Śivapūjā-stuti: Deva-Ṛṣi-Paramparāyāṃ Śaṃkara-caritasya Prastāvaḥ (Prelude to Śaṃkara’s narrative and the lineage of Śiva-worship)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग ज्ञानवानसि सुव्रत । पुनरेव शिवस्य वै चरितं ब्रूहि विस्तरात्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତସୂତ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ସୁବ୍ରତ। ଦୟାକରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଚରିତ ପୁଣିଥରେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 2

पुरातनाश्च राजान ऋषयो देवतास्तथा । आराधनञ्च तस्यैव चकुर्देववरस्य हि

ପୁରାତନ ରାଜାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେଇ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठाः श्रूयतां कथयामि वः । चरित्रं शांकरं रम्यं शृण्वतां भुक्तिमुक्तिदम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ରମ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦିଏ।

Verse 4

एतदेव पुरा पृष्टो नारदेन पितामहः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदं मुनिसत्तमम्

ଏହି ଏକେ ବିଷୟରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ନାରଦ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या शांकरं चरितं वरम् । प्रवक्ष्यामि भवत्स्नेहान्महापातकनाशनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତି-ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଶୁଣ। ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି; ଏହା ମହାପାତକକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 6

रमया सहितो विष्णुश्शिवपूजां चकार ह । कृपया परमेशस्य सर्वान्कामानवाप हि

ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ଶିବପୂଜା କଲେ; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 7

अहं पितामहश्चापि शिवपूजनकारकः । तस्यैव कृपया तात विश्वसृष्टिकरस्सदा

ମୁଁ—ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା—ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜା କରୁଥିବା ଜଣେ; ହେ ତାତ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ସଦା ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 8

शिवपूजाकरा नित्यं मत्पुत्राः परमर्षयः । अन्ये च ऋषयो ये ते शिवपूजनकारकाः

ମୋ ପୁତ୍ର—ପରମର୍ଷିମାନେ—ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିମଗ୍ନ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜକ।

Verse 9

नारद त्वं विशेषेण शिवपूजनकारकः । सप्तर्षयो वसिष्ठाद्याः शिवपूजनकारकाः

ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ବିଶେଷଭାବେ ଶିବପୂଜାର ପ୍ରେରକ ଓ କର୍ତ୍ତା; ବସିଷ୍ଠାଦି ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜାରେ ନିବେଦିତ।

Verse 10

अरुंधती मदासाध्वी लोपामुद्रा तथैव च । अहल्या गौतमस्त्री च शिवपूजनकारिकाः

ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସାଧ୍ବୀ ମଦାସାଧ୍ବୀ, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟା—ଏ ସମସ୍ତେ ଶିବପୂଜାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 11

दुर्वासाः कौशिकश्शक्तिर्दधीचो गौतमस्तथा । कणादो भार्गवो जीवो वैशंपायन एव च

ଦୁର୍ବାସା, କୌଶିକ, ଶକ୍ତି, ଦଧୀଚି, ଗୌତମ, କଣାଦ, ଭାର୍ଗବ, ଜୀବ ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନ—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଗଣିତ।

Verse 12

एते च मुनयस्सर्वे शिवपूजाकरा मताः । तथा पराशरो व्यासश्शिवपूजारतस्सदा

ଏ ସମସ୍ତ ମୁନି ଶିବପୂଜକ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; ତଥା ପରାଶର ଓ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ସଦା ଶିବାରାଧନାରେ ରତ।

Verse 13

उपमन्युर्महाभक्तश्शिवस्य परमात्मनः । याज्ञवल्क्यो महाशैवो जैमिनिर्गर्ग एव च

ଉପମନ୍ୟୁ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କ ମହାଭକ୍ତ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମହାଶୈବ; ଏବଂ ଜୈମିନି ଓ ଗର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 14

शुकश्च शौनकाद्याश्च शङ्करस्य प्रपूजकाः । अन्येऽपि बहवस्सन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः

ଶୁକ, ଶୌନକ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରମ ପୂଜକ। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 15

अदितिर्देवमाता च नित्यं प्रीत्या चकार ह । पार्थिवीं शैवपूजां वै सवधूः प्रेमतत्परा

ଦେବମାତା ଅଦିତି ନିତ୍ୟ ହୃଦୟପ୍ରୀତିରେ, ନିଜ ବଧୂମାନଙ୍କ ସହ, ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ଲିଙ୍ଗର ଶୈବପୂଜା ବିଧିପୂର୍ବକ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 16

