Rig Veda 6.74.2: Mandala 6, Sukta 74, Mantra 2

Sukta 6.74

Rishi: Bharadvāja (traditional for Maṇḍala 6)

Devata: Soma-Rudra

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सोमारुद्रा वि वृहतं विषूचीममीवा या नो गयमाविवेश । आरे बाधेथां निॠतिं पराचैरस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥

Transliteration

somā́rudrā ví vṛhataṃ viṣū́cīm amī́vā yā́ no gáyam āviveśá | āré bādhethāṃ níṛtiṃ parācáiḥ asmè bhadrā́ sauśravasā́ni santu ||

Translation

ହେ ସୋମ-ରୁଦ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ଯେ ଅମୀବା (ରୋଗ) ଆମ ଗୟ (ଜୀବଶକ୍ତି/ପ୍ରାଣ)ରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ତାହାକୁ ଛିଣ୍ଡି ଦୂର କର। ନିଋତି (ବିଘଟନ-ନାଶଶକ୍ତି)କୁ ବାହାରମୁଖୀ ପଥରେ ଅତି ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦିଅ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଭଦ୍ର, ସୁଶ୍ରବସ (ସୁଖ୍ୟାତ) ଶକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ରହୁ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सोमा: O Soma
• सोमा: सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वय-आह्वान)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) < √सु (सवने) / सोम- (देवता/रस)

• रुद्रा: O Rudra
• रुद्रा: सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वय-आह्वान)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• वृहतम्: (you two) drive away / push away
• वृहतम्: क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: सोमा-रुद्रा
• Type: Verb (imperative) / Adjectival stem used with verb
• Root: √वृह् (वर्धने) → वृहत् (कृदन्त/विशेषण)

• विषूचीम्: the straying/wayward (disease/evil)
• विषूचीम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: विषूची (प्रातिपदिक; ‘विकृत-दिशा/विपथगामिनी’)

• अमीवाम्: the sickness, disease
• अमीवाम्: कर्म (विषूचीम् के विशेषण/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: अमीवा (प्रातिपदिक; ‘रोग/व्याधि’)

• या: which (she/that)
• या: कर्तृ (अविवेश क्रिया का)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध (possessive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• गयम्: household, dwelling
• गयम्: कर्म/अधिकरण (अविवेश ‘entered’ का लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: गय (प्रातिपदिक; ‘गृह/आवास/जीवन-क्षेत्र’)

• आ: into, towards
• आ: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• अविवेश: has entered
• अविवेश: क्रिया — कर्तृ: या (अमीवा)
• Type: Verb
• Root: √विश् (प्रवेशने) + अवि- (वेदिक परफेक्ट/आओरिस्ट रूप)

• आरे: far away
• आरे: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आरे (अव्यय)

• बाधेथाम्: (you two) repel, drive off
• बाधेथाम्: क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: सोमा-रुद्रा
• Type: Verb
• Root: √बाध् (पीडने/निवारणे)

• निॠतिम्: Nirṛti (destruction/misfortune)
• निॠतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: निॠति (प्रातिपदिक; ‘विनाश/दुर्दैव/राक्षसी-शक्ति’)

• पराचैः: away, backwards, far off
• पराचैः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (adverbial instrumental plural form)
• Root: पराच् (अव्यय/तद्धित-प्रयोग; ‘पश्चात्/दूरम्’)

• अस्मे: for us / in us
• अस्मे: अधिकरण (locative: ‘among/for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• भद्रा: auspicious, благоприятные
• भद्रा: कर्तृ/विशेषण (सन्तु के)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• सौश्रवसानि: good fame, fair renown
• सौश्रवसानि: कर्तृ (सन्तु के)
• Type: Noun
• Root: सु-श्रवस् (प्रातिपदिक; ‘सुयशस्/सुकीर्ति’), तद्धित/समास → सौश्रवस (नपुंसक)

• सन्तु: let there be / may they be
• सन्तु: क्रिया (आशीः/विधि)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि) → सन्तु