हिमाचलविवाहवर्णनम् — Description of Himācala’s (context for) Marriage / The Himālaya-Marriage Narrative (Chapter Opening)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे हिमाचलविवाहवर्णनं नाम प्रथमोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ବିଭାଗ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ହିମାଚଳ ବିବାହ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

Verse 2

कथं कृत्वा तपोऽत्युग्रम्पतिमाप शिवं च सा । एतन्मे पृच्छते सम्यक्कथय त्वं विशेषतः

ସେ କିପରି ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା? ମୁଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରୁଛି—ତୁମେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं मुनिशार्दूल शिवाचरितमुत्तमम् । पावनं परमं दिव्यं सर्वपापहरं शुभम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଚରିତ ଶୁଣ; ତାହା ପରମ ପାବନ, ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବପାପହର।

Verse 4

यदा दाक्षायणी देवी हरेण सहिता मुदा । हिमाचले सुचिक्रीडे लीलया परमेश्वरी

ଯେତେବେଳେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଦେବୀ ଆନନ୍ଦରେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ହିମାଚଳରେ ପବିତ୍ର ମଙ୍ଗଳମୟ ଲୀଳାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 5

मत्सुतेयमिति ज्ञात्वा सिषेवे मातृवर्चसा । हिमाचलप्रिया मेना सर्वर्द्धिभिरनिर्भरा

“ଏ ମୋର ନିଜ କନ୍ୟା” ବୋଲି ଜାଣି, ହିମାଚଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ମାତୃତେଜରେ ତାହାକୁ ସେବା-ପାଳନ କଲେ; ସର୍ବ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ।

Verse 6

यदा दाक्षायणी रुष्टा नादृता स्वतनुं जहौ । पित्रा दक्षेण तद्यज्ञे संगता परमेश्वरी

ଯେତେବେଳେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ) ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ନ ପାଇ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେତେବେଳେ ପିତା ଦକ୍ଷ ଆୟୋଜିତ ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 7

तदैव मेनका तां सा हिमाचलप्रिया मुने । शिवलोकस्थितां देवीमारिराधयिषुस्तदा

ହେ ମୁନି, ସେଇ ସମୟରେ ହିମାଚଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନକା ଶିବଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ପାଇବାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 8

तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा । त्यक्तदेहा मनो दध्रे भवितुं हिमवत्सुता

“ମୁଁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବି” ବୋଲି ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସତୀ ହିମବାନଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ମନ ଧରିଲେ।

Verse 9

समयं प्राप्य सा देवी सर्वदेवस्तुता पुनः । सती त्यक्ततनुः प्रीत्या मेनकातनयाभवत्

ନିୟତ ସମୟ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦେବୀ—ପୂର୍ବ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସତୀ—ଆନନ୍ଦରେ ମେନକାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 10

नाम्ना सा पार्वती देवी तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । नारदस्योपदेशाद्वै पतिम्प्राप शिवं पुनः

ପାର୍ବତୀ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ତପ କଲେ; ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ପୁନଃ ପତିରୂପେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 11

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर । मेनकायास्समुत्पतिं विवाहं चरितं तथा

ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ବିଧାତା, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମେନକାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କ ବିବାହ ଓ ତାଙ୍କ ଚରିତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 12

धन्या हि मेनका देवी यस्यां जाता सुता सती । अतो मान्या च धन्या च सर्वेषां सा पतिव्रता

ମେନକା ଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟା; ଯାହାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସତୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ। ତେଣୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମାନ୍ୟା ଓ ଧନ୍ୟା, କାରଣ ସେ ପତିବ୍ରତା।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं नारद मुने पार्वतीमातुरुद्भवम् । विवाहं चरितं चैव पावनं भक्तिवर्द्धनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ନାରଦ ମୁନି, ଶୁଣ: ପାର୍ବତୀମାତାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ, ତାଙ୍କ ବିବାହ ଓ ତାଙ୍କ ଚରିତ—ଏସବୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଭକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ।

Verse 14

अस्त्युत्तरस्यां दिशि वै गिरीशो हिमवान्महान् । पर्वतो हि मुनिश्रेष्ठ महातेजास्समृद्धिभाक्

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିଶ୍ଚୟ ମହା ଗିରିରାଜ ହିମବାନ୍ ଅଛନ୍ତି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପର୍ବତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଧାରୀ।

Verse 15

द्वैरूप्यं तस्य विख्यातं जंगमस्थिरभेदतः । वर्णयामि समासेन तस्य सूक्ष्मस्वरूपकम्

ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱିରୂପ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଜଙ୍ଗମ ଓ ସ୍ଥିର ଭେଦରେ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 16

पूर्वापरौ तोयनिधी सुविगाह्य स्थितो हि यः । नानारत्नाकरो रम्यो मानदण्ड इव क्षितेः

ଯିଏ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱୟରେ ଗଭୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ଥିର ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ନାନା ରତ୍ନର ଆକର, ରମଣୀୟ—ମନେ ହୁଏ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମାନଦଣ୍ଡ।

Verse 17

नानावृक्षसमाकीर्णो नानाशृंगसुचित्रितः । सिंहव्याघ्रादिपशुभिस्सेवितस्सुखिभिस्सदा

ସେଠା ନାନାପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶୃଙ୍ଗରେ ସୁଚିତ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଆଦି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସଦା ସୁଖୀ ଓ ଶାନ୍ତ ଥାଇ ସେବିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 18