शक्रादयो लोकपाला वसवश्च सुरास्तथा । महाराजिकदेवाश्च साध्याश्च शिवपूजकाः

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳ, ବସୁମାନେ ଓ ଦେବଗଣ, ତଥା ମହାରାଜିକ ଦେବତା ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପୂଜକ।

Verse 17

गन्धर्वा किन्नराद्याश्चोपसुराश्शिवपूजकाः । तथाऽसुरा महात्मानश्शिवपूजाकरा मताः

ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଆଦି ଓ ଉପସୁରମାନେ ଶିବପୂଜକ। ତଥା ମହାତ୍ମା ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜାକାରୀ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 18

हिरण्यकशिपुर्देत्यस्सानुजत्ससुतो मुने । शिवपूजाकरो नित्यं विरोचनबली तथा

ହେ ମୁନେ, ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତାହାର ଅନୁଜ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ନିତ୍ୟ ଶିବପୂଜା କରୁଥିଲା। ସେହିପରି ବିରୋଚନ ଓ ବଳି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 19

महाशैव स्मृतो बाणो हिरण्याक्षसुतास्तथा । वृषपर्वा दनुस्तात दानवाः शिवपूजकाः

ବାଣ ମହାଶୈବ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ସେହିପରି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ। ହେ ତାତ, ବୃଷପର୍ବା ଓ ଦନୁ—ଏହି ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜକ ଥିଲେ।

Verse 20

शेषश्च वासुकिश्चैव तक्षकश्च तथा परे । शिवभक्ता महानागा गरुडाद्याश्च पक्षिणः

ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନାଗ; ଏବଂ ଗରୁଡ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ।

Verse 21

सूर्यचन्द्रावुभौ देवौ पृथ्व्यां वंशप्रवर्त्तकौ । शिवसेवारतौ नित्यं सवंश्यौ तौ मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟ ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ବଂଶ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ବଂଶ ସହିତ ସଦା ଶିବ ସେବାରେ ରତ ରହନ୍ତି।

Verse 22

मनवश्च तथा चक्रुस्स्वायंभुवपुरस्सराः । शिवपूजां विशेषेण शिववेषधरा मुने

ହେ ମୁନି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ବେଶ ଧାରଣ କରି ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ସହ ଶିବ ପୂଜା କଲେ।

Verse 23

प्रियव्रतश्च तत्पुत्रास्तथा चोत्तानपात्सुतः । तद्वंशाश्चैव राजानश्शिवपूजनकारकाः

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର—ତଥା ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ରାଜାମାନେ—ସମସ୍ତେ ଶିବପୂଜାକାରୀ ଥିଲେ।

Verse 24

ध्रुवश्च ऋषभश्चैव भरतो नव योगिनः । तद्भ्रातरः परे चापि शिवपूजनकारकाः

ଧ୍ରୁବ, ଋଷଭ ଓ ଭରତ—ନବ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହ—ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଶିବପୂଜାରେ ତତ୍ପର ହେଲେ।

Verse 25

वैवस्वतसुतास्तार्क्ष्य इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपाः । शिवपूजारतात्मानः सर्वदा सुखभोगिनः

ବୈବସ୍ୱତ (ମନୁ)ଙ୍କ ବଂଶଜ—ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ-ପ୍ରମୁଖ ରାଜାମାନେ—ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ରତମନା ଥିଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳଫଳ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ।

Verse 26

ककुत्स्थश्चापि मांधाता सगरश्शैवसत्तमः । मुचुकुन्दो हरिश्चन्द्रः कल्माषांघ्रिस्तथैव च

କକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ମାନ୍ଧାତା, ଏବଂ ସଗର—ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତଥା କଲ୍ମାଷାଂଘ୍ରି—ଏ ସମସ୍ତ ରାଜା ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 27

भगीरथादयो भूपा बहवो नृपसत्तमाः । शिवपूजाकरा ज्ञेयाः शिववेषविधायिनः

ଭଗୀରଥ ଆଦି ଅନେକ ଭୂପତି—ନୃପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶିବପୂଜାକାରୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେମାନେ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ବେଷ-ଚିହ୍ନ ଓ ନିୟମାଚାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 28

खट्वांगश्च महाराजो देवसाहाय्यकारकः । विधितः पार्थिवीम्मूर्तिं शिवस्यापूजयत्सदा

ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାରାଜ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ବିଧିଅନୁସାରେ ସଦା ପାର୍ଥିବ (ମାଟିର) ଶିବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

Verse 29

तत्पुत्रो हि दिलीपश्च शिवपूजनकृत्सदा । रघुस्तत्तनयः शैवः सुप्रीत्याः शिवपूजकः

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ରଘୁ ପରମ ଶୈବ; ଗଭୀର ପ୍ରୀତିରେ ଶିବାରାଧନା କରୁଥିଲେ।

