Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ କବିଙ୍କ ଭକ୍ତିଭରା ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ପଥପ୍ରଦର୍ଶିତ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଦୁହେଁ ମନର ଭିତର ଓ ବାହାରର କ୍ଷତି—ଦୁର୍ଭାବନା, ଶିକାରୀ ଶତ୍ରୁତା, ଓ ଠକାଉଥିବା ଭୟ—କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱ-ଶକ୍ତି, ରଥ-ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବୃଦ୍ଧିରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ସ୍ଥିର ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, କେଉଁ ସ୍ତୋମ-ହବିଷ୍ୟୁକ୍ତ ଅର୍ପଣ ଆପଣମାନଙ୍କ ସୁମ୍ନ (କୃପା) କୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ହବିଷ୍ମାନ, ଅମୃତ ସମ ହୋତା ପରି? ହୃଦୟରେ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଧାରଣ କରିଥିବା ଆମ ଉକ୍ତ ବଚନ, ନମସ୍କାରରେ ନମି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି।
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରୟାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସଖ୍ୟ ପାଇଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦୁହେଁକୁ ନିଜ ଆପି (ନିକଟ ସଙ୍ଗତି) କରେ—ସେ ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ, ହନନ କରେ; ସମିଥରେ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ପତନ କରାଏ; ଆପଣମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କିମ୍ବା ଆପଣମାନଙ୍କ ମହାନ ଶକ୍ତିରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି ରତ୍ନ (ଧନ-ବର) ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ପ୍ରୟାସୀ ଓ ଶ୍ରମଶୀଳ। ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ ସଖା ସଖ୍ୟ ପାଇଁ, ସୁପ୍ରୟସ (ସୁନ୍ଦର ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରୟାସ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସୁତ ସୋମମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମଦ କରନ୍ତି।
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ହେ ଯୁଗଳ ମହାବଳୀ ଉଗ୍ରମାନେ, ଏହି (ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ)ରେ ସର୍ବାଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତିପ୍ରବଳ ବଜ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ଆମ ଭିତରର ଦୁର୍ଭାବ, ନେଉଁଆ ପରି ଫାଡ଼ିଦେବା ବୃତ୍ତି, ଛଳମୟ ଭୟ—ସେହି ଉପରେ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଏହି ପ୍ରେରିତ ଧୀମାନଙ୍କ (ଧିୟଃ)ର ନେତା ହେଉ; ଯେପରି ଦୁଇ ବୃଷଭ ଦୁଧାଳ ଧେନୁକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ସହସ୍ରଧାରା ପୟସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହା ଗୌ, ଚରାଗାହକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଗତି କରି, ଆମ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦୋହୁ।
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ବଢ଼ାଇବା ଏହି ଧୀମାନ (ପ୍ରେରଣା) ସହାୟତା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ ପରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ଯୁବ ସୁଦାନୂ। ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ସେମାନେ ସୋମର ସନ୍ନିଧିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋର ଗିରଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଏ; ମୋର ମନୀଷା (ଚିନ୍ତା-ରୂପ) ବରୁଣଙ୍କୁ।
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
ଅଶ୍ୱଶକ୍ତିର ନିଜ ବଳରେ, ରଥଶକ୍ତିରେ, ଏବଂ ପୋଷକ ବୃଦ୍ଧିରୂପ ନିତ୍ୟ ରାୟ (ଧନ)ର ଆମେ ଅଧିପତି ହେଉ। ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣ (ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣ), ସଦା ନବ-ନବ ଊତି ଗଢ଼ି, ଏଠାରେ ଆମ ପାଖକୁ ଧନର ନିୟତ ‘ନିୟୁତ’ (କ୍ରମବଦ୍ଧ ଯୋଜନା/ଯୋଗ) ଯୋଗାଇଦିଅନ୍ତୁ/ସଚନ୍ତୁ।
Inside Sukta 41
How it unfolds
- Where it opens
A reverent question and invocation: what hymn-offering reaches the grace of Indra and Varuṇa, like an immortal priest bearing oblation (4.41.1).
- Development
The poet establishes heartfelt intention (kratu) and asks the deities to actively place victorious force within the worshipper/community while maintaining right order.
- Climax
A direct protective command: set down the flashing, strongest vajra and crush ill-will, predatory hostility, and deceiving fear with conquering power (4.41.4).
- Where it settles
The hymn turns to durable prosperity—mastery of horse- and chariot-force and nourishing increase—asking the two to yoke ‘ordered’ riches to the worshipper through ever-new helps (4.41.10).
The deity: Indra-Varuṇa
- In the VedaIndra appears as the thunder-wielding victor who breaks obstacles and protects the worshipper; Varuṇa appears as the vast sovereign upholding ṛta, binding falsehood, and purifying through truth and law. Together they are invoked as complementary guardians—force and sovereignty acting in harmony.
- Cosmic functionTo secure the world through both decisive power (Indra’s vajra, conquest over threats) and stabilizing order (Varuṇa’s ṛta, moral governance), ensuring protection, lawful prosperity, and fearless movement for the community.
- Inner significanceIndra-Varuṇa symbolize the integration of will and conscience: courageous energy that can act (Indra) guided by clarity, restraint, and truth (Varuṇa). Spiritually, they represent power purified by law—strength that defeats fear and hostility without falling into disorder.
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra · A major seer of Maṇḍala 4, celebrated for powerful, psychologically acute praise-hymns that unite martial force with moral order; also remembered in later tradition as the Vāmadeva associated with profound insight and inspired speech.
Famous verses
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥Attributes of the deity
- Dual deity (paired sovereignty and might)
- Vajra/flash of force (Indra)
- Ṛta, truth, and moral binding (Varuṇa)
- Protection from hostility, deception, and fear
- Bestowers of ordered wealth and effective help (ūtī)
Also by this seer
- Primary author of many hymns in Rig Veda Maṇḍala 4 (Vāmadeva’s family collection)
- Hymns to Indra, the Aśvins, Agni, and allied deities within Maṇḍala 4 attributed to the Vāmadeva-Gautama tradition
- Noted for distinctive stotra-style compositions emphasizing protection, victory, and right order (ṛta)
The rite, step by step
- Establish the sacred fire (Agni) and seat the officiants; perform ācamana and intention (saṅkalpa) for protection and prosperity.
- Offer preliminary oblations (āghāra) and invite Indra-Varuṇa with respectful namas (reverence).
- Recite the hymn in Triṣṭubh cadence, emphasizing the ‘hymn-offering’ as a living hotṛ-like act (as in 4.41.1).
- During the protective petition portion, mentally ‘set down the vajra’ and negate harms (as in 4.41.4), aligning speech with ṛta.
- Conclude with prosperity and yoking imagery—requesting ‘ordered harnessings of riches’ and stable increase (as in 4.41.10).
- Seal with final oblation and a short śānti-style prayer for fearlessness and right order.
Offerings
- Soma (where applicable)
- Ghee (ghṛta) oblations into Agni
- Grain cakes/oblations (puroḍāśa) as customary
- Water for purification and truth-alignment (Varuṇa)
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
