Rig Veda 4.11.5: Mandala 4, Sukta 11, Mantra 5

Sukta 4.11

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वामग्ने प्रथमं देवयन्तो देवं मर्ता अमृत मन्द्रजिह्वम् । द्वेषोयुतमा विवासन्ति धीभिर्दमूनसं गृहपतिममूरम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.11.5

Transliteration

tvā́m agne prathamáṃ devayánto deváṃ mártā amṛta mandrájihvam | dveṣoyutám ā́ vivāsanti dhībhír damū́nasaṃ gṛhápatiṃ amū́ram ||

Translation

ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଚୟନ କରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି—ହେ ଦେବ, ହେ ଅମୃତ, ଆନନ୍ଦମୟ ଜ୍ୱାଲାଜିହ୍ୱାବାନ। ସେମାନେ ନିଜ ଧୀ (ଚିନ୍ତା-ବୁଦ୍ଧି) ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ବସାନ୍ତି—ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ଗୃହପତି, ଅମୂଢ (ଅଚକିତ ନୁହେଁ), ଅନ୍ତର୍ଗୃହକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वाम्: you (as object)
• त्वाम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• प्रथमम्: first, at the beginning
• प्रथमम्: विशेषण/क्रियाविशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• देवयन्तः: seeking the gods / god-ward
• देवयन्तः: कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘मर्ताः’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: देवयन्त् (देव + √यम्/यत् ‘to strive/seek’; इच्छार्थक वर्तमान कृदन्त)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म (त्वाम्-देवम्: ‘you, the god’)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• मर्ताः: mortals
• मर्ताः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक)

• अमृत: O immortal one
• अमृत: सम्बोधन (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• मन्द्रजिह्वम्: having a pleasant tongue (flame)
• मन्द्रजिह्वम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र-जिह्व (समास; मन्द्र ‘sweet/pleasant’ + जिह्व ‘tongue’)

• द्वेषोयुतम्: (that which is) yoked with hostility; hostile (thing/force)
• द्वेषोयुतम्: कर्म/लक्ष्य
• Type: Adjective
• Root: द्वेषस् + युत (समास; ‘joined with/attended by hatred/hostility’)

• आ: towards, up
• आ: दिशा/प्रवृत्तिनिमित्त
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• विवासन्ति: they serve / they cause to shine forth / they attend
• विवासन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि + √वास् (वस्) ‘to dwell/abide; (Vedic) to shine forth/serve’

• धीभिः: with thoughts, with hymnic insights
• धीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• दमूनसम्: the house-dwelling/house-helping one
• दमूनसम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दमूनस् (प्रातिपदिक; ‘of the house’, ‘house-friend/house-lord’—Agni as domestic)

• गृहपतिम्: the lord of the house
• गृहपतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गृहपति (समास; गृह ‘house’ + पति ‘lord’)

• अमूरम्: unerring, not deluded
• अमूरम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमूर (प्रातिपदिक; ‘not-foolish’, ‘unerring’, ‘wise’)