Rig Veda 3.3.6: Mandala 3, Sukta 3, Mantra 6

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥

Transliteration

agnír devébhir mánuṣaś ca jantúbhis tanvānáḥ yajñáṃ puru-péśasaṃ dhiyā́ | rathī́r antár īyate sā́dhadiṣṭi-bhir jīró damū́nā abhiśasti-cā́tanaḥ ||

Translation

ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ, ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ତାହାକୁ ବହୁରୂପ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରେ। ରଥୀ ପରି ସେ ଭିତରେ ଗତି କରେ—ସାଧନ-ସିଦ୍ଧିମାନେ ସହ; ନିବାସରେ ଦ୍ରୁତ ଦମୂନା, ଶତ୍ରୁର ଅଭିଶସ୍ତି (ଦୁଷ୍ଟ ଅଭିଯୋଗ/ଆକ୍ରମଣ)କୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦେଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निः: Agni (the fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• देवेभिः: with the gods
• देवेभिः: सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• मनुष्यैः: with men (humans)
• मनुष्यैः: सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य- (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• जन्तुभिः: with living beings/creatures
• जन्तुभिः: सह/साधन (करण-भावः; ‘with’)
• Type: Noun
• Root: जन्तु- (प्रातिपदिक)

• तन्वानः: spreading/expanding
• तन्वानः: कर्तृ (अग्निः) विशेषण
• Type: Verb (Participle)
• Root: √तन् (तनु)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ- (प्रातिपदिक)

• पुरुपेशसम्: of many adornments/with much beauty
• पुरुपेशसम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पुरु- + पेशस्- (प्रातिपदिक; समास)

• धिया: by insight/with thought (devotion)
• धिया: करण
• Type: Noun
• Root: धि- (प्रातिपदिक)

• रथीः: the charioteer/rider
• रथीः: कर्तृ (अग्निः) विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: रथिन्- (प्रातिपदिक)

• अन्तरीयते: moves in-between / passes through
• अन्तरीयते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + √इ (इण्) / वैदिक प्रयोग: ‘अन्तरीयते’

• साधदिष्टिभिः: with successful/fulfilling offerings (rites)
• साधदिष्टिभिः: करण
• Type: Noun (instrumental plural)
• Root: साधदिष्टि- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास, वैदिक)

• जीरः: swift/quick
• जीरः: कर्तृ (अग्निः) विशेषण
• Type: Adjective
• Root: जीर- (प्रातिपदिक)

• दमूना: house-friend; lord of the house
• दमूना: कर्तृ (अग्निः) विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दमूनस्/दमूना- (प्रातिपदिक; वैदिक)

• अभिशस्तिचातनः: the repeller of curses/hostile imprecations
• अभिशस्तिचातनः: कर्तृ (अग्निः) विशेषण
• Type: Noun/Adjective (agent-noun)
• Root: अभिशस्ति- + √चात्/√चत् (चातन ‘driving away’) (प्रातिपदिक; समास)