Sarga 84

Verse 1

राममाश्वासयानेतुलक्ष्मणेभ्रातृवत्सले ।निक्षिप्यगुल्मान् स्वस्थानेतत्रागच्छद्विभीषणः ।। ।।

ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଭୀଷଣ ନିଜ ଗୁଲ୍ମମାନଙ୍କୁ ଯଥାସ୍ଥାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 2

नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिस्सचिवैर्वृत: ।नीलाञ्जनचयाकारैर्मातङ्गैरिवयूथप ।।।।

ନାନା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଚାରିଜଣ ବୀର ସଚିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ବିଭୀଷଣ—ନୀଳାଞ୍ଜନ ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣର ମହାମାତଙ୍ଗ ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଏକ ଯୂଥପକୁ ଘେରିଥାନ୍ତି—ସେପରି ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଅଶ୍ରୁରେ ଧୁସର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବାନରସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 3

राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्गमाश्रितम् ।।।।

ବିଭୀଷଣ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳର ଆନନ୍ଦକୁ—ମୋହରେ ପତିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଦରେ ଆଶ୍ରିତ ଦେଖିଲେ।

Verse 4

राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्गमाश्रितम् ।।6.84.3।।

ବିଭୀଷଣ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳର ଗୌରବକୁ—ଭ୍ରମ ଓ ବ୍ୟଥାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଦରେ ଭରସା କରି ଢଳିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 5

व्रीडितंशोकसन्तप्तंदृष्टवारामंविभीषणः ।अन्तर्धुःखएनदीनात्माकिमेतदितिसोऽब्रवीत् ।।।।

ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଭୀଷଣ ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟଥିତ ଓ ଦୀନମନା ହୋଇ କହିଲେ: “ଏହା କ’ଣ?”

Verse 6

विभीषणमुखंदृष्टवासुग्रीवंतांश्चवानरान् ।लक्ष्मणोवाचमन्दार्थमिदंबाष्पपरिप्लुतः ।।।।

ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଓ ସେହି ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଶ୍ରୁପ୍ଲୁତ ନୟନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନ୍ଦ ସ୍ୱରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

हताइन्द्रजितासीताइतिश्रुत्वैवराघवः ।हनूमद्वचनात्सौम्यततोमोहमुपागतः ।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ! ହନୁମାନଙ୍କ ବଚନରୁ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ହତ କରିଛି’ ବୋଲି ଶୁଣିମାତ୍ରେ ରାଘବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 8

कथयन्तंतुसौमित्रिंसन्निवार्यविभीषणः ।पुष्कलार्थमिदंवाक्यंविसंज्ञंराममब्रवीत् ।।।।

ସୌମିତ୍ରି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବାବେଳେ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ନିବାରି, ବିସଞ୍ଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 9

मनुजेन्द्रार्थरूपेणयदुक्ततुहनूमता ।तदयुक्तमहंमन्येसागरस्येवशोषणम् ।।।।

ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ହନୁମାନ ଯାହାକୁ ତଥ୍ୟରୂପେ କହିଛନ୍ତି, ମୋତେ ସେ ଅଯୁକ୍ତ ଲାଗେ—ଯେପରି ସାଗର ଶୋଷିଯିବା ଅସମ୍ଭବ।

Verse 10

अभिप्रायंतुजानामिरावणस्यदुरात्मनः ।सीतांप्रतिमहाबाहो न च घातंकरिष्यति ।।।।

ହେ ମହାବାହୋ! ଦୁରାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କର ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଭିପ୍ରାୟ ମୁଁ ଜାଣେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 11

याच्यमानःसुबहुशोमयाहितचिकीर्षुणा ।वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत्कृतवान्वचः ।।।।

ତାଙ୍କ ହିତ ଚାହିଁ ମୁଁ ବହୁବାର ଅନୁରୋଧ କଲି—‘ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ’—କିନ୍ତୁ ସେ ସେହି ବଚନ ଅନୁସାରେ କିଛି କଲେ ନାହିଁ।

Verse 12

नैवसाम्ना न दानेन न भेदेनकुतोयुधा ।साद्रष्टुमपिशक्येतनैवचान्येनकेनचित् ।।।।

ନ ସାମ ଦ୍ୱାରା, ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ନ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା—ଯୁଦ୍ଧ ତ ଦୂର କଥା—କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଲାଭ କରିବା, ଏପରିକି ‘ଦେଖିବା’ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 13

वानरान्मोहयित्वातुप्रतियातः स राक्षसः ।मयामयींमहाबाहोतांविद्दिजनकात्मजाम् ।।।।

ବାନରମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ସେ ରାକ୍ଷସ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା। ହେ ମହାବାହୋ, ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ‘ଜନକାତ୍ମଜା’ ମାୟାମୟ ମିଥ୍ୟା ରଚନା—ଏହିପରି ଜାଣ।

