Rig Veda 4.34.9: Mandala 4, Sukta 34, Mantra 9

Sukta 4.34

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Rbhus (praised through their mythic identifications and deeds)

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

ये अश्विना ये पितरा य ऊती धेनुं ततक्षुॠभवो ये अश्वा । ये अंसत्रा य ऋधग्रोदसी ये विभ्वो नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥

Transliteration

yé aśvínā yé pitarā́ yá ūtī́ dhénuṃ tatakṣúr ṛ́bhavo yé áśvā | yé aṃsatrā́ yá ṛ́dhag ródasī yé vibhvó nárāḥ svapatyā́ni cakrúḥ ||

Translation

ଯେମାନେ ଅଶ୍ୱିନ ହେଲେ, ଯେମାନେ ପିତୃ ହେଲେ, ଯେମାନେ ସହାୟତା ସ୍ୱରୂପ—ସେଇ ଋଭୁମାନେ ପ୍ରକାଶର ଧେନୁକୁ ତକ୍ଷଣ କଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଗଢ଼ିଲେ। ଯେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଯେମାନେ ଋତ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ପୃଥକ କଲେ; ସେଇ ବିଭ୍ୱା-ସଦୃଶ ମହାନ ନରମାନେ ସ୍ୱପତ୍ୟାନି—କୁଶଳ କୃତ୍ୟ—ସାଧନ କଲେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: सम्बन्ध/विशेषण (येषां… ते) — कर्तृसमूह-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्विना: the two Aśvins
• अश्विना: कर्तृ (देवद्वय-कर्तृ) / सम्बन्धित-सम्बोधनार्थक-निर्देश
• Type: Noun (proper, dual)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-देवता-नाम)

• ये: who
• ये: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• पितरा: the two Fathers (ancestors)
• पितरा: कर्तृ (द्वय-कर्तृ) / सम्बन्धित-निर्देश
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक; द्विवचन)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• ऊती: help, aid
• ऊती: कर्तृ/भाव (सहायता-रूपा) — ‘सहायता’ विषय
• Type: Noun
• Root: ऊति (प्रातिपदिक)

• धेनुम्: the cow
• धेनुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• ततक्षुः: they fashioned, they hewed
• ततक्षुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• ऋभवः: the Rbhus
• ऋभवः: कर्तृ
• Type: Noun (proper, plural)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• अश्वाः: horses
• अश्वाः: कर्तृ/विषय (सम्बन्धवाक्ये) — ‘अश्वाः’ विषय
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• अंसत्राः: not sitting in session; unceasing, not slack (epithet)
• अंसत्राः: विशेषण (नरः/ऋभवः-समूहस्य) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: अंसत्र (प्रातिपदिक; नकारार्थ/अ- + सत्र)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• ऋधक्: separately, apart
• ऋधक्: क्रियाविशेषण (पृथक्-भाव) / सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: ऋधक् (अव्यय)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म/विषय (यः … रोदसी …) संदर्भे
• Type: Noun (dual)
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्विवचन-नपुंसक/स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगः; ‘द्यावापृथिवी’)

• ये: who
• ये: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• विभ्वः: mighty, all-pervading (the Vibhu ones)
• विभ्वः: विशेषण (नरः) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: विभ्व (प्रातिपदिक)

• नरः: men, heroes
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• स्वपत्यानि: good lordships/own dominions; prosperous possessions
• स्वपत्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वपत्य (प्रातिपदिक; ‘स्व’+‘पत्य’ → ‘स्वपत्य’), नपुंसक बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्रुः: they made, they accomplished
• चक्रुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)