अवंतीस्थ-ब्राह्मणकथा तथा तृतीय-ज्योतिर्लिङ्गोपाख्यान-प्रस्तावना (Avanti Brahmin Narrative and Prelude to the Third Jyotirliṅga)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वं विजानासि वस्तु व्यास प्रसादतः । ज्योतिषां च कथां श्रुत्वा तृप्तिर्नैव प्रजायते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ। ତଥାପି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମର ତୃପ୍ତି କେବେ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 2

तस्मात्त्वं हि विशेषेण कृपां कृत्वातुलां प्रभो । ज्योतिर्लिंगं तृतीयं च कथय त्वं हि नोऽधुना

ଏହେତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ବିଶେଷଭାବେ ଅତୁଳ କୃପା କରି, ଏବେ ଆମକୁ ତୃତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

सूत उवाच । धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं श्रीमतां भवतां यदि । गतश्च संगमं विप्रा धन्या वै साधुसंगतिः

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ; ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଆପଣମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୀମାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମୋତେ ମିଳିଛି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ ସାଧୁସଙ୍ଗତି ଧନ୍ୟ।

Verse 4

अतो मत्वा स्वभाग्यं हि कथयिष्यामि पावनीम् । पापप्रणाशिनीं दिव्यां कथां च शृणुतादरात्

ଏହେତୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସୌଭାଗ୍ୟ ଭାବି, ମୁଁ ଏହି ପାବନ, ଦିବ୍ୟ ଓ ପାପନାଶିନୀ କଥା କହିବି। ଆଦର ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 5

अवंती नगरी रम्या मुक्तिदा सर्वदेहिनाम् । शिवप्रिया महापुण्या वर्तते लोकपावनी

ଅବନ୍ତୀ ନଗରୀ ରମ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ। ଶିବପ୍ରିୟା, ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ—ସେ ଲୋକପାବନୀ ଭାବେ ବିରାଜେ।

Verse 6

तत्रासीद्बाह्मणश्रेष्ठश्शुभकर्मपरायणः । वेदाध्ययनकर्त्ता च वेदकर्मरतस्सदा

ସେଠାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶୁଭକର୍ମରେ ପରାୟଣ। ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ବୈଦିକ କର୍ମରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 7

अग्न्याधानसमायुक्तश्शिवपूजारतस्सदा । पार्थिवीं प्रत्यहं मूर्तिं पूजयामास वै द्विजः

ସେ ଅଗ୍ନ୍ୟାଧାନ କର୍ମରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଥିଲେ। ସେହି ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରତିଦିନ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟର ଆଧାର ଭାବେ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

Verse 8

सर्वकर्मफलं प्राप्य द्विजो वेदप्रियस्सदा । सतां गतिं समालेभे सम्यग्ज्ञानपरायणः

ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ଫଳ ପାଇ ସେ ଦ୍ୱିଜ ସଦା ବେଦପ୍ରିୟ ଥିଲା। ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ସତ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 9

तत्पुत्रास्तादृशाश्चासंश्चत्वारो मुनिसत्तमाः । शिवपूजारता नित्यं पित्रोरनवमास्सदा

ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସ୍ୱଭାବର—ଚାରିଜଣ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଥିଲେ ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ଆଦରଶୀଳ ଥିଲେ।

Verse 10

देवप्रियश्च तज्ज्येष्ठः प्रियमेधास्ततः परम् । तृतीयस्तु कृतो नाम धर्मवाही च सुव्रतः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ ଦେବପ୍ରିୟ, ପରେ ପ୍ରିୟମେଧା। ତୃତୀୟ ‘କୃତ’ ନାମକ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଆଚରଣଶୀଳ, ଧର୍ମବାହୀ ଓ ସୁବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼।

Verse 11

तेषां पुण्यप्रतापाच्च पृथिव्यां सुखमैधत । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धते च निरंतरम्

ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟପ୍ରତାପରୁ ପୃଥିବୀରେ ସୁଖ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ନିରନ୍ତର ବଢ଼େ।

Verse 12

तथा तेषां गुणास्तत्र वर्द्धन्ते स्म सुखावहाः । ब्रह्मतेजोमयी सा वै नगरी चाभवत्तदा

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଗୁଣ ସୁଖଦାୟକ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ତେବେ ସେଇ ନଗରୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे तत्र यज्जातं वृत्तमुत्तमम् । श्रूयतां तद्द्विजश्रेष्ठाः कथयामि यथाश्रुतम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ଯେ ପରମ ଉତ୍ତମ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି ସେପରି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 14

