Rig Veda 3.38.9: Mandala 3, Sukta 38, Mantra 9

Sukta 3.38

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra and allied paired powers (dual address); verse centers on svasti and māyā-formation

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवं प्रत्नस्य साधथो महो यद्दैवी स्वस्तिः परि णः स्यातम् । गोपाजिह्वस्य तस्थुषो विरूपा विश्वे पश्यन्ति मायिनः कृतानि ॥

Transliteration

yuváṁ pratnásya sādhatho mahó yád daivī́ svastíḥ pári ṇaḥ syātam | gopā́jihvasya tásthuṣo vírūpā víśve paśyanti māyínaḥ kṛtā́ni ||

Translation

ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରାଚୀନ ମହିମାକୁ ସାଧନ କର, ଯେପରି ଦେବୀୟ ସ୍ୱସ୍ତି ଆମକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରହୁ। ଗୋପା-ଜିହ୍ୱାଯୁକ୍ତ ସ୍ଥିର ସତ୍ତାର ବିଷୟରେ, ମାୟିନଃ (ରୂପ-ରଚନାର ଅଧିପତିମାନେ) କୃତ ସମସ୍ତ ବିବିଧ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवम्: you two
• युवम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्नस्य: of the ancient (one/rite)
• प्रत्नस्य: सम्बन्ध (genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: प्रत्न (प्रातिपदिक)

• साधथः: you two accomplish
• साधथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √साध् (साधयति/साधते)

• महो: the great (deed/thing)
• महो: कर्म
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• यत्: which
• यत्: कर्म (relative) / सम्बन्ध
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सम्बन्ध/यत्-प्रातिपदिक)

• दैवी: divine
• दैवी: कर्तृ (of ‘स्वस्तिः’) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दैवी (देव-सम्बद्ध विशेषण) < देव

• स्वस्तिः: well-being, blessing
• स्वस्तिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक)

• परि: around, all around
• परि: उपसर्ग/सम्बन्ध
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: परि

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us / of us)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्यातम्: may you two be
• स्यातम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू)

• गोपा: the cowherd, protector
• गोपा: कर्तृ (of ‘पश्यन्ति’) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक) < गो + √पा (पालने)

• जिह्वस्य: of the tongue
• जिह्वस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: जिह्व (प्रातिपदिक)

• तस्थुषः: of the standing/abiding (one)
• तस्थुषः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Participle
• Root: √स्था (तिष्ठति) → तस्थुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक, perf. act. ptc.)

• विरूपाः: of various forms
• विरूपाः: कर्तृ (of ‘पश्यन्ति’) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विरूप (प्रातिपदिक)

• विश्वे: all (of them)
• विश्वे: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पश्यन्ति: they see
• पश्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पश् (दर्शने)

• मायिनः: the possessors of māyā, the crafty/skillful
• मायिनः: कर्तृ (apposition to ‘विश्वे’) / विशेष्य
• Type: Noun/Adjective
• Root: मायिन् (प्रातिपदिक) < माया

• कृतानि: the deeds done, the created works
• कृतानि: कर्म (of ‘पश्यन्ति’)
• Type: Participle (used as noun)
• Root: √कृ (करणे) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, past pass. ptc.)