବକ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି କାଶୀରେ ସେ ପରମପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ସେବା-ପୂଜା କଲା।