Sukta 109
Sukta 9.109
Soma (Pavamāna), offered to Indra; also oriented to Mitra, Pūṣan, Bhaga
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ “ମଧୁର ବିନ୍ଦୁ”କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପିଷି ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଧିତ କରାଯାଏ, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରୁଥିବା ଆହୁତି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୁଏ ଏବଂ ମିତ୍ର, ପୂଷଣ ଓ ଭଗଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେବା କରେ। ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକରେ ସୋମକୁ ନବଜାତ ଓ ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରାଯାଏ; ତାହାର ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ ଶକ୍ତି ଆନନ୍ଦ, ବଳ ଓ ଜଳମୁକ୍ତି ଆଣେ—ଏହା ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ପ୍ରତିଛବି।
Mantras
Mantra 1
परि प्र धन्वेन्द्राय सोम स्वादुर्मित्राय पूष्णे भगाय ॥
ହେ ସୋମ! ସବୁଦିଗରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଆଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ; ଆନନ୍ଦମୟ ମଧୁର ରସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦିଗକୁ ବହ—ମିତ୍ରଙ୍କ ସମରସତା ପାଇଁ, ପୂଷଣଙ୍କ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ, ଏବଂ ଭଗଙ୍କ ବଣ୍ଟନମୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।
Mantra 2
इन्द्रस्ते सोम सुतस्य पेयाः क्रत्वे दक्षाय विश्वे च देवाः ॥
ହେ ସୋମ! ତୁମେ ପିଷି ‘ସୁତ’ ହେଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ପାନ କରିବେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—କ୍ରତୁ (ଉନ୍ନତ ସଙ୍କଳ୍ପ) ପାଇଁ, ଦକ୍ଷ (ଧର୍ମମୟ କର୍ମର ଦୀପ୍ତ କୌଶଳ) ପାଇଁ।
Mantra 3
एवामृताय महे क्षयाय स शुक्रो अर्ष दिव्यः पीयूषः ॥
ଏଭଳି, ହେ ଦୀପ୍ତମାନ! ଦିବ୍ୟ ପୀୟୂଷ (ଅମୃତ) ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେ—ଅମୃତତ୍ୱ ଦିଗକୁ ଏବଂ ମହା ନିବାସ ଦିଗକୁ; ଆତ୍ମାର ବିଶାଳ ଗୃହରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଢାଳିଦିଅ।
Mantra 4
पवस्व सोम महान्त्समुद्रः पिता देवानां विश्वाभि धाम ॥
ହେ ସୋମ, ମହାସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ହୋଇ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ଦେବମାନଙ୍କର ପିତା, ସମସ୍ତ ଧାମକୁ ଆବରଣ କରୁଥିବା—ଆମ ଭିତରର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂରଣ କରି ଧାରଣ କର।
Mantra 5
शुक्रः पवस्व देवेभ्यः सोम दिवे पृथिव्यै शं च प्रजायै ॥
ହେ ସୋମ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତ ଶୁକ୍ରରୂପେ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଆଣ, ଏବଂ ପ୍ରଜାକୁ (କର୍ମ-ସନ୍ତତିକୁ) କଲ୍ୟାଣ ଦେ।
Mantra 6
दिवो धर्तासि शुक्रः पीयूषः सत्ये विधर्मन्वाजी पवस्व ॥
ତୁମେ ଦ୍ୟୁଲୋକର ଧାରକ, ଦୀପ୍ତ ପୀୟୂଷ (ଅମୃତ); ସତ୍ୟରେ, ହେ ବିଧର୍ମନ୍ (ଧର୍ମ-ସ୍ଥାପକ), ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି ବହନକାରୀ ହୋଇ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର।
Mantra 7
पवस्व सोम द्युम्नी सुधारो महामवीनामनु पूर्व्यः ॥
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ଦ୍ୟୁମ୍ନୀ (ପ୍ରକାଶମୟ ତେଜ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସୁଧାରା (ଶୁଭ ଧାରା)ଯୁକ୍ତ; ମହାମବୀନ (ମହାନ ସହାୟକ)ମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ତୁମ ପୁରାତନ ପଥରେ ଆସ।
Mantra 8
नृभिर्येमानो जज्ञानः पूतः क्षरद्विश्वानि मन्द्रः स्वर्वित् ॥
ନୃଭିଃ (ମାନବ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ନିୟୋଜିତ, ପ୍ରକଟତାରେ ଜନ୍ମିତ, ପବିତ୍ର ହୋଇ—ମନ୍ଦ୍ର (ମଧୁର/ଆନନ୍ଦମୟ) ସୋମ ସର୍ବବସ୍ତୁକୁ ଧାରାରୂପେ ଝରାଏ; ସ୍ୱର୍ବିତ୍—ସ୍ୱର୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ)ର ଖୋଜି, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଆଣେ।
Mantra 9
इन्दुः पुनानः प्रजामुराणः करद्विश्वानि द्रविणानि नः ॥
ଇନ୍ଦୁ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ, ଆମ ପ୍ରଜା/ପ୍ରଜ୍ଞା-ବୃଦ୍ଧି (ପ୍ରଜାମୁରାଣଃ)କୁ ବିସ୍ତାର କରେ; ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବିଣ (ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି), ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ରସ ସିଦ୍ଧ କରେ।
Mantra 10
पवस्व सोम क्रत्वे दक्षायाश्वो न निक्तो वाजी धनाय ॥
ହେ ସୋମ, କ୍ରତୁ (ଜାଗ୍ରତ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଓ ଦକ୍ଷ (ପ୍ରକାଶମୟ କୌଶଳ) ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଶ୍ୱ ପରି, ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ବହନ କରି, ଧନ—ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ସମ୍ପଦ—ଦିଗକୁ ଧାଉ।
Mantra 11
तं ते सोतारो रसं मदाय पुनन्ति सोमं महे द्युम्नाय ॥
ହେ ସୋମ, ତୋର ସେଇ ରସକୁ ସୋତାରମାନେ ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉନ୍ମାଦ) ପାଇଁ ପରିଶୋଧନ କରନ୍ତି; ମହା ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପ୍ରକାଶମୟ ଯଶ) ପାଇଁ—ଯେପରି ଅନ୍ତରାନନ୍ଦ ଆମ ଭିତରେ ବିଶାଳ ତେଜ ହୋଇ ଉଦିତ ହୁଏ।
Mantra 12
शिशुं जज्ञानं हरिं मृजन्ति पवित्रे सोमं देवेभ्य इन्दुम् ॥
ସେମାନେ ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ/ଶୋଧକ) ମଧ୍ୟରେ ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ—ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ)କୁ—ମର୍ଜନ କରନ୍ତି; ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ, ଇନ୍ଦୁ (ପ୍ରକାଶମାନ ବିନ୍ଦୁ)କୁ—ଆତ୍ମଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ଶୈଶବ ଆନନ୍ଦକୁ।
Mantra 13
इन्दुः पविष्ट चारुर्मदायापामुपस्थे कविर्भगाय ॥
ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ) ପ୍ରବେଶ କରିଛି—ମଦ ପାଇଁ ମନୋହର—ଜଳମାନଙ୍କ ଅଙ୍କରେ; କବି ସଦୃଶ, ଭଗ ଦିଗକୁ: ଆଧାରରୂପ ଗଭୀରତାରେ ନିବିଡ଼ ହେଉଥିବା ଆନନ୍ଦ ସୌଭାଗ୍ୟର ଭାଗ ଦାନ କରେ।
Mantra 14
बिभर्ति चार्विन्द्रस्य नाम येन विश्वानि वृत्रा जघान ॥
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନୋହର ନାମ ଧାରଣ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ ହତ କଲା: ସୋମ ନିଜ ଭିତରେ ଆବରଣ ଭେଦି ଆଲୋକ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର-ଶକ୍ତିକୁ ବହନ କରେ।
Mantra 15
पिबन्त्यस्य विश्वे देवासो गोभिः श्रीतस्य नृभिः सुतस्य ॥
ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପାନ କରନ୍ତି—ମାନବ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଷିତ (ସୁତ) ଏବଂ କିରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳବତୀକୃତ ସୋମକୁ: ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରି ତେଜୋମୟ ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
Mantra 16
प्र सुवानो अक्षाः सहस्रधारस्तिरः पवित्रं वि वारमव्यम् ॥
