Shloka 58

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानिव्याविध्यदीप्तानलसन्निभानि ।सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानिववर्षतीव्रंप्लवगेन्द्रसैन्ये ।।।।

Transliteration

sa śūlanistriṃśaparaśvadhāni vyāvidhya dīptānalasannibhāni |

savisphuliṅgojjvalapāvakāni vavarṣa tīvraṃ plavagendrasainye ||

Translation

ସେ ଶୂଳ, ନିସ୍ତ୍ରିଂଶ (ଖଡ୍ଗ) ଓ ପରଶୁ ଆଦି ଶସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଘୁରାଇ ଛାଡ଼ିଲା; ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୱାଳା ସମାନ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ଲବଗେନ୍ଦ୍ର ସେନା ଉପରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବର୍ଷିଲା।

Word by Word

• स: he
• स: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Nominative singular, masc.)

• शूल-निस्त्रिंश-परश्वधानि: tridents, swords, and axes
• शूल-निस्त्रिंश-परश्वधानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक) + निस्त्रिंश (प्रातिपदिक) + परश्वध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Accusative plural, neut.); इतरेतर-द्वन्द्वः (copulative: tridents, swords, axes)

• व्याविध्य: having hurled
• व्याविध्य: पूर्वकालः (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि + आ + विध् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (Gerund/Absolutive) ‘having hurled/scattered’

• दीप्त-अनल-सन्निभानि: like blazing fire
• दीप्त-अनल-सन्निभानि: विशेषणम् (Adjectival to Karma)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (दीप् धातु, क्त-प्रत्यय) + अनल (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Acc. pl. neut.); क्त-प्रत्ययान्त ‘blazing’; विशेषणम् (of शूल...धानि)

• स-विस्फुलिङ्ग-उज्ज्वल-पावकानि: like fires blazing with sparks
• स-विस्फुलिङ्ग-उज्ज्वल-पावकानि: विशेषणम् (Adjectival to Karma)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गवत् ‘with’) + विस्फुलिङ्ग (प्रातिपदिक) + उज्ज्वल (प्रातिपदिक) + पावक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Acc. pl. neut.); विशेषणम् (of शूल...धानि)

• ववर्ष: rained down
• ववर्ष: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: वृष् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd sg.)

• तीव्रम्: violently
• तीव्रम्: क्रियाविशेषणम् (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययवत् (adverbial accusative)

• प्लवग-इन्द्र-सैन्ये: in the Vanara king’s army
• प्लवग-इन्द्र-सैन्ये: अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: प्लवग (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular, neut.)

Context

He rained a violent shower of tridents, swords and axes burning like sacrificial fire shedding flames with fire sparks on the Vanara army.

Characters & Entities

• Indrajit
• Vanara army (plavagendrasainya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse stresses the destructive capacity of uncontrolled violence; dharma calls for restraint and right means, not merely overwhelming force.

What is the narrative situation?

Indrajit escalates from arrows to heavy weapons, bombarding the Vanara troops.

Which character virtue is emphasized?

Battlefield ferocity and weapon-mastery are emphasized, serving as a counterpoint to dharmic restraint.