Verse 14

चैत्यंनिकुम्भिलांनामप्राप्यहोमंकरिष्यति ।हुतवानुपयातोहिदेवैरपिसवासवैः ।।।।दुराधर्षोभवत्येषसङ्ग्रामेरावणात्मजः ।

‘ନିକୁମ୍ଭିଲା’ ନାମକ ପବିତ୍ର ଚୈତ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ରାବଣାତ୍ମଜ ହୋମ କରିବ। ହୋମ ସମାପ୍ତ କରି ଫେରିଲେ, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରାମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରାଧର୍ଷ ହୋଇଯାଏ।

Verse 15

तेनमोहयतानूनमेषामायाप्रयोजिता ।।।।विघ्नमन्विच्छतातत्रवानराणांपराक्रमे ।

ସେଠାରେ ବାନରମାନଙ୍କ ପରାକ୍ରମକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ମୋହିତ କରୁଥିବା ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମାୟାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିଛି।

Verse 16

ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ।।।।त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।सीदतेहिबलंसर्वंदृष्टवात्वांशोककर्शितम् ।।।।

ସେ କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ସସେନ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଉ। ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ସନ୍ତାପକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମକୁ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ଦେଖିଲେ ସମଗ୍ର ବଳ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇପଡ଼େ।

Verse 17

ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ।।6.84.16।।त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।सीदतेहिबलंसर्वंदृष्टवात्वांशोककर्शितम् ।।6.84.17।।

ସେ କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ସସେନ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଉ। ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ସନ୍ତାପକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମକୁ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ଦେଖିଲେ ସମଗ୍ର ବଳ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇପଡ଼େ।

Verse 18

इहत्वंस्वस्थहृदयस्तिष्ठसत्त्वसमुच्छ्रितः ।लक्ष्मणंप्रेषयास्माभिस्सहसैन्यानुकर्षिभिः ।।।।

ଏଠାରେ ତୁମେ ସ୍ଥିରହୃଦୟ ହୋଇ ଦଢ଼ ରୁହ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ଉନ୍ନତ ଓ ଧୈର୍ୟେ ଦୀପ୍ତ; ସେନାକୁ ଆଗକୁ ଟାଣି ଆଣିବା ଯୋଧାମାନଙ୍କ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମ ସହ ପଠାଅ।

Verse 19

एषतंनरशार्दूलोरावणिंनिशितैश्शरैः ।त्याजयिष्यतितत्कर्मततोवध्योभविष्यति ।।।।

ଏହି ନରଶାର୍ଦୂଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାବଣିଙ୍କୁ ସେହି କର୍ମରୁ ହଟାଇଦେବ; ସେ ଯେତେବେଳେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ, ତେବେ ସେ ବଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 20

तस्यैतेनिशितास्तीक्ष्णाःपत्रिपत्राङ्गवाजिनः ।पतत्रिणइवासौम्याश्शराःपास्यन्तिशोणितम् ।।।।

ତାହା ପାଇଁ ଏହି ନିଶିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପକ୍ଷସହିତ ବାଣମାନେ—ଯେନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ—ଅସୌମ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ତାହାର ରକ୍ତ ପାନ କରିବେ।

Verse 21

सत्सन्दिशमहाबाहोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।राक्षसस्यविनाशायवज्रंवज्रधरोयथा ।।।।

ହେ ମହାବାହୋ! ସେହି ରାକ୍ଷସର ବିନାଶ ପାଇଁ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତୁ—ଯେପରି ବଜ୍ରଧର ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି।

Verse 22

मनुजवरन कालविप्रकर्षोरिपुनिधनंप्रतियत्क्षामोऽद्यकर्तुम् ।त्वमतिसृजरिपोर्वधायवाणीममररिपोर्मथनेयथामहेन्द्रः ।।।।

ହେ ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ କାଳବିଳମ୍ବ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶତ୍ରୁନିଧନ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛି। ଦେବଶତ୍ରୁକୁ ମଥିବାବେଳେ ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁବଧ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଅ।

Verse 23

समाप्तकर्माहि स राक्षसाधिपोभवत्यदृश्यस्समरेसुरासुरैः ।युयुत्सतातेनसमाप्तकर्मणाभवेत्सुराणामपिसंशयोमहान् ।।।।

ସେ ରାକ୍ଷସାଧିପ ନିଜ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରିଲେ, ସମରରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ସମାପ୍ତକର୍ମା ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ମହା ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ।