Sukta 61
Sukta 5.61
Śyāvāśva Ātreya (traditional for RV 5.61)
Maruts (likely continuation of Marut context from 5.60; ‘naraḥ’ commonly fits Maruts as heroic troop)
Anuṣṭubh (probable; short verse)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଦୂରତମ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଆସୁଥିବା ବୀର ସଂଘ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ପଚାରାଯାଇ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାଦାୟକ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତ, ଝଡ଼-ସଦୃଶ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଚୁରତା ଦେବାର କ୍ଷମତା (ଗୋଧନ, ବଳ, ପୋଷଣର “ଧାରା”/ସ୍ରୋତ), ଏବଂ ଗାୟକଙ୍କ ସହାୟ ମିତ୍ର ଭାବେ ବାଧା ଟପି ପାର କରାଇବାର ଭୂମିକାକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଶେଷ ଭାବରେ ବେଦୀୟ ମୋଟିଫ୍—ଦାନଶୀଳ ରଥପଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ “ଗାଈ” (କିରଣ/ଧନ) ଅନୁସରି ଚାଲିବା—କୁ ସୂଚିତ କରି, ମରୁତମାନଙ୍କ ଦାନକୁ ବିଶ୍ୱ-କ୍ରମରେ ନିହିତ କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
के ष्ठा नरः श्रेष्ठतमा य एकएक आयय । परमस्याः परावतः ॥
ହେ ନରମାନେ, ହେ ବୀରମାନେ, ତୁମେ କିଏ—ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ—ଯେ ପରମ ଲୋକର ଅତିଦୂର ପରାବତରୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜଣେ ଜଣେ ଏକାକୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛ?
Mantra 2
क्व वोऽश्वाः क्वाभीशवः कथं शेक कथा यय । पृष्ठे सदो नसोर्यमः ॥
ତୁମ ଅଶ୍ୱମାନେ କେଉଁଠି? ତୁମ ଅଭୀଶବଃ (ରଶ୍ମି/ଲଗାମ) କେଉଁଠି? ତୁମେ କିପରି ସମର୍ଥ, କିପରି ଗତି କର—ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ତୁମ ଆସନ କିପରି ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ତୁମ ଗତିପଥର ଯୋଜନ/ମାପ (ୟମଃ) କ’ଣ?
Mantra 3
जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः । पुत्रकृथे न जनयः ॥
ତାଙ୍କ ଜଘନେ (ପଛ ଭାଗରେ) ପ୍ରେରଣା ଅଛି; ନରଃ (ବୀରମାନେ) ନିଜ ସକ୍ଥାନି (ଜଂଘା) ପ୍ରସାର କରନ୍ତି—ପୁତ୍ରକୃଥେ, ପୁତ୍ର-ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ଜନୟଃ (ଜନକ) ପରି।
Mantra 4
परा वीरास एतन मर्यासो भद्रजानयः । अग्नितपो यथासथ ॥
ଆଗକୁ ବଢ଼, ହେ ବୀରମାନେ; ଅଗ୍ରସର ହୁଅ, ହେ ଭଦ୍ରଜନୟଃ ମର୍ୟାସଃ (ଶୁଭଜନ୍ମ ଯୁବକମାନେ)। ଯେପରି ତୁମେ ଅଛ, ସେପରି—ଅଗ୍ନିତପଃ ପରି, ଯାହାଙ୍କର ତପସ୍ ଅଗ୍ନି, ଅଗ୍ନି-ତେଜରେ ଦହୁଥିବା।
Mantra 5
सनत्साश्व्यं पशुमुत गव्यं शतावयम् । श्यावाश्वस्तुताय या दोर्वीरायोपबर्बृहत् ॥
ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱ-ସମୃଦ୍ଧି, ଗୋ-ଧନ ଏବଂ ଶତଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ଜିତାଇଦେଲା; ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ସେ ଭୁଜାବୀରଙ୍କ ପରାକ୍ରମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ କଲା।
Mantra 6
उत त्वा स्त्री शशीयसी पुंसो भवति वस्यसी । अदेवत्रादराधसः ॥
ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳିନୀ, ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହୋଇଯାଏ; ଅଦେବତ୍ର ଓ ଅସାଧକମାନଙ୍କଠାରୁ (ଆମକୁ) ରକ୍ଷା କର।
Mantra 7
वि या जानाति जसुरिं वि तृष्यन्तं वि कामिनम् । देवत्रा कृणुते मनः ॥
ଯେ ଟେଢ଼ା ପ୍ରେରଣାକୁ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଉଦ୍ବେଗକୁ ଏବଂ କାମନାମୟ ଇଚ୍ଛାକୁ ଚିହ୍ନି ଅଲଗା କରେ—ସେ ମନକୁ ଦେବତ୍ରା, ଦିବ୍ୟ ଦିଗକୁ ଫେରାଇ ଦିଏ।
Mantra 8
उत घा नेमो अस्तुतः पुमाँ इति ब्रुवे पणिः । स वैरदेय इत्समः ॥
ଏବଂ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପଣି କହେ: ‘ସେ ତ କେବଳ ପୁରୁଷ—ଅସ୍ତୁତ (ଅସ୍ତୁତିତ), ନେମୋ (ନମସ୍କାର/ଆଦର) ବିନା’; କିନ୍ତୁ ବୈର-ଦେୟ (ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଦାନ)ର ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ତାଙ୍କ ସମାନ।’
Mantra 9
उत मेऽरपद्युवतिर्ममन्दुषी प्रति श्यावाय वर्तनिम् । वि रोहिता पुरुमीळ्हाय येमतुर्विप्राय दीर्घयशसे ॥
ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଯୁବତୀ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତି—ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ—ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମ୍ମୁଖ କରିଥିବା ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା; ଏବଂ ଦୁଇ ରୋହିତା (ଲାଲିମାମୟ) ଶକ୍ତି ପୁରୁମୀଳ୍ହ (ବହୁକୃପାଳୁ) ପାଇଁ, ଦୀର୍ଘୟଶସ୍ (ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଯଶ) ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିପ୍ର (ଋଷି/ଦ୍ରଷ୍ଟା) ପାଇଁ, ଚାପ ଦେଇ ଆଗକୁ ଧାଇଗଲା।
Mantra 10
यो मे धेनूनां शतं वैददश्विर्यथा ददत् । तरन्त इव मंहना ॥
ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ଧେନୁମାନଙ୍କର ଶତ ପ୍ରବାହ (ପୋଷକ ଶକ୍ତି) ଖୋଜି ପାଇଲା, ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନ କଲା—ସେ ପ୍ରଚୁର ମଂହନା (ମହା ପ୍ରେରଣା/ବେଗ) ଦ୍ୱାରା ପାର ହୋଇଯାଉଥିବା ଜଣେ ପରି ଅଟେ।
Mantra 11
य ईं वहन्त आशुभिः पिबन्तो मदिरं मधु । अत्र श्रवांसि दधिरे ॥
ଯେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମଦିର ମଧୁ (ମତ୍ତ କରାଉଥିବା ମଧୁ) ପାନ କରନ୍ତି—ଏଠି ହିଁ ସେମାନେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 12
येषां श्रियाधि रोदसी विभ्राजन्ते रथेष्वा । दिवि रुक्म इवोपरि ॥
ଯେମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ (ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ତେଜ) ଦୁଇ ଲୋକ—ରୋଦସୀ—ଉପରେ ବ୍ୟାପି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ରଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝଲମଲ କରେ; ଦିବିରେ ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୁକ୍ମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
Mantra 13
युवा स मारुतो गणस्त्वेषरथो अनेद्यः । शुभंयावाप्रतिष्कुतः ॥
