Ghuśmā–Sudehā: Jealousy, Household Honor, and the Ethics of Śaiva Merit (गुश्मा–सुदेहा प्रसङ्गः)

Verse 1

सूत उवाच । पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता । विरोधं सा चकाराशु न सहंती च तत्सुखम्

ସୂତ କହିଲେ—କନିଷ୍ଠାର ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲା। ସେ ସୁଖ ସହିନପାରି ଶୀଘ୍ରେ ବିରୋଧ ଉଠାଇଲା।

Verse 2

सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशशंसुर्निरन्तरम् । तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा

ସମସ୍ତେ ସେହି ପୁତ୍ରଜନ୍ମକୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଶଂସା କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ତାହା ସହିପାରିଲା ନାହିଁ; ଶିଶୁର ରୂପ ଆଦି ମଧ୍ୟ ତା’ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ହେଲା।

Verse 3

सुप्रियं तनयं तं च पित्रोस्सद्गुणभाजनम् । दृष्ट्वाऽभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत्

ପିତାଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣର ଭାଜନ ଏହି ଅତିପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତା’ର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା।

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः । विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ବିପ୍ରମାନେ କନ୍ୟାଦାନ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବିଧିମତେ ତାହାର ବିବାହ କଲା।

Verse 5

सुधर्मा घुश्मया सार्द्धमानन्दं परमं गतः । सर्वे संबंधिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः

ସୁଧର୍ମା ଘୁଷ୍ମା ସହିତ ପରମାନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଘୁଷ୍ମାଙ୍କୁ ମାନ-ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

Verse 6

तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁଦେହାର ମନ ଭିତରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ କହିଲା—“ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି!”

Verse 7

सुधर्म्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् । उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव

ସୁଧର୍ମା ଘରକୁ ଫେରି, ବିବାହିତ ପୁଅ ଓ ବୋହୁକୁ ଦେଖି, ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରୁଥିବା ପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 8

अभवद्धर्षिता घुष्मा सुदेहा दुःखमागता । न सहंती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि

ଘୁଷ୍ମା ହର୍ଷିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସୁଦେହା ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ସୁଖକୁ ସହିନ ପାରି, ତାହାକୁ ଦୁଃଖ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 9

घुश्माऽवदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ । वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रममन्यत

ଘୁଷ୍ମା କହିଲା—“ବୋହୁ ଓ ପୁଅ ତୁମର, ମୋର ନୁହେଁ।” ପ୍ରେମରେ ବୋହୁ ଓ ପୁଅ ଦୁହେଁ ସେଇ ଜନନୀକୁ ହିଁ ଶ୍ୱଶୁରୀ ଭାବେ ମାନିଲେ।

Verse 10

भर्त्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् । तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत्

ସ୍ୱାମୀ ସେଇ ପ୍ରିୟାକୁ କନିଷ୍ଠା ନୁହେଁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ବୋଲି ମାନିଲେ। ତଥାପି ସେ ସମୟରେ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠା’ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅନ୍ତର ମଲିନତାରେ ଦୂଷିତ ହେଲା।

Verse 11

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी । हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः कथं भवेत्

ଦିନେ, ସେହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ସୁଦେହା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ଏହି ଦୁଃଖର ଶାନ୍ତି କିପରି ହେବ?'

Verse 12

सुदेहोवाच । मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै । भविष्यति ध्रुवं शांतो नान्यथा दुःखजेन हि

ସୁଦେହା କହିଲେ: 'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ମୋ ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ଘୁଷ୍ମାଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହରେ ହିଁ ଶାନ୍ତ ହେବ | ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ |'

Verse 13

अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् । अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम

ତେଣୁ, ଆଜି ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟଭାଷୀ ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିବି | ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯାହା ହେବାର ଅଛି ତାହା ହେବ; ଏହା ହିଁ ମୋର ପରମ ନିଶ୍ଚୟ |

