Mantra 5
Sukta 10.105
Devata: Indra (śipriṇīvan as strong marker)
Chandas: Uncertain (requires scan)
Samhita Patha (Devanagari)
अधि यस्तस्थौ केशवन्ता व्यचस्वन्ता न पुष्ट्यै । वनोति शिप्राभ्यां शिप्रिणीवान् ॥
Samhita Patha (IAST)
अधि॒ यस्त॒स्थौ केश॑वन्ता॒ व्यच॑स्वन्ता॒ न पु॒ष्ट्यै । व॒नोति॒ शिप्रा॑भ्यां शि॒प्रिणी॑वान् ॥
Transliteration
ádhi yás tastháu kéśavantā vyácasvantā ná púṣṭyai | vánoti śíprābhyāṃ śipriṇī́vān ||
Translation
ଯେ ଦୀର୍ଘକେଶବତୀ, ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ (ଶକ୍ତି) ଉପରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସେ ନିଜ ଦୁଇ ‘ଶିପ୍ରା’ (ଜହ୍ନ/ଗାଲ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଲାଭ କରେ; ସେ ଶିପ୍ରିଣୀବାନ୍ (ଦୃଢ଼ ଜହ୍ନବାନ୍)।
Padapatha (Word Analysis)
अधि॑ । यः । त॒स्थौ । केष॑ऽवन्ता । व्यच॑स्वन्ता । न । पु॒ष्ट्यै । व॒नोति॑ । शिप्रा॑भ्याम् । शि॒प्रिणी॑ऽवान् ॥अधि । यः । तस्थौ । केषवन्ता । व्यचस्वन्ता । न । पुष्ट्यै । वनोति । शिप्राभ्याम् । शिप्रिणीवान् ॥adhi | yaḥ | tasthau | keṣa-vantā | vyacasvantā | na | puṣṭyai | vanoti | śiprābhyām | śipriṇī-vān
Word by Word
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/निपात)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्थौstood, has taken a stand
तस्थौ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
केशवन्ताhair-bearing, with hair
केशवन्ता:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootकेशवत् (प्रातिपदिक; केश + वत्)
व्यचस्वन्ताwide-spreading / expansive (radiant)
व्यचस्वन्ता:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootव्यचस्-वत् (प्रातिपदिक; व्यचस् ‘विस्तार/व्याप्ति/प्रकाश’ + वत्)
नlike, as
न:
(सम्बन्ध/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
पुष्ट्यैfor nourishment, for prosperity
पुष्ट्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपुष्टि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
वनोतिwins, gains
वनोति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवन्/वन् (धातु; ‘to win, to gain’)
शिप्राभ्याम्with (his) two jaws/cheeks
शिप्राभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशिप्रा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘jaw/cheek/side of face’; द्विवचन-प्रयोगः)
शिप्रिणीवान्having strong/prominent jaws (cheeks)
शिप्रिणीवान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिप्रिणीवत् (प्रातिपदिक; शिप्रिणी ‘having prominent jaws/cheeks’ + वत्)