Rig Veda 3.36.4: Mandala 3, Sukta 36, Mantra 4

Sukta 3.36

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn attribution).

Devata: Indra (empowered by Soma).

Chandas: Triṣṭubh (probable).

Samhita Patha (Devanagari)

महाँ अमत्रो वृजने विरप्श्युग्रं शवः पत्यते धृष्ण्वोजः । नाह विव्याच पृथिवी चनैनं यत्सोमासो हर्यश्वममन्दन् ॥

Transliteration

mahā́m ámatro vṛjáne vi-rápśy ùgráṃ śávaḥ patyate dhṛṣṇv-ójaḥ | nā́ha vivyāca pṛthivī́ canáinaṃ yát sómāso háryaśvam ámandan ||

Translation

ମହାନ, ଅମାପ, ସେ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ତାହାର ଉଗ୍ର ଶକ୍ତି ଅଧିପତ୍ୟ କରେ, ତାହାର ଧୃଷ୍ଣୁ ଓଜସ। ଯେତେବେଳେ ସୋମମାନେ ହର୍ୟଶ୍ୱ (ତାମ୍ର-ଅଶ୍ୱବାହୀ)ଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥାନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆବରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• म॒हाँ: great
• म॒हाँ: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• अम॑त्रः: unmeasured, boundless
• अम॑त्रः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अमत्र (प्रातिपदिक; न- + मत्र ‘माप/सीमा’)

• वृ॒जने॑: in the battle/contest
• वृ॒जने॑: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृजन (प्रातिपदिक)

• विर॒प्श्यु॑ग्रं: fierce in swift onset
• विर॒प्श्यु॑ग्रं: Karma (विशेष्यं ‘शवः’)
• Type: Adjective
• Root: वि-रप्शि-उग्र (समास; रप्शि ‘क्षिप्र/वेगवान्’ + उग्र)

• शवः: might, power
• शवः: Karma
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• पत्यते: rushes/falls upon, swoops
• पत्यते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु; ‘पतति/पत्-’), आत्मनेपद

• धृ॒ष्ण्वोजः: bold strength
• धृ॒ष्ण्वोजः: Kartā (कर्तृपद; इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: धृष्णु-ओजस् (समास; धृष्णु ‘धृष्ट/साहसी’ + ओजस्)

• न: not
• न: (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• आह: has said / declared
• आह: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/आह् (परस्मैपद; परोक्ष-भूतार्थे ‘आह’)

• विव्याच: encompassed, spread over
• विव्याच: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-व्यच् (धातु; ‘व्यच्’ = व्याप्नोति/विस्तारयति), परस्मैपद

• पृथि॒वी: the Earth
• पृथि॒वी: Kartā
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• न: not
• न: (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• एनम्: him (that one)
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यत्: when/that
• यत्: (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सर्वनाम)

• सोमासः: the Soma-juices
• सोमासः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• हर्यश्वम्: the tawny-horsed one (Indra)
• हर्यश्वम्: Karma
• Type: Adjective (epithet)
• Root: हरि-अश्व (बहुव्रीहि/कर्मधारय; ‘having tawny horses’)

• अमन्दन्: gladdened, exhilarated
• अमन्दन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन्द् (धातु; ‘मन्द्’ = प्रमोदते/मादयति), परस्मैपद