ପିଷିତ ସୋମ ହଜାର ଧାରାରେ ପବିତ୍ର (ଛାଣି) ଉପରେ ତିରି ହୋଇ ବହେ; ଉନର ଛାଣନୀକୁ ସବୁଦିଗରେ ପ୍ରସାର କରେ। ଆନନ୍ଦ-ରସ ନାନା ତରଙ୍ଗରେ ବହି, ଶୁଦ୍ଧିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି ଦିଏ।
Mantra 17
स वाज्यक्षाः सहस्ररेता अद्भिर्मृजानो गोभिः श्रीणानः ॥
ସେ ବିଜୟବଳର ବାହକ; ହଜାର ବୀଜବାନ; ବହେ—ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଗୋ-କିରଣଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ। ଶୁଦ୍ଧ ଜୀବନରେ ସୋମ-ଶକ୍ତି ଫଳଦାୟୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Mantra 18
प्र सोम याहीन्द्रस्य कुक्षा नृभिर्येमानो अद्रिभिः सुतः ॥
ହେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୁକ୍ଷିକୁ ଆଗେ ବଢ଼; ମାନବ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୋଜିତ, ଅଦ୍ରି (ପଥର) ଦ୍ୱାରା ପିଷିତ। ଦୀପ୍ତ ବଳର ଆସନରେ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେପରି ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଦି ଭାଙ୍ଗିଦେଉ।
Mantra 19
असर्जि वाजी तिरः पवित्रमिन्द्राय सोमः सहस्रधारः ॥
ବିଜୟୀ ସୋମ—ସହସ୍ରଧାର—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ପାର ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରସ ପ୍ରକାଶିତ ବଳକୁ ପୋଷେ ଏବଂ ସତ୍ୟର ବିଶାଳତା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ବହେ।
Mantra 20
अञ्जन्त्येनं मध्वो रसेनेन्द्राय वृष्ण इन्दुं मदाय ॥
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ମଧୁ-ରସରେ ଅଭିଷେକ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଦ ପାଇଁ, ବୃଷଣ (ବଳବାନ ବୃଷଭ-ଶକ୍ତି) ପାଇଁ, ଏହି ସୋମ-ବିନ୍ଦୁ; ଯେପରି ଆମ ଭିତରେ ବଳ ଉଲ୍ଲାସରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ।
Mantra 21
देवेभ्यस्त्वा वृथा पाजसेऽपो वसानं हरिं मृजन्ति ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି—ତୁମକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ପରାକ୍ରମରେ ଆବୃତ କରି; ସେମାନେ ହରି (ତାମ୍ର-ଦୀପ୍ତିମାନ)କୁ ମର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Mantra 22
इन्दुरिन्द्राय तोशते नि तोशते श्रीणन्नुग्रो रिणन्नपः ॥
ଦୀପ୍ତ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ ଏବଂ ଅଧିକ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ନିବିଡ଼ ହୁଏ; ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ମିଶାଇ, ଉଗ୍ର ବଳ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦିଏ—ସତ୍ତାରେ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ଧାରାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
Frequently Asked Questions
It is a Soma Pavamāna hymn describing Soma being pressed and purified through the filter, then offered chiefly to Indra to increase strength and victory, while also supporting Mitra, Pūṣan, and Bhaga.
Because the freshly pressed Soma is treated as newly born in the ritual. When it is cleansed in the filter, it becomes bright and fit to be offered to the gods.
It is a Vedic image for removing obstruction and releasing life-giving flow—rain, rivers, wealth, and also inner clarity—through the empowered action that Soma gives to Indra.
Ask anything about Sukta 109 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.