Verse 30

अजश्शिवार्चकस्तस्य तनयो धर्मयुद्धकृत् । जातो दशरथो भूयो महाराजो विशेषतः

ଅଜ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରାଧକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ବିଶେଷ ଭାବେ ମହାରାଜ ହେଲେ।

Verse 31

पुत्रार्थे पार्थिवी मूर्त्ति शैवी दशरथो हि सः । समानर्च विशेषेण वसि ष्ठस्याज्ञया मुनेः

ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ରାଜା ଦଶରଥ ପାର୍ଥିବ ଶୈବମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ି, ମୁନି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 32

पुत्रेष्टिं च चकारासौ पार्थिवो भवभक्तिमान् । ऋष्यशृङ्गमुनेराज्ञां संप्राप्य नृपसत्तमः

ଭବ (ଶିବ) ଭକ୍ତ ଥିବା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପତି ଦଶରଥ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 33

कौसल्या तत्प्रिया मूर्त्ति पार्थिवीं शांकरीं मुदा । ऋष्यशृंगसमादिष्टा समानर्च सुताप्तये

ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା କୌସଲ୍ୟା ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ଶାଙ୍କରୀଙ୍କ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ।

Verse 34

सुमित्रा च शिवं प्रीत्या कैकेयी नृपवल्लभा । पूजयामास सत्पुत्रप्राप्तये मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସୁମିତ୍ରା ଓ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା କୈକେୟୀ ସତ୍ପୁତ୍ରଲାଭ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ପ୍ରେମଭକ୍ତି ସହ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 35

शिवप्रसादतस्ता वै पुत्रान्प्रापुश्शुभंकरान् । महाप्रतापिनो वीरान्सन्मार्गनिरतान्मुने

ହେ ମୁନେ! ଶିବପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭକର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଇଲେ—ମହାପ୍ରତାପୀ, ବୀର, ଏବଂ ସନ୍ମାର୍ଗରେ ନିରତ।

Verse 36

ततः शिवाज्ञया तस्मात्तासु राज्ञस्स्वयं हरिः । चतुर्भिश्चैव रूपैश्चाविर्बभूव नृपात्मजः

ତାପରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ଚାରି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଅବତରିଲେ।

Verse 37

कौसल्यायाः सुतो राम सुमित्रायाश्च लक्ष्मण । शत्रुघ्नश्चैव कैकेय्या भरतश्चेति सुव्रताः

କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—ଏହିପରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତଧାରୀ ରାଜକୁମାର ଥିଲେ।

Verse 38

रामस्ससहजो नित्यं पार्थिवं समपूजयत् । भस्म रुद्राक्षधारी च विरजागममास्थितः

ରାମ ନିଜ ସହୋଦର ଭ୍ରାତା ସହିତ ନିତ୍ୟ ପାର୍ଥିବ-ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି ବିରଜା-ଆଗମର ଶୁଦ୍ଧ ଶୈବ ଆଚାରରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 39

तद्वंशे ये समुत्पन्ना राजानः सानुगा मुने । ते सर्वे पार्थिवं लिंगं शिवस्य समपूजयन्

ହେ ମୁନେ, ସେହି ବଂଶରେ ଯେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଶିବଙ୍କ ପାର୍ଥିବ-ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

Verse 40

सुद्युम्नश्च महाराजश्शैवो मुनिसुतो मुने । शिवशापात्प्रियाहेतोरभून्नारी ससेवकः

ହେ ମୁନେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ମହାରାଜ ଶୈବଭକ୍ତ ଏବଂ ମୁନିପୁତ୍ର ଥିଲେ। ପ୍ରିୟାର ହେତୁରେ ଲାଗିଥିବା ଶିବଶାପରୁ ସେ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ନାରୀ ହୋଇଗଲେ।

Verse 41

पार्थिवेशसमर्चातः पुनस्सोऽभूत्पुमान्वरः । मासं स्त्री पुरुषो मासमेवं स्त्रीत्वं न्यवर्त्तत

ପାର୍ଥିବେଶଙ୍କ ସମର୍ଚ୍ଚନାରୁ ସେ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ହେଲେ। ଗୋଟିଏ ମାସ ସ୍ତ୍ରୀ, ଗୋଟିଏ ମାସ ପୁରୁଷ—ଏଭଳି ଭାବେ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ପୁନଃପୁନଃ ନିବୃତ୍ତ ହେଉଥିଲା।

Verse 42

ततो राज्यं परित्यज्य शिवधर्मपरायणः । शिववेषधरो भक्त्या दुर्लभं मोक्षमाप्तवान्

ତାପରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିବଧର୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ହୋଇ, ଶୈବବେଷ ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 43

