Rig Veda 2.30.1: Mandala 2, Sukta 30, Mantra 1
Sukta 2.30
Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Devata: Āpaḥ (Waters), with Savitṛ and Indra invoked
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
Transliteration
ṛtáṃ devā́ya kṛṇvaté savitré índrāyāhíghne ná ramante ā́paḥ | áhar-ahar yāty aktúr apā́ṃ kíyaty ā́ prathamáḥ sárga āsām ||
Translation
ଋତକୁ ଗଢ଼ୁଥିବା ଦେବ ସବିତୃରେ ଏବଂ ବୃତ୍ରହନ ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଜଳମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ଦିନେଦିନେ ଗତି କରନ୍ତି। ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଜଳର ମାପ-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଆଗେଇଯାଏ—ଏହାହିଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରବାହ (ସର୍ଗ) ଅଟେ।
Word by Word
ऋतम्cosmic order; truth (as object)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋच्छति) (निरुक्त-परम्परा) अथवा PIE *h₂er- (to fit, order)
देवायfor the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
कृण्वते(he) makes; is making
कृण्वते:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
सवित्रेfor Savitṛ
सवित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आtowards; hither
आ:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अहि-घ्नेO serpent-slayer
अहि-घ्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootअहि-घ्न (प्रातिपदिक: अहि ‘serpent’ + घ्न ‘slayer’ < √हन्)
नnot
न:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रमन्तेthey delight; they rest
रमन्ते:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√रम् (क्रीडायाम्/रमणे)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
अहर्-अहर्day by day
अहर्-अहर्:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable (reduplicated adverbial) / Noun-compound used adverbially
Rootअहर् (प्रातिपदिक)
यातिgoes
याति:
(क्रियापद)
TypeVerb
Root√या (गतौ)
अक्तुःof the night
अक्तुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
किया-त्याby (their) activity/ordered motion
किया-त्या:
करण
TypeNoun (abstract/instrumental)
Rootकिया-त्य (प्रातिपदिक; वेदिक/दुर्लभ, ‘कार्य/कृत्य/किय’ से सम्बन्धित; अर्थ: क्रिया/गति/व्यवस्था-सम्बन्धी)
प्रथमःthe first
प्रथमः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
सर्गःthe outflow; emission; course
सर्गः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक) < √सृज् (सर्गे/विसर्जने)
आसाम्of these (f.) / of them (the waters)
आसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एषाम्/आसाम् (वेदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.