Verse 14

सूत उवाच । कदर्य्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि । कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा

ସୂତ କହିଲେ: କୃପଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ ଅନୁଚିତ, ସେହି ବିବେକ ନଥାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ସେମାନେ କଠୋର ହୃଦୟ ଅଟନ୍ତି।

Verse 15

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् । चिच्छिदे निशि चांगेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा

ଦିନେ ସେହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ହାତରେ ଛୁରୀ ଧରି ରାତିରେ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ଶୋଇଥିବା ପୁତ୍ରର ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କାଟି ଦେଲେ।

Verse 16

सर्वांगं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा । नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद्दृप्ता महाबला

ସେହି ଅଭିମାନୀ ଏବଂ ମହାବଳୀ ସ୍ତ୍ରୀ ରାତିରେ ଘୁଷ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କାଟି ପକାଇଲେ; ତା’ପରେ ତାକୁ ନେଇ ସେହି ସରୋବରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।

Verse 17

यत्र क्षिप्तानि लिंगानि घुश्मया नित्यमेव हि । तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता

ଯେଉଁଠାରେ ଘୁଷ୍ମା ପ୍ରତିଦିନ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିସର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍ગିଦେଲେ; ଏବଂ ଫେରିଆସି ସୁଖରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 18

प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत् । सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत्

ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃକାଳରେ ଉଠି ଘୁଷ୍ମା ନିଜର ନିତ୍ୟକର୍ମ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଧର୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଜର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै । चकारानन्दसंयुक्ता सुशांतहृदयानला

ଏହି ସମୟରେ, ସେହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ମହିଳା ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଘରର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 20

प्रातःकाले समुत्थाय वधूश्शय्यां विलोक्य सा । रुधिरार्द्रां देहखंडैर्युक्तां दुःखमुपागता

ସକାଳେ ଉଠି ଯେତେବେଳେ ସେ ବୋହୂର ଶଯ୍ୟା ଦେଖିଲେ, ତାହା ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଏବଂ ଶରୀରର ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡ ଅଂଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

Verse 21

श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः । शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यंते देहखंडकाः

ସେ ନିଜ ଶାଶୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା: "ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ କୁଆଡ଼େ ଗଲା? ଶଯ୍ୟା ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଛି ଏବଂ ଶରୀରର ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଛି।"

Verse 22

हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते । इत्युच्चार्य रुरोदातिविविधं तत्प्रिया च सा

"ହାୟ, ମୁଁ ଶେଷ ହୋଇଗଲି! ହେ ପବିତ୍ର ବ୍ରତଧାରିଣୀ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କିଏ କରିଛି?"—ଏହା କହି ସେହି ପ୍ରିୟା ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କଲା।

Verse 23

ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च । बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता

ସେତେବେଳେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ "ହାୟ, ମୁଁ ସତରେ ଶେଷ ହୋଇଗଲି" କହି ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କଲା। ସେ ବାହାରେ ଦୁଃଖ ଦେଖାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ହର୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 24

घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुखं निशम्य सा । न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्

ସେତେବେଳେ ଘୁଷ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଜ ବୋହୂର ଦୁଃଖ ଶୁଣି ନିଜର ସେହି ନିତ୍ୟ ପାର୍ଥିବ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବ୍ରତରୁ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि । भर्तापि च तथैवासीद्यावद्व्रतविधिर्भवेत्

ତାହାର ମନ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତବିଧି ଚାଲିଲା, ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ରହିଲେ।

Verse 26

मध्याह्ने पूजनांते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम् । तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପୂଜା ଶେଷ ହେବା ପରେ ସେ ଭୟାବହ ଶୟ୍ୟା ଦେଖିଲା। ତଥାପି ସେ ସମୟରେ ଘୁଶ୍ମା ଦୁଃଖବଶେ କିଛି କଲା ନାହିଁ; ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 27

येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति । भक्तप्रियस्स विख्यातः कालकालस्सतां गतिः

ଯାହାଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଛି ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ, ‘କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ’, ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପରମ ଗତି।

Verse 28

यदि नो रक्षिता शंभुरीश्वरः प्रभुरेकलः । मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च

ଯଦି ଆମର ରକ୍ଷକ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଈଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ, ତେବେ ସେ ମାଳାକାର ପରି ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଯୋଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଣି ଭିନ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 29

अद्य मे चिंतया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा । न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता

“ଆଜି ମୋ ଚିନ୍ତାରୁ କ’ଣ ହେବ?” ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବି ସେ ତେବେ ଦୁଃଖ କଲା ନାହିଁ; ଶିବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିରତା ପାଇଲା।

Verse 30

पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा । शंभोर्नामान्युच्चरंती जगाम सरसस्तटे

ସେ ପାର୍ଥିବ (ଲିଙ୍ଗ) ହାତରେ ଧରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଶାନ୍ତ-ସ୍ଥିର ମନରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସରୋବର ତଟକୁ ଗଲା।

Verse 31

क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्त्तत सा यदा । तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया

ସେଠାରେ ପାର୍ଥିବ ଅର୍ପଣ ଛାଡ଼ି ସେ ଯେତେବେଳେ ପଛକୁ ଫେରିଲା, ସେତେବେଳେ ତା’ର ପୁଅ—ପୋଖରୀରେ ଥିବା—ତଟରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲା।

Verse 32

पुत्र उवाच । मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना । तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शंकरस्य वै

ପୁଅ କହିଲା—ମା, ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ମିଳିବି। ମୁଁ ମୃତ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଜୀବିତ—ତୁମ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପାରେ।

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसहितायां धुश्मेशज्योतिर्लिंगोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ “ଧୁଶ୍ମେଶ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 34

एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् । ज्योतिरूपो महेशश्च संतुष्टः प्रत्युवाच ह

ସେହି କ୍ଷଣରେ ସେଠାରେ ଶିବ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଜ୍ୟୋତିରୂପ ମହେଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 35

शिव उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् । एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने

ଶିବ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର କୁହ। ଏହାକୁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟା ନାରୀ ମାରିଛି; ହେ ସୁମୁଖୀ, ମୁଁ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବଧ କରିବି।”

Verse 36

सूत उवाच । पुरा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता । रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ତେବେ ଏକ ବର ମାଗିଲା। ଶିବଙ୍କୁ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ କହିଲା—“ହେ ନାଥ, ମୋ ଭଉଣୀ ସୁଦେହାଙ୍କୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।”

Verse 37

शिव उवाच । अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया । क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी

ଶିବ କହିଲେ—“ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପକାର କରିଛି; ତେବେ ତୁମେ ତାହାକୁ ଉପକାର କିପରି କରୁଛ? ଦୁଷ୍ଟକର୍ମ କରୁଥିବା ସୁଦେହା ବଧଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 38

घुश्मोवाच । तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति । इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत्

ଘୁଷ୍ମା କହିଲା—“ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ରହିପାରେନି। ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଭସ୍ମ ହେବ।”

Verse 39

अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च । तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत्

ଯେ ଅପକାର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେ, ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ଅତି ଦୂରକୁ ପଳାଏ।

Verse 40

इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् । तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव

ହେ ଦେବ! ଭଗବାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ବାକ୍ୟ ମୁଁ ଏଭଳି ଶୁଣିଛି। ତେଣୁ, ହେ ସଦାଶିବ! ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ତାହା ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଉ।

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः । महेश्वरः कृपासिंधुः समूचे भक्तवत्सलः

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ମହେଶ୍ୱର ପୁନର୍ବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ କୃପାସିନ୍ଧୁ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ।

Verse 42

शिव उवाच । अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव । त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଘୁଷ୍ମା! ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର କୁହ; ତୋ ପାଇଁ ଯାହା ସତ୍ୟରେ ହିତକର, ସେହିଟି ମୁଁ ଦେବି। ତୋର ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ; କାରଣ ମୋ ସ୍ୱଭାବ ନିର୍ବିକାର।