तुषारनिधिरत्युग्रो नानाश्चर्यविचित्रितः । देवर्षिसिद्धमुनिभिस्संश्रितः शिवसंप्रियः

ସେ ହିମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ନିଧି, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ। ଦେବର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଏହା, ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 19

तपस्थानोऽतिपूतात्मा पावनश्च महात्मनाम् । तपस्सिद्धिप्रदोत्यंतं नानाधात्वाकरः शुभः

ସେଇ ତପସ୍ଥାନ ପରମ ପବିତ୍ର ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାବନ କରେ। ଏହା ତପସ୍ୟାର ପରମ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଶୁଭ—ନାନା ଧାତୁର ଖଣି ପରି ନାନାବିଧ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 20

स एव दिव्यरूपो हि रम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः । विष्ण्वंशोऽविकृतः शैलराजराजस्सताम्प्रियः

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟରୂପୀ, ରମ୍ୟ ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁବଂଶଜ, ଅବିକୃତ; ସେ ଶୈଳରାଜମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟେ ରାଜା ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 21

कुलस्थित्यै च स गिरिर्धर्म्मवर्द्धनहेतवे । स्वविवाहं कर्त्तुमैच्छत्पितृदेवहितेच्छया

ଏବଂ ସେ ପର୍ବତରାଜ (ହିମାଳୟ) କୁଳସ୍ଥିତି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଓ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧିର ହେତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ବିବାହର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।

Verse 22

तस्मिन्नवसरे देवाः स्वार्थमाचिन्त्य कृत्स्नशः । ऊचुः पितॄन्समागत्य दिव्यान्प्रीत्या मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଚାର କରି ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରୀତିସହ ଆଦରରେ କହିଲେ।

Verse 23

देवा ऊचुः । सर्वे शृणुत नो वाक्यं पितरः प्रीतमानसाः । कर्त्तव्यं तत्तथैवाशु देवकार्य्येप्सवो यदि

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ପିତୃମାନେ! ପ୍ରୀତିମନେ ଆମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯଦି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେହି କାମ ଶୀଘ୍ର ସେହିପରି କରନ୍ତୁ।

Verse 24

मेना नाम सुता या वो ज्येष्ठा मङ्गलरूपिणी । ताम्विवाह्य च सुप्रीत्या हिमाख्येन महीभृता

ତୁମମାନଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ‘ମେନା’ ନାମର ମଙ୍ଗଳରୂପିଣୀ; ତାଙ୍କୁ ‘ହିମବାନ୍’ ନାମକ ପର୍ବତରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ବିବାହ କଲେ।

Verse 25

एवं सर्वमहालाभः सर्वेषां च भविष्यति । युष्माकममराणां च दुःखहानिः पदे पदे

ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଲାଭ ହେବ; ଏବଂ ତୁମ ଅମର ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପଦେ ପଦେ ଦୁଃଖହାନି ଘଟିବ।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यापरवचः पितरस्ते विमृश्य च । स्मृत्वा शापं सुतानां च प्रोचुरोमिति तद्वचः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଚନ ଶୁଣି ତୁମ ପିତୃମାନେ ବିଚାର କଲେ; ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶାପକୁ ସ୍ମରି ସେମାନେ ସେହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ଓଁ”।

Verse 27

ददुर्मेनां सुविधिना हिमागाय निजात्मजाम् । समुत्सवो महानासीत्तद्विवाहे सुमङ्गले

ତାପରେ ମେନା ବିଧିବିଧାନରେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ହିମାଳୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେହି ସୁମଙ୍ଗଳ ବିବାହରେ ମହା ଉତ୍ସବ ହେଲା।

Verse 28

हर्य्यादयाऽपि ते देवा मुनयश्चापरोखिलाः । आजग्मुस्तत्र संस्मृत्य वामदेवं भवं धिया

ତାପରେ ହରି ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଭ ବାମଦେବ-ସ୍ୱରୂପ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 29

उत्सवं कारयामासुर्दत्त्वा दानान्यनेकशः । सुप्रशस्य पितॄन्दिव्यान्प्रशशंसुर्हिमाचलम्

ସେମାନେ ମହୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ ପିତୃଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସ୍ତୁତି କରି ପବିତ୍ର ଗିରିରାଜ ହିମାଚଳଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 30

महामोदान्विता देवास्ते सर्वे समुनीश्वराः । संजग्मुः स्वस्वधामानि संस्मरन्तः शिवाशिवौ

ମହାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଶିବ-ଶିବାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 31

कौतुकं बहु सम्प्राप्य सुविवाह्य प्रियां च ताम् । आजगाम स्वभवनं मुदमाप गिरीश्वरः

ବହୁ ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ-ହର୍ଷ ପାଇ, ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ କରାଇ, ଗିରୀଶ୍ୱର (ହିମାଳୟ) ନିଜ ଭବନକୁ ଫେରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच मेनया हि हिमागस्य सुविवाहो मुनीश्वर । प्रोक्तो मे सुखदः प्रीत्या किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ମେନା ଓ ହିମାଳୟଙ୍କ ଶୁଭ ବିବାହକୁ ମୁଁ ପ୍ରୀତିସହ ସୁଖଦ ଭାବେ କହିସାରିଛି। ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?