ଯୁବା ଅଟେ ସେ ମାରୁତ ଗଣ—ଦୀପ୍ତ ରଥମାନ ସହିତ, ନିର୍ଦୋଷ; ଶୁଭ ଗତିରେ ଗମନକାରୀ, ଅପ୍ରତିଷ୍କୁତ—ଅନବରୋଧିତ, ଅବିଘ୍ନ।
Mantra 14
को वेद नूनमेषां यत्रा मदन्ति धूतयः । ऋतजाता अरेपसः ॥
ଏବେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ କିଏ ଜାଣେ—କେଉଁଠି ଏହି ଧୂତୟଃ, ପବିତ୍ର-ପ୍ରଭାମୟ, ମଦ (ଉଲ୍ଲାସ) କରନ୍ତି? ଋତରୁ ଜନ୍ମିତ, ନିର୍ମଳ (ଅରେପସ) ସ୍ୱଭାବବାନ।
Mantra 15
यूयं मर्तं विपन्यवः प्रणेतार इत्था धिया । श्रोतारो यामहूतिषु ॥
ହେ ବିପନ୍ୟବଃ—ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର୍ମୀ ଶକ୍ତିମାନେ—ଧିୟା (ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି/ବୁଦ୍ଧି) ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ଏଭଳି ନେତା ହୋଇ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ଯାମ-ଆହୁତିମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଆପଣମାନେ ଆହ୍ୱାନର ଶ୍ରୋତା।
Mantra 16
ते नो वसूनि काम्या पुरुश्चन्द्रा रिशादसः । आ यज्ञियासो ववृत्तन ॥
ହେ ରିଶାଦସଃ—ହାନିକୁ ନାଶ କରୁଥିବାମାନେ—ଆମ ପାଖକୁ କାମ୍ୟ ବସୁମାନେ ଆଣ: ବହୁ-ଚନ୍ଦ୍ର (ବହୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ) ଓ ବିଶାଳ-ପ୍ରଭାମୟ; ହେ ଯଜ୍ଞିୟାସଃ, ଏଠାକୁ ଫେରିଆସ।
Mantra 17
एतं मे स्तोममूर्म्ये दार्भ्याय परा वह । गिरो देवि रथीरिव ॥
ହେ ଊର୍ମିଜନ୍ୟ ଦେବୀ, ଏହି ମୋର ସ୍ତୋମକୁ ଦାର୍ଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯା; ହେ ଦେବୀ, ରଥୀ ପରି ମୋର ଗିରଃ—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ—କୁ ରଥ ସମ ଭାବେ ବହନ କର, ଯେପରି ଶବ୍ଦ ସାଧକର ଅନ୍ତରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ପହଞ୍ଚେ।
Mantra 18
उत मे वोचतादिति सुतसोमे रथवीतौ । न कामो अप वेति मे ॥
ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଏହିପରି କୁହାଯାଉ—‘ଇତି!’—ସୋମ ପିଷାଯାଉଥିବା ରଥବୀତିର ଗତି-ପ୍ରବାହରେ; ମୋର କାମ—ଲକ୍ଷ୍ୟପ୍ରାପ୍ତିର ସଙ୍କଳ୍ପ—କ୍ଷୀଣ ହୁଏନି, ମୋ ଭିତରର ଅଭିଲାଷାର ଜ୍ୱାଳା ଦୂର ହୁଏନି।
Mantra 19
एष क्षेति रथवीतिर्मघवा गोमतीरनु । पर्वतेष्वपश्रितः ॥
ଏହି ହେଉଛି ମଘବାନଙ୍କ ଅବିଚଳ ରଥବୀତି: ସେ ଗୋମତୀ—ଦୀପ୍ତ ‘ଗାଈ’ (ଜ୍ଞାନର କିରଣ)—ଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ ଗତି କରନ୍ତି; ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅବସ୍ଥିତ—ଦୃଢ ଚେତନାର ଶିଖରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ।
Frequently Asked Questions
In this sukta, ‘naraḥ’ most naturally refers to the Maruts—the heroic troop of storm-deities known for speed, brilliance, and protective power.
It invites their presence and seeks protection, victory over obstacles, and increase of prosperity—often expressed as cattle, nourishment, and strong forward movement.
Depending on reading, ‘cows’ can mean literal wealth (cattle) and also luminous rays or insights—signs of abundance and clarity granted by divine power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.