Verse 43

सूत उवाच । सोवाच तद्वचश्श्रुत्वा यदि देयो वरस्त्वया । लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କହିଲା: “ଯଦି ଆପଣ ବର ଦେବେ, ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୋ ନାମରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 44

तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः । स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यस्सुखप्रदः

ତେବେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଶିବ ସେଠାରେ କହିଲେ— “ଏହି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ତୁମ ନାମ ଧାରଣ କରି ‘ଘୁଷ୍ମେଶ’ ନାମେ ବସିବି ଏବଂ ସୁଖ ଓ ଶିବକଲ୍ୟାଣ ଦେବି।”

Verse 45

घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिंगं मे जायतां शुभम् । इदं सरस्तु लिंगानामालयं जायतां सदा

ମୋର ଏହି ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ‘ଘୁଶ୍ମେଶ’ ନାମରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏହି ସରୋବର ସଦା ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଲୟ ଓ ନିବାସସ୍ଥାନ ହୋଇ ରହୁ।

Verse 46

तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः

ଏହିହେତୁ ‘ଶିବାଳୟ’ ନାମକ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ଏହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ଏହି ସରୋବର ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ।

Verse 47

तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते । ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यंति न संशयः

ହେ ସୁବ୍ରତେ! ତୁମ ବଂଶରେ କ୍ରମେ ଏକଶେ ଏକ ପୁରୁଷ ହେବେ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣବାନ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମିବେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 48

सुस्त्रीकास्सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः । विद्यावंतो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये

ସେମାନେ ସୁଶୀଳା ପତ୍ନୀ, ଧନସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ବିବେକ ପାଆନ୍ତି। ବିଦ୍ୟାବାନ ଓ ଉଦାର ହୋଇ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 49

शतमेकोत्तरं चैव भविष्यंति गुणाधिकाः । ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः

ନିଶ୍ଚୟ ଏକଶେ ଏକ ଜଣ ବଂଶଜ ହେବେ, ଯେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏଭଳି ଏହି ବଂଶବିସ୍ତାର ଅତି ଶୋଭନ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମୟ ହେବ।

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम्

ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି କହି ଶିବ ସେଠାରେ ତେବେ ଲିଙ୍ଗରୂପ ହେଲେ। ସେ ‘ଘୁଶ୍ମେଶ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ସରୋବର ମଧ୍ୟ ‘ଶିବାଳୟ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 51

सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः । प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः

ତାପରେ ସୁଧର୍ମା, ଘୁଶ୍ମା ଓ ସୁଦେହା ଏକତ୍ର ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଏକଶେ ଏକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ।

Verse 52

पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् । हित्वा चांतर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम्

ମହେଶଙ୍କ ପୂଜା କରି ଏବଂ ପରସ୍ପର ସୌହାର୍ଦ୍ୟରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ମଳ ତ୍ୟାଗ କରି ପରମ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 53

पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् । तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम्

ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସୁଦେହା ନିଜ ଜୀବନକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗି ନିଜ ପାପ ନାଶକାରୀ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲା।

Verse 54

घुश्मेशाख्यमिदं लिंगमित्थं जातं मुनीश्वराः । तं दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्द्धते सदा

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଏହିପରି ଏହି ଲିଙ୍ଗ ‘ଘୁଶ୍ମେଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହାକୁ ଦର୍ଶନ କରି ପୂଜିଲେ ସଦା ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 55

इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्ति मुक्तिदा

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗମାଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି—ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ସଂଖ୍ୟାର; ଏହା ସମସ୍ତ ସତ୍କାମନା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଭୁକ୍ତି-ମୁକ୍ତି ଦାନ କରେ।

Verse 56

एतज्ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକଥା ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ ମାତ୍ର, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପରମପତି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଉଭୟ ପାଏ।