Rig Veda 9.80.5: Mandala 9, Sukta 80, Mantra 5

Sukta 9.80

Rishi: Not securely inferable from the excerpt alone.

Devata: Soma Pavamāna, explicitly as Indra’s gladdener.

Chandas: Likely Triṣṭubh (requires verification).

Samhita Patha (Devanagari)

तं त्वा हस्तिनो मधुमन्तमद्रिभिर्दुहन्त्यप्सु वृषभं दश क्षिपः । इन्द्रं सोम मादयन्दैव्यं जनं सिन्धोरिवोर्मिः पवमानो अर्षसि ॥

Transliteration

táṃ tvā hastíno mádhumantam ádribhir duhánty apsú vṛṣabháṃ dáśa kṣípaḥ | índraṃ soma mādayan daívyam jánaṃ síndhor ivormíḥ pavamāno arṣasi ||

Translation

ହେ ସୋମ, ମଧୁମୟ ତୁମକୁ ନିପୁଣ ହସ୍ତମାନେ ଗ୍ରାବ (ପଥର) ଦ୍ୱାରା—ଜଳମଧ୍ୟରେ—ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳିରୁ ବୃଷଭକୁ ଦୋହିବା ପରି ଦୋହନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ଆମ ଭିତରର ଦିବ୍ୟ ଜନକୁ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ କରି, ତୁମେ ପବମାନ ହୋଇ ସିନ୍ଧୁର ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ପରି ବେଗେ ଅର୍ଷ କର।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him/that (one)
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you (acc. sg.)
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हस्तिनः: the handlers/pressers (lit. ‘having hands’)
• हस्तिनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: हस्तिन् (प्रातिपदिक)

• मधुमन्तम्: honeyed, sweet (rich in mead)
• मधुमन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मधुमन्त् (प्रातिपदिक)

• अद्रिभिः: with the pressing-stones
• अद्रिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• दुहन्ति: they milk/draw out
• दुहन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दुह्

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• वृषभम्: the bull (strong one)
• वृषभम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• दश: ten
• दश: (विशेषणम्)
• Type: Numeral
• Root: दशन्/दश (संख्या-प्रातिपदिक)

• क्षिपः: fingers/hands
• क्षिपः: Kartā
• Type: Noun
• Root: क्षिप् (प्रातिपदिक; RV ‘finger/hand’)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सोम: O Soma
• सोम: (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• मादयन्: gladdening, intoxicating
• मादयन्: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: मद् (णिच्) → मादय

• दैव्यम्: divine
• दैव्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (प्रातिपदिक)

• जनम्: people, race
• जनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• सिन्धोः: of the river/stream
• सिन्धोः: (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• ऊर्मिः: a wave
• ऊर्मिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)

• पवमानः: purifying himself, flowing clear
• पवमानः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: पू (धातु) → पवमान (प्रातिपदिक; ‘self-purifying’)

• अर्षसि: you flow, you rush
• अर्षसि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ऋष्/अर्ष् (Vedic: ‘to flow, rush’)