यह सोपान 'भक्ति की सिद्धि' का द्वार है—जहाँ साधक की साधना (हनुमान-चरित) से कृपा का प्रत्यक्ष फल निकलता है: दर्शन, चिन्ह (चूड़ामणि), और राम-कार्य की सिद्धि। सुंदरकाण्ड में भक्ति कर्म-रूप से प्रकट होती है: दूत-धर्म, पराक्रम, विनय, और नाम-स्मरण; और इसी से मुक्ति-मार्ग का 'विश्वास-स्थापन' होता है कि प्रभु की अनुकम्पा से असम्भव भी सम्भव है।
ଏହି ଅଂଶରେ କରୁଣ-ରସ ଓ ବୀର-ରସର ଅଦ୍ଭୁତ ସଂଯୋଗ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କ ବିରହ-ବ୍ୟଥା (କରୁଣ) ରାମଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବତରେ—ଚୂଡ଼ାମଣି ହୃଦୟରେ ଲାଗିବା କେବଳ ସ୍ମୃତି-ଚିହ୍ନ ନୁହେଁ, ସାଧକ ପାଇଁ ‘ସଗୁଣ-ଚିନ୍ତନ’ର ଆଲମ୍ବନ। ତଦନନ୍ତରେ ହନୁମାନଙ୍କ ବିନୟ-ଭାଷା ଓ ରାମଙ୍କ କୃପା-ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦାସ୍ୟ-ଭକ୍ତି ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ: ‘ଉରିନ ମୁଁ ନୁହେଁ’ ବୋଲି ପ୍ରଭୁ ଉପକାର-ଋଣକୁ ଅସମାପ୍ୟ କହନ୍ତି। ପରେ ସେନା-ପ୍ରୟାଣ ଓ ସଗୁନ-ବର୍ଣ୍ଣନା ବୀର-ରସକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଧର୍ମ-ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯଜ୍ଞ-ଯାତ୍ରା କରେ। ଅନ୍ୟପଟେ ଲଙ୍କାରେ ମନ୍ଦୋଦରୀ-ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନୀତି-ଭାଷା ରାବଣଙ୍କ କୁମତି ବିରୋଧରେ ଶାସ୍ତ୍ର-ସମର୍ଥ ବିବେକ। ଏହିପରି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ସୋପାନ-କ୍ରମରେ ‘ଭକ୍ତି-ସିଦ୍ଧି’ରୁ ‘ଧର୍ମ-ସ୍ଥାପନ’ ପ୍ରତି ସଂକ୍ରାନ୍ତି-ସିଢ଼ି—ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଈଶ୍ୱର-କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.