Sukta 41
Sukta 4.41
Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context)
Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ କବିଙ୍କ ଭକ୍ତିଭରା ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ପଥପ୍ରଦର୍ଶିତ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଦୁହେଁ ମନର ଭିତର ଓ ବାହାରର କ୍ଷତି—ଦୁର୍ଭାବନା, ଶିକାରୀ ଶତ୍ରୁତା, ଓ ଠକାଉଥିବା ଭୟ—କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱ-ଶକ୍ତି, ରଥ-ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବୃଦ୍ଧିରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ସ୍ଥିର ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्रा को वां वरुणा सुम्नमाप स्तोमो हविष्माँ अमृतो न होता । यो वां हृदि क्रतुमाँ अस्मदुक्तः पस्पर्शदिन्द्रावरुणा नमस्वान् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, କେଉଁ ସ୍ତୋମ-ହବିଷ୍ୟୁକ୍ତ ଅର୍ପଣ ଆପଣମାନଙ୍କ ସୁମ୍ନ (କୃପା) କୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ହବିଷ୍ମାନ, ଅମୃତ ସମ ହୋତା ପରି? ହୃଦୟରେ କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି) ଧାରଣ କରିଥିବା ଆମ ଉକ୍ତ ବଚନ, ନମସ୍କାରରେ ନମି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି।
Mantra 2
इन्द्रा ह यो वरुणा चक्र आपी देवौ मर्तः सख्याय प्रयस्वान् । स हन्ति वृत्रा समिथेषु शत्रूनवोभिर्वा महद्भिः स प्र शृण्वे ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରୟାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସଖ୍ୟ ପାଇଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦୁହେଁକୁ ନିଜ ଆପି (ନିକଟ ସଙ୍ଗତି) କରେ—ସେ ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ, ହନନ କରେ; ସମିଥରେ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ପତନ କରାଏ; ଆପଣମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କିମ୍ବା ଆପଣମାନଙ୍କ ମହାନ ଶକ୍ତିରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
Mantra 3
इन्द्रा ह रत्नं वरुणा धेष्ठेत्था नृभ्यः शशमानेभ्यस्ता । यदी सखाया सख्याय सोमैः सुतेभिः सुप्रयसा मादयैते ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି ରତ୍ନ (ଧନ-ବର) ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ପ୍ରୟାସୀ ଓ ଶ୍ରମଶୀଳ। ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ ସଖା ସଖ୍ୟ ପାଇଁ, ସୁପ୍ରୟସ (ସୁନ୍ଦର ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରୟାସ)ରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସୁତ ସୋମମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମଦ କରନ୍ତି।
Mantra 4
इन्द्रा युवं वरुणा दिद्युमस्मिन्नोजिष्ठमुग्रा नि वधिष्टं वज्रम् । यो नो दुरेवो वृकतिर्दभीतिस्तस्मिन्मिमाथामभिभूत्योजः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ହେ ଯୁଗଳ ମହାବଳୀ ଉଗ୍ରମାନେ, ଏହି (ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ)ରେ ସର୍ବାଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଅତିପ୍ରବଳ ବଜ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ଆମ ଭିତରର ଦୁର୍ଭାବ, ନେଉଁଆ ପରି ଫାଡ଼ିଦେବା ବୃତ୍ତି, ଛଳମୟ ଭୟ—ସେହି ଉପରେ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।
Mantra 5
इन्द्रा युवं वरुणा भूतमस्या धियः प्रेतारा वृषभेव धेनोः । सा नो दुहीयद्यवसेव गत्वी सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଏହି ପ୍ରେରିତ ଧୀମାନଙ୍କ (ଧିୟଃ)ର ନେତା ହେଉ; ଯେପରି ଦୁଇ ବୃଷଭ ଦୁଧାଳ ଧେନୁକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ସହସ୍ରଧାରା ପୟସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହା ଗୌ, ଚରାଗାହକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଗତି କରି, ଆମ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦୋହୁ।
Mantra 8
ता वां धियोऽवसे वाजयन्तीराजिं न जग्मुर्युवयूः सुदानू । श्रिये न गाव उप सोममस्थुरिन्द्रं गिरो वरुणं मे मनीषाः ॥
ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ବଢ଼ାଇବା ଏହି ଧୀମାନ (ପ୍ରେରଣା) ସହାୟତା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ ପରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ଯୁବ ସୁଦାନୂ। ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ସେମାନେ ସୋମର ସନ୍ନିଧିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋର ଗିରଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଏ; ମୋର ମନୀଷା (ଚିନ୍ତା-ରୂପ) ବରୁଣଙ୍କୁ।
Mantra 10
अश्व्यस्य त्मना रथ्यस्य पुष्टेर्नित्यस्य रायः पतयः स्याम । ता चक्राणा ऊतिभिर्नव्यसीभिरस्मत्रा रायो नियुतः सचन्ताम् ॥
ଅଶ୍ୱଶକ୍ତିର ନିଜ ବଳରେ, ରଥଶକ୍ତିରେ, ଏବଂ ପୋଷକ ବୃଦ୍ଧିରୂପ ନିତ୍ୟ ରାୟ (ଧନ)ର ଆମେ ଅଧିପତି ହେଉ। ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣ (ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣ), ସଦା ନବ-ନବ ଊତି ଗଢ଼ି, ଏଠାରେ ଆମ ପାଖକୁ ଧନର ନିୟତ ‘ନିୟୁତ’ (କ୍ରମବଦ୍ଧ ଯୋଜନା/ଯୋଗ) ଯୋଗାଇଦିଅନ୍ତୁ/ସଚନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
They represent complementary powers: Indra gives decisive victory and protection, while Varuṇa upholds ṛta (truth and moral order). Together, strength becomes lawful and steady rather than chaotic.
It asks them to crush harmful forces like ill-will, predatory aggression, and deceiving fear—both from outside opponents and from inner anxiety or confusion.
It seeks enduring, well-ordered prosperity: strength like horses, effective movement like chariots, steady nourishment, and “ever-new helps” that keep wealth and success aligned with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.