Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 99, Shloka 19

Mahāpārśva-vadhaḥ — The Slaying of Mahāpārśva

Angada’s Counterstrike

Devanagari script

तेनवामांसफलकेभृशंप्रत्यवपादितम् ।।।।अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।

Transliteration

tena vāmāṃsaphalake bhṛśaṃ pratyavapāditam |

aṅgado mokṣayāmāsa saroṣaḥ sa paraśvadhām ||

Translation

ସେ ବାମ କାନ୍ଧଫଳକ ଉପରେ ପରଶୁକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳରେ ଆଘାତ କଲା; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଙ୍ଗଦ ସେହି ପରଶୁପ୍ରହାରକୁ ଏଡ଼ାଇଦେଲା।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वीरः: heroic
• वीरः: Karta-dharma (कर्तृधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अङ्गदः)

• वज्रसङ्काशम्: like a thunderbolt
• वज्रसङ्काशम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वज्र-सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: उपमान-तत्पुरुष (वज्र इव सङ्काशः)

• अङ्गदः: Aṅgada
• अङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• मुष्टिम्: fist
• मुष्टिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आत्मनः: his own
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of himself/own’

• संवर्तयत्: clenched/rolled up
• संवर्तयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√वृत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रेरण (causative) ‘made (it) turn/rolled up; clenched’

• सुसङ्कृद्धः: highly enraged
• सुसङ्कृद्धः: Karta-dharma (कर्तृधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-सं-क्रुद्ध (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: कर्मधारय (सु + संक्रुद्धः)

• पितृतुल्यपराक्रमः: whose prowess equals his father's
• पितृतुल्यपराक्रमः: Karta-dharma (कर्तृधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पितृ-तुल्य-पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘यस्य पराक्रमः पितृतुल्यः सः’

Context

Angada, full of fury, escaped Mahaparsva's aim to strike his left shoulder blade in violence.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Mahāpārśva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in battle includes alertness and self-preservation for the sake of the larger righteous mission; survival enables continued protection of one’s allies and cause.

What is the narrative situation?

Mahāpārśva’s axe is aimed at Aṅgada’s left shoulder, but Aṅgada avoids the strike.

Which character virtue is emphasized?

Agility and composure under threat—Aṅgada’s quick evasion preserves him for continued defense of Dharma.