पुरूरवाश्च तत्पुत्रो महाराजस्तु पूजक । शिवस्य देवदेवस्य तत्सुतः शिवपूजकः

ପୁରୂରବା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସେଇ ମହାରାଜା—ଦେବଦେବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜକ ହେଲେ।

Verse 44

भरतस्तु महापूजां शिवस्यैव सदाकरोत् । नहुषश्च महा शैवः शिवपूजारतो ह्यभूत्

ଭରତ ସଦା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର ମହାପୂଜା କରୁଥିଲେ। ନହୁଷ ମଧ୍ୟ ମହାଶୈବ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଶିବପୂଜାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

Verse 45

ययातिः शिवपूजातः सर्वान्कामानवाप्तवान् । अजीजनत्सुतान्पंच शिवधर्मपरायणान्

ରାଜା ଯୟାତି ଶିବପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ପାଇଲେ। ଏବଂ ସେ ଶିବଧର୍ମରେ ପରାୟଣ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 46

तत्सुता यदुमुख्याश्च पंचापि शिवपूजकाः । शिवपूजाप्रभावेण सर्वान्कामांश्च लेभिरे

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ—ସେଇ ପାଞ୍ଚଜଣେ ଶିବପୂଜକ ଥିଲେ। ଶିବପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଇଲେ।

Verse 47

अन्येऽपि ये महाभागाः समानर्चुश्शिवं हि ते । तद्वंश्या अन्यवंश्याश्च भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने

ହେ ମୁନେ, ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ ସମାନଭାବେ ଆରାଧନା କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନଙ୍କୁ—ତାଙ୍କ ବଂଶଜମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ବଂଶୀୟମାନଙ୍କୁ—ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 48

कृष्णेन च कृतं नित्यं बदरीपर्वतोत्तमे । पूजनं तु शिवस्यैव सप्तमासावधि स्वयम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଦରୀ ପର୍ବତରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିଦିନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ; ଏହି ଭକ୍ତି ସାତ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।

Verse 49

प्रसन्नाद्भगवांस्तस्माद्वरान्दिव्यानने कशः । सम्प्राप्य च जगत्सर्वं वशेऽनयत शङ्करात्

ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ବର ଦାନ କଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇ ତାହାପରେ ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ବଶରେ ଆଣିଲା।

Verse 50

प्रद्युम्नः तत्सुतस्तात शिवपूजाकरस्सदा । अन्ये च कार्ष्णिप्रवरास्साम्बाद्याश्शिवपूजकाः

ହେ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଦା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସେପରି ସାମ୍ବ ଆଦି କାର୍ଷ୍ଣି ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତ ଓ ଶିବପୂଜକ ଥିଲେ।

Verse 51

जरासंधो महाशैवस्तद्वंश्याश्च नृपास्तथा । निमिश्शैवश्च जनकस्तत्पुत्राश्शिवपूजकाः

ଜରାସନ୍ଧ ମହାଶୈବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶଜ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଥିଲେ। ନିମି ମଧ୍ୟ ଶୈବ ଥିଲେ, ଜନକ ରାଜା ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଜନକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବପୂଜକ ଥିଲେ।

Verse 52

नलेन च कृता पूजा वीरसेनसुतेन वै । पूर्वजन्मनि यो भिल्लो वने पान्थसुरक्षकः

ସେହି ପୂଜା ବୀରସେନପୁତ୍ର ନଳ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ଭିଲ୍ଲ ଥିଲେ, ବନରେ ପଥିକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ।

Verse 53

यतिश्च रक्षितस्तेन पुरा हरसमीपतः । स्वयंव्याघ्रादिभी रात्रौ भक्षितश्च मृतो वृषात्

ପୂର୍ବେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେ ଯତିକୁ ତାହାରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ସେ ନିଜେ ବ୍ୟାଘ୍ରାଦି ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇ ମରିଲା—ବୃଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଧି-କର୍ମବଳରେ।

Verse 54

तेन पुण्यप्रभावेण स भिल्लो हि नलोऽभवत् । चक्रवर्ती महाराजो दमयन्ती प्रियोऽभवत्

ସେହି ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରେ ସେ ଭିଲ୍ଲ ନଳ ହେଲେ; ପରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ମହାରାଜ ହେଲେ, ଏବଂ ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ।

Verse 55

इति ते कथितं तात यत्पृष्टं भवतानघ । शाङ्करं चरितं दिव्यं किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

ହେ ତାତ, ହେ ନିର୍ପାପ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେହି କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?