Rig Veda 5.69.2: Mandala 5, Sukta 69, Mantra 2

Sukta 5.69

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Mitra-Varuṇa (with imagery of cows/rivers and triadic inspirations)

Chandas: Triṣṭubh (likely; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

इरावतीर्वरुण धेनवो वां मधुमद्वां सिन्धवो मित्र दुह्रे । त्रयस्तस्थुर्वृषभासस्तिसृणां धिषणानां रेतोधा वि द्युमन्तः ॥

Transliteration

irā́vatīr varuṇa dhenávo vāṃ mádhumad vāṃ síndhavo mitra duhre | tráyas tasthur vṛṣabhā́s tisṛ́ṇāṃ dhiṣáṇānāṃ reto-dhā́ ví dyu-mántaḥ ||

Translation

ହେ ବରୁଣ, ତୁମ ଇରାବତୀ ଧେନବଃ—ପୋଷକ ଗାଈମାନେ—ସମୃଦ୍ଧ ମଧୁରସରେ ଭରି ଦୋହନ କରନ୍ତି; ହେ ମିତ୍ର, ମଧୁମତୀ ସିନ୍ଧବଃ—ମଧୁର ରସବାହି ନଦୀମାନେ—ବହି ବାହାରୁଛନ୍ତି। ତିନି ମହାବଳ ବୃଷଭ ତିସୃଣାଂ ଧିଷଣାନାଂ—ତିନି ପ୍ରେରଣାର—ରେତୋଧା (ବୀଜବାହକ) ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଦ୍ୟୁମନ୍ତଃ—ତେଜସ୍ୱୀ—ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इरा॑वतीः: rich in nourishment (prosperous)
• इरा॑वतीः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: इरावत् (प्रातिपदिक) < इरा (पोषण/अन्न) + वत्

• वरुण: O Varuṇa
• वरुण: (सम्बोधन)
• Type: Noun (proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• धेनवः: cows; milch-cows
• धेनवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• वाम्: for you two / you two
• वाम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• मधु॑मत्: sweet (honeyed)
• मधु॑मत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मधुमत् (प्रातिपदिक) < मधु + मत्

• वाम्: for you two / you two
• वाम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• सिन्धवः: rivers/streams
• सिन्धवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• मित्र: O Mitra
• मित्र: (सम्बोधन)
• Type: Noun (proper)
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• दुह्रे: they have milked / they milk
• दुह्रे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु) ‘दोहने’

• त्रयः: three
• त्रयः: Kartā
• Type: Numeral
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• तस्थुः: they have stood
• तस्थुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) ‘तिष्ठति’

• वृषभासः: bulls
• वृषभासः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• तिसृणाम्: of the three (fem.)
• तिसृणाम्: (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Numeral
• Root: तिसृ (स्त्रीलिङ्ग-त्रि का रूप) / त्रि

• धिषणानाम्: of the Dhīṣaṇās (inspirations/powers)
• धिषणानाम्: (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)

• रेतोधाः: seed-placing; semen-bearing
• रेतोधाः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: रेतोधा (प्रातिपदिक) < रेतस् + धा (धारक) बहुव्रीहि/तत्पुरुष

• वि: apart; forth
• वि: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• द्युमन्तः: shining; radiant
• द्युमन्तः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: द्युमन्त् (प्रातिपदिक) < द्युम्न + मन्त्