Rig Veda 3.3.11: Mandala 3, Sukta 3, Mantra 11

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Agni Vaiśvānara (with dyāvāpṛthivī invoked as the ‘two parents’ motif)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥

Transliteration

vaiśvānarásya daṃsanā́bhyo bṛhád áriṇād ékaḥ su-apasyáyā kavíḥ | ubhā́ pitárā maháyann ajāyatāgnír dyāvā́pṛthivī́ bhū́ri-retasā ||

Translation

ବୈଶ୍ୱାନରସ୍ୟ ଦଂସନାଭ୍ୟଃ—ମହା କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ—ଏକ ଜଣ ବିଶାଳ ରୂପେ ଜନ୍ମିଲେ; ସ୍ୱପସ୍ୟୟା—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କୌଶଳରେ—କବି (ଦ୍ରଷ୍ଟା)। ଉଭା ପିତରା—ଦୁଇ ପିତୃସ୍ୱରୂପକୁ—ମହିମାୟିତ କରି ଜନ୍ମିଲେ: ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ—ଭୂରିରେତସା, ସମୃଦ୍ଧ ବୀଜ/ସନ୍ତାନଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वैश्वानरस्य: of Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानरस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक)

• दंसनाभ्यः: from the wondrous deeds/powers
• दंसनाभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: दंसना (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great, lofty
• बृहत्: कर्म/विशेष्य-विशेषणभाव (to the implied act of sounding/roaring)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• अरिणात्: he set in motion/raised; he made resound
• अरिणात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ऋ (ऋणाति/अरिणाति)

• एकः: alone, one
• एकः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• स्वपस्यया: by skillful service/active devotion
• स्वपस्यया: करण
• Type: Noun
• Root: स्वपस्या (प्रातिपदिक; ‘good work/skillful service’)

• कविः: the seer, sage (Agni)
• कविः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• उभा: both
• उभा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)

• पितरा: the two parents
• पितरा: कर्म
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• महयन्: magnifying, exalting
• महयन्: कर्तृ (सहक्रिया/भाव)
• Type: Verb
• Root: √मह् (महयति)

• अजायत: was born, came to be
• अजायत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जायते)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्म/अधिकरण (as the pair being ‘made great’/as the cosmic domain)
• Type: Noun
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ/दिव् + पृथिवी)

• भूरि: much, abundant
• भूरि: कर्म/परिमाण
• Type: Adjective
• Root: भूरि (प्रातिपदिक)

• रेतसा: with seed/seminal power, generative force
• रेतसा: करण
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)