पर्वते रत्नमाले च दूषणाख्यो महासुरः । बलवान्दैत्यराजश्च धर्मद्वेषी निरन्तरम्

ରତ୍ନମାଳା ପର୍ବତରେ ଦୂଷଣ ନାମକ ଏକ ମହାସୁର ବସୁଥିଲା; ସେ ବଳବାନ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ଏବଂ ଧର୍ମପ୍ରତି ନିରନ୍ତର ଦ୍ୱେଷୀ ଥିଲା।

Verse 15

ब्रह्मणो वरदानाच्च जगतुच्छीचकार ह । देवा पराजितास्तेन स्थानान्निस्सारितास्तथा

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନରେ ବଳ ପାଇ ସେ ଜଗତକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲା; ତାହାର ହାତରେ ଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେଲେ।

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां महाकालज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘ମହାକାଳ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

यावंतो वेदधर्माश्च तावंतो दूरतः कृताः । तीर्थेतीर्थे तथा क्षेत्रे धर्मो नीतश्च दूरतः

ବେଦବିହିତ ଯେତେ ଧର୍ମକର୍ମ ଥିଲା ସବୁ ଦୂରକୁ ଫେଙ୍କାଗଲା; ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ହଂକାଗଲା।

Verse 18

अवंती नगरी रम्या तत्रैका दृश्यते पुनः । इत्थं विचार्य तेनैव यत्कृतं श्रूयतां हि तत्

‘ଅବନ୍ତୀ ନଗରୀ ରମଣୀୟ; ସେଠାରେ ପୁନଃ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଖାଯାଏ।’ ଏପରି ଭାବି, ସେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ।

Verse 19

बहुसैन्यसमायुक्तो दूषणस्स महासुरः । तत्रस्थान्ब्रह्मणान्सर्वानुद्दिश्य समुपाययौ

ବହୁ ସେନାସହିତ ମହାସୁର ଦୂଷଣ ସେଠାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେଇଲା।

Verse 20

तत्रागत्य स दैत्येन्द्रश्चतुरो दैत्यसत्तमान् । प्रोवाचाहूय वचनं विप्र द्रोही महाखलः

ସେଠାକୁ ଆସି ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର—ବିପ୍ରଦ୍ରୋହୀ ମହାଖଳ—ଚାରିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲା।

Verse 21

दैत्य उवाच । किमेते ब्राह्मणा दुष्टा न कुर्वंति वचो मम । वेदधर्मरता एते सर्वे दंड्या मते मम

ଦୈତ୍ୟ କହିଲା—ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା କାହିଁକି ପାଳନ କରୁନାହାନ୍ତି? ଏମାନେ ବେଦଧର୍ମରେ ରତ; ତେଣୁ ମୋ ମତରେ ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।

Verse 22

सर्वे देवा मया लोके राजानश्च पराजिताः । वशे किं ब्राह्मणाश्शक्या न कर्तुं दैत्यसत्तमाः

ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ। ହେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କଣ ଅଛି ଯାହା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ କି ବଶ ହେବେ ନାହିଁ?

Verse 23

यदि जीवितुमिच्छा स्यात्तदा धर्मं शिवस्य च । वेदानां परमं धर्मं त्यक्त्वा सुखसुभागिनः

ଯଦି କେହି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଚାହେ, ତେବେ ସେ ଶିବଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ ବେଦପ୍ରତିପାଦିତ ପରମ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ। ଯେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କେବଳ ସୁଖ ଓ ଲୋକିକ ସୌଭାଗ୍ୟର ଲୋଭୀ ହୋଇଯାଏ।

Verse 24

अन्यथा जीवने तेषां संशयश्च भविष्यति । इति सत्यं मया प्रोक्तं तत्कुरुध्वं विशंकिताः

ନହେଲେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ-ଧାରଣ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ଦେହ ଉଦ୍ଭବିବ। ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ କହିଛି; ତେଣୁ, ହେ ସନ୍ଦେହୀମାନେ, ତାହା କର।

Verse 25

सूत उवाच । इति निश्चित्य ते दैत्याश्चत्वारः पावका इव । चतुर्दिक्षु तदा जाताः प्रलये च यथा पुरा

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେଇ ଚାରି ଦୈତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠି, ସେତେବେଳେ ଚାରି ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଗଲେ; ପୂର୍ବକାଳର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଯେପରି।

Verse 26

ते ब्राह्मणास्तथा श्रुत्वा दैत्यानामुद्यमं तदा । न दुःखं लेभिरे तत्र शिवध्यान परायणाः

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ସେହି ଉଦ୍ୟମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 27

धैर्यं समाश्रितास्ते च रेखामात्रं तदा द्विजाः । न चेलुः परमध्यानाद्वराकाः के शिवाग्रतः

ତେବେ ସେହି ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ଧୈର୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ରେଖାମାତ୍ର ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ। ପରମ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ସେ ଦୀନାତ୍ମାମାନେ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକଦମ ହଲେନି।

Verse 28

एतस्मिन्नन्तरे तैस्तु व्याप्तासीन्नगरी शुभा । लोकाश्च पीडितास्तैस्तु ब्राह्मणान्समुपाययुः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶୁଭ ନଗରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ସେମାନଙ୍କ ପୀଡ଼ାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଲୋକେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଉପାୟ ଓ ଶରଣ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ଶିବଭକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା ଚାହିଲେ।

Verse 29

लोका ऊचुः । स्वामिनः किं च कर्त्तव्यं दुष्टाश्च समुपागताः । हिंसिता बहवो लोका आगताश्च समीपतः

ଲୋକେ କହିଲେ—“ସ୍ୱାମିନ୍, ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଅନେକ ଲୋକ ହିଂସିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଖୁବ ନିକଟକୁ ଆସିଗଲେ।”

Verse 30

सूत उवाच । तेषामिति वचश्श्रुत्वा वेदप्रियसुताश्च ते । समूचुर्ब्राह्मणास्तान्वै विश्वस्ताश्शंकरे सदा

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ବେଦପ୍ରିୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେମାନେ ସଦା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭରସା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 31

ब्राह्मणा ऊचुः । श्रूयतां विद्यते नैव बलं दुष्टभयावहम् । न शस्त्राणि तथा संति यच्च ते विमुखाः पुनः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଶୁଣ, ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେବା ପରି କୌଣସି ବଳ ନାହିଁ। ଆମ ପାଖରେ ସେପରି ଶସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତୁମ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ତୁମଠାରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଗଲେ।

Verse 32

सामान्यस्यापमानो नो ह्याश्रयस्य भवेदिह । पुनश्च किं समर्थस्य शिवस्येह भविष्यति

ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଅପମାନ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରିତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ସର୍ବସମର୍ଥ ଶିବଙ୍କର ଏଠାରେ ପୁଣି କ’ଣ ହେବ?

Verse 33

शिवो रक्षां करोत्वद्यासुराणां भयतः प्रभुः । नान्यथा शरणं लोके भक्तवत्सलतश्शिवात्

ପ୍ରଭୁ ଶିବ ଆଜି ତୁମକୁ ଅସୁରଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ଲୋକରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶିବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।

Verse 34

सूत उवाच । इति धैर्यं समास्थाय समर्चां पार्थिवस्य च । कृत्वा ते च द्विजाः सम्यक्स्थिता ध्यानपरायणाः । दृष्टा दैत्येन तावच्च ते विप्रास्सबलेन हि

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ଧୈର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ପାର୍ଥିବ-ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରି, ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧ୍ୟାନପରାୟଣ ହୋଇ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେନାସହିତ ସେ ଦୈତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 35

दूषणेन वचः प्रोक्तं हन्यतां वध्यतामिति । तच्छ्रुतं तैस्तदा नैव दैत्यप्रोक्तं वचो द्विजैः । वेदप्रियसुतैश्शंभोर्ध्यानमार्गपरायणैः

ଦୂଷଣବଶେ ସେ କହିଲା—“ଏମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କର, ବଧ କର।” କିନ୍ତୁ ତାହା ଶୁଣି ବେଦପ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ—ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତ ଓ ଧ୍ୟାନମାର୍ଗନିଷ୍ଠ—ଦୈତ୍ୟର ସେହି ଆଦେଶ କେବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 36

अथ यावत्स दुष्टात्मा हन्तुमैच्छद्द्विजांश्च तान् । तावच्च प्रार्थिवस्थाने गर्त्तं आसीत्सशब्दकः

ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲା, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିସ୍ଥଳରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜିଥିବା ଏକ ଗର୍ତ୍ତ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 37

गर्तात्ततस्समुत्पन्नः शिवो विकटरूपधृक् । महाकाल इति ख्यातो दुष्टहंता सतां गतिः

ତାପରେ ସେହି ଗର୍ତ୍ତରୁ ବିକଟ ରୂପଧାରୀ ଶିବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ସେ ‘ମହାକାଳ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ—ଦୁଷ୍ଟହନ୍ତା ଓ ସତ୍ମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି।

Verse 38

महाकालस्समुत्पन्नो दुष्टानां त्वादृशामहम् । खल त्वं ब्राह्मणानां हि समीपाद्दूरतो व्रज

“ମୁଁ ମହାକାଳ; ତୋ ପରି ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ହେ ଖଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମୀପରୁ ଦୂରକୁ ଯା।”

Verse 39

इत्युक्त्वा हुंकृतेनैव भस्मसात्कृतवांस्तदा । दूषणं च महाकालः शंकरस्सबलं द्रुतम्

ଏହିପରି କହି ମହାକାଳ ଶଙ୍କର କେବଳ “ହୁଁ” ହୁଙ୍କାରମାତ୍ରେ ଦୂଷଣକୁ ତାହାର ସମସ୍ତ ସେନାସହ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।

Verse 40

कियत्सैन्यं हतं तेन किंचित्सैन्यं पलायितम् । दूषणश्च हतस्तेन शिवेनेह परात्मना

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନାର ବହୁତ ଅଂଶ ନିହତ ହେଲା, ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ପଳାଇଗଲା। ସେଠାରେ ପରମାତ୍ମାସ୍ୱରୂପ ସେଇ ଶିବ ଦୂଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ।

Verse 41

सूर्यं दृष्ट्वा यथा याति संक्षयं सर्वशस्तमः । तथैव च शिवं दृष्ट्वा तत्सैन्यं विननाश ह

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ, ସେପରି ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାମାତ୍ରେ ସେଇ ଶତ୍ରୁସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 42

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह । देवास्समाययुस्सर्वे हरिब्रह्मादयस्तथा

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦ କଲା, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା। ତାପରେ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାରେ ସମାଗତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରାକଟ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 43

भक्त्या प्रणम्य तं देवं शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः कृतांजलिपुटा द्विजाः

ଭକ୍ତିରେ ସେହି ଦେବ—ଲୋକମଙ୍ଗଳକର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ—ପ୍ରଣାମ କରି, କରଯୋଡ଼ି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 44

ब्राह्मणांश्च समाश्वास्य सुप्रसन्नश्शिवस्स्वयम् । वरं ब्रूतेति चोवाच महाकालो महेश्वरः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ—ମହାକାଳ ମହେଶ୍ୱର—କହିଲେ: “ବର ମାଗ, କହ।”

Verse 45

तच्छ्रुत्वा ते द्विजास्सर्वे कृताञ्जलिपुटास्तदा । सुप्रणम्य शिवं भक्त्या प्रोचुस्संनतमस्तकाः

ତାହା ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ିଲେ। ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କରି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ସେମାନେ କହିଲେ।

Verse 46

द्विजा ऊचुः । महाकाल महादेव दुष्टदण्डकर प्रभो । मुक्तिं प्रयच्छ नश्शंभो संसारांबुधितश्शिव

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ— ହେ ମହାକାଳ, ହେ ମହାଦେବ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ! ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ; ହେ ଶିବ, ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରୁ ଆମକୁ ପାର କର।

Verse 47

अत्रैव लोकरक्षार्थं स्थातव्यं हि त्वया शिव । स्वदर्शकान्नराञ्छम्भो तारय त्वं सदा प्रभो

ହେ ଶିବ, ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ରହିବା ଉଚିତ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ—ଯେମାନେ ତୁମ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ସେହି ନରମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ସଦା ପାର କରାଅ।

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तस्तैश्शिवस्तत्र तस्थौ गर्ते सुशोभने । भक्तानां चैव रक्षार्थं दत्त्वा तेभ्यश्च सद्गतिम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ସେଇ ସୁଶୋଭିତ ଗର୍ତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ଦାନ କଲେ।

Verse 49

द्विजास्ते मुक्तिमापन्नाश्चतुर्द्दिक्षु शिवास्पदम् । क्रोशमात्रं तदा जातं लिंगरूपिण एव च

ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ଏବଂ ଚାରି ଦିଗରେ ଶିବାସ୍ପଦ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ଏକ କ୍ରୋଶମାତ୍ର ପରିମାଣର ଲିଙ୍ଗରୂପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 50

महाकालेश्वरो नाम शिवः ख्यातश्च भूतले । तं दृष्ट्वा न भवेत्स्वप्ने किंचिद्दुःखमपि द्विजाः

ପୃଥିବୀରେ ଶିବ ‘ମହାକାଳେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଦୁଃଖ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 51

यंयं काममपेक्ष्यैव तल्लिंगं भजते तु यः । तंतं काममवाप्नोति लभेन्मोक्षं परत्र च

ଯେ ଯେ ଇଚ୍ଛା ଧରି ଯେ ଲୋକ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଭଜେ, ସେ ସେହି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 52

एतत्सर्वं समाख्यातं महाकालस्य सुव्रताः । समुद्भवश्च माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ମହାକାଳଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହ ସବୁକିଛି